I SA/Bd 1029/15

WyrokWSA w Bydgoszczy2016-01-27

Skład orzekający: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski, Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz, Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, nie uwzględniając w sposób wnikliwy sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej strony, a także nadzwyczajnych zdarzeń losowych, które mogłyby uzasadniać umorzenie?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ rentowy nie zbadał w sposób wystarczająco wnikliwy aktualnej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej strony, a także nie wziął pod uwagę nadzwyczajnych zdarzeń losowych (przymusowa eksmisja, samobójstwo wspólnika, nieudana próba samobójcza strony), które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy, ale proces dochodzenia do niej podlega kontroli sądowej, a organ ma obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Stan faktyczny
Skarżąca K. L. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek ZUS, wskazując na trudną sytuację materialną i zdrowotną, w tym utratę majątku w wyniku eksmisji, problemy finansowe związane ze śmiercią wspólnika i długiem zaciągniętym na działalność gospodarczą, a także przewlekłą chorobę psychiczną i próby samobójcze. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności ani ważnego interesu strony, a także wskazując na możliwość egzekucji. WSA uchylił decyzję ZUS, uznając, że organ nie zbadał sprawy wnikliwie.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia 22 maja 2015 r. K. L. (skarżąca) wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek. Podała, że prowadzi działalność gospodarczą od 2010r. Od 2012r. chorowała i po wznowieniu działalności nie osiągała dochodów umożliwiających opłacanie składek ZUS. W związku z tym zaległości rosły. W dniu 06.07.2014r. została wyrzucona siłą z wynajmowanego mieszkania, w którym mieszkała z synami, a jej cały majątek zabrali właściciele mieszkania i odmówili jego zwrotu. Skarżąca przeżyła załamanie i spędziła dwa miesiące w szpitalu psychiatrycznym. Następnie kilkakrotnie przebywała na zwolnieniach lekarskich. Skarżąca podała, że prokuratur skierował do sądu akt skarżenia przeciwko sprawcom ww. zdarzenia. Oświadczyła, że obecnie nie ma środków na zakup podstawowych rzeczy, takich jak garnki, kubki itp. oraz ubrań dla syna czy artykułów szkolnych. Poinformowała, że aby odzyskać utracony majątek musi wnieść do sądu pozew cywilny, ponieważ sprawcy są znani, przyznali się do winy i wyrazili chęć zwrotu zagrabionych rzeczy. Jednakże obecnie przebywają w Anglii i wielokrotnie odmówili wydania czegokolwiek. Wnioskodawczyni twierdzi, że w najbliższej przyszłości nie widzi szans zmiany na lepsze swojej sytuacji. Dodatkowo wskazała, że spłaca kredyt w wysokości 1.000zł miesięcznie i do jego ostatecznej spłaty zostało 16 rat. Zadłużenie to powstało w wyniku wzięcia kredytu na działalność gospodarczą wraz ze wspólnikiem, który w 2010r. popełnił samobójstwo. W związku z tym cały dług w kwocie ok. 68.000zł obciążył stronę. Kredyt jest spłacany nieterminowo z uwagi na brak środków finansowych. Samobójstwo wspólnika było początkiem problemów ze zdrowiem skarżącej i związanych z nimi pobytami na kilku terapiach w szpitalach i ośrodkach psychiatrycznych. Strona oświadczyła, że do tej pory nie czuje się dobrze, a psychiatra twierdzi, że jest nieprzystosowana do sytuacji, jaka ją spotkała. Podała, że po pobycie w szpitalach próbowała podjąć zlecenia w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, ale z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia wróciła na zwolnienie lekarskie. Skarżąca w dniu 17 marca 2015 r., nie widząc wyjścia z sytuacji, podjęła próbę samobójczą. Od dnia 02 lutego 2015 r. podjęła pracę w poprzednim zakładzie pracy, ale ze względu na wydajność i złe samopoczucie dostała zmianę warunków umowy na gorsze. Ponadto oświadczyła, że nie mieszka ze swoim mężem od 7 lat. Małżonek nie łożył i nie łoży na utrzymanie dzieci. Dodatkowo wnioskodawczyni podała, że opieka społeczna wniosła do sądu o ograniczenie jej praw rodzicielskich i przekazanie nieletniego syna do rodziny zastępczej z uwagi na podjętą przez skarżącą próbę samobójczą i obawę, że może ją powtórzyć w obecności dziecka. Rozpatrując złożony wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, wskazując na prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała, że jej wynagrodzenie podstawowe wynosi 1.770zł brutto plus premia uznaniowa, która raz jest, innym razem może jej nie być. Podała, że poniosła stratę materialną i nie ma nic. Została wyrzucona z mieszkania i pozostawiona w jednej koszulce, majtkach, staniku i spodenkach. Cały jej majątek spisany przez policję na 57 stronach protokołu został przekazany M.. Dochód skarżącej wynosi ok. 1.830 zł plus 800 zł, łącznie 2.630zł. Natomiast opłaty to 1.550 zł plus rata 1.050zł, łącznie 2.600zł, na utrzymanie pozostaje jej 30zł. Strona stwierdziła, że nie ma środków na raty, jedzenie, buty i opłaty. Rozstrzygając sprawę zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Organ przedstawił zebrany w sprawie materiał dowodowy i ustalony na jego podstawie stan faktyczny. Podał, że zadłużenie powstało wskutek niewywiązywania się przez skarżącą z obowiązku opłacania składek związanych z prowadzoną od 2010r. do chwili obecnej działalnością gospodarczą. Organ przeanalizował zeznania podatkowe strony związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, wskazując, że 2012r. zakończył się stratą w kwocie 870,49 zł, 2013r. stratą 6.620,22 zł, 2014r. dochodem 8.292,52 zł. Na podstawie księgi-przychodów i rozchodów ustalono, że do marca 2015r. strona poniosła stratę w kwocie 3.347,94 zł. Dodatkowym dochodem strony jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.770zł brutto, 1.280zł netto plus premia uznaniowa. Na podstawie własnych rejestrów organ ustalił, w okresie 06-08/2015 uzyskała wynagrodzenie w wysokości 2.500zł brutto (netto ok. 1.825zł).Poza tym nie uzyskuje dochodów z innych źródeł oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz synem Z.W. (lat 23), który uzyskuje dochód w wysokości 500zł netto oraz jego córką urodzoną 18 sierpnia 2015 r. w której utrzymaniu skarżąca partycypuje, a także synem J. W. (lat 17), który do czerwca 2015 miał przyznane stypendium w wysokości 200zł. Strona od 7 lat nie mieszka z mężem, który nie łożył i nadal nie łoży na dzieci. Przedstawiając wydatki wnioskodawczyni organ podał, że wg oświadczenia ponosi ona z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) wydatki w wysokości 1.550zł , a z tytułu kosztów związanych z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty) w wysokości 50zł . Zakład podał, że poza zaległościami z tytułu nieopłaconych składek wnioskodawczyni posiada również zobowiązania: - z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2014r. w kwocie 2.515 zł wraz z odsetkami w kwocie 85 zł, które zostały rozłożone na 26 rat (raty po 101 - 108zł/m-c), - z tytułu zaciągniętego ze wspólnikiem kredytu na działalność, w chwili śmierci wspólnika w listopadzie 2010r. do spłaty pozostała kwota ok. 68.000zł, obecnie raty wynoszą ok. 1.100zł, które spłacane są nieterminowo z uwagi na brak środków oraz - zobowiązanie wobec E., które dochodzone jest w drodze egzekucji z wynagrodzenia za pracę przez Komornika Sądowego na kwotę 755,90zł plus odsetki oraz koszty egzekucyjne i sądowe. Organ ustalił ponadto, że strona nie posiada majątku (ruchomości, nieruchomości, wierzytelności). Zakład wskazał, że w stosunku do zaległości na ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/2012 – O5/2014 jest prowadzone postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego mBank. Uzasadniając rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 1442 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.". Wymienił przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umorzone, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zakład podał, że na podstawie tego przepisu w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Rozpatrując sytuację strony pod kątem spełnienia przesłanek zawartych wart. 28 ust. 3 u.s.u.s., stanowiących podstawę do umorzenia należności z tytułu składek organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie przesłanki takie nie zachodzą. Zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania na dzień dzisiejszy jest objęte postępowaniem egzekucyjnym z rachunku bankowego oraz możliwe jest skierowanie zajęcia do wynagrodzenia za pracę zatem nie znajduje tu zastosowania zarówno art. 28 ust. 3 pkt 5, jak i pkt 6, bowiem na obecnym etapie nie można przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia tego postępowania (brak konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a). Nie toczyło się też postępowanie upadłościowe ani też likwidacyjne, tak więc nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane wart. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 u.s.u.s. Odnosząc się do przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dających możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności organ stwierdził, że nie zachodzi żadna z nich, ponieważ mimo, iż strona nie jest aktualnie w stanie spłacić jednorazowo należności, nie można jednak przesądzać braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, w ratach ustalonych w takiej wysokości by nie stanowiło to nadmiernego obciążenia budżetu domowego poprzez zawarcie umowy o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, zwłaszcza w świetle spłaty zobowiązania z tytułu kredytu bankowego (do 08/2016). Organ wyjaśnił przy tym, że zawarcie układu ratalnego podlega odrębnemu postępowaniu, które jest wszczynane na wniosek osoby zainteresowanej. Dotychczas wnioskodawczyni nie korzystała z ulgowej formy spłaty zadłużenia, tym samym orzeczenie o umorzeniu zaległych należności z tytułu składek byłoby przedwczesne i pozostawałoby w sprzeczności z ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wykorzystania wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Organ podniósł ponadto, że strona nie wykazała, iż poniosła jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. W odniesieniu do podniesionej przez stronę argumentacji, że wystąpiła u niej przewlekła choroba tj. depresja reaktywna i zaburzenia osobowości, które leczy od 2011 r. oraz przewlekłe bóle głowy, które leczy od marca 2015 r. organ stwierdził, że nie występuje jednak, przesłanka mówiąca o pozbawieniu wnioskodawczyni możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż uzyskuje ona dochód z prowadzonej działalności gospodarczej oraz z umowy o pracę. Organ wskazał ponadto na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek oraz na wyjątkowy charakter tych należności. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz dodatkowo o umorzenie składek za okres od czerwca do września 2015 r. Odnosząc się do argumentacji Zakładu dotyczącej możliwości egzekucji z konta skarżącej strona podniosła, że w trakcie tak prowadzonej egzekucji Zakład jest w stanie uzyskać należności po 22 latach pozostających do czasu przejścia skarżącej na emeryturę kwotę 3. 564 zł, a pozostałe odsetki oraz należność ściągając z emerytury. Zakładając oczywiście, że cały czas będzie możliwość ściągnięcia kwoty 13,50 zł miesięcznie i że skarżąca będzie nieustannie zatrudniona. Strona podała, że obecnie jej wynagrodzenie wynosi około 1268 zł netto. Wydatki za mieszkanie wynoszą 750 zł odstępnego, 200 zł czynsz do spółdzielni, 200 zł zaliczka na CO oraz opłaty za wodę i prąd około 300 zł miesięcznie. Dodatkowo ponosi wydatki na TV i internet w wysokości 160 zł. Starszy syn założył własna rodzinę i ma dwumiesięczną córkę. Na prośbę skarżącej zajmuje wraz ze swoją partnerką i córką jeden pokój i ma dokładać się do mieszkania 500 zł miesięcznie. Od maja ma zawieszoną działalność gospodarczą i obecnie pracuje na umowę zlecenie od września. Partnerka syna się uczy. Strona stwierdziła, że wprawdzie można uzasadniać, że mieszkając razem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, jednak tak nie jest. Syn był bez pracy, ostatnia wypłata wyniosła 650 zł netto, musi partycypować w utrzymaniu córki i ma dodatkowo swoje własne zobowiązania. Od partnerki syna, która jest obcą dla strony osobą, trudno jest wymagać, by utrzymywała ją i jej młodszego syna, skoro ma na utrzymaniu starszego oraz swoje dziecko i siebie. Ze względu na niepełnosprawność otrzymuje rentę socjalną i się uczy. Strona podała ponadto, że ze względu na to, że wydatki przekraczają dochody, aby zapewnić młodszemu synowi wyżywienie, nie opłaca od września czynszu do spółdzielni, zaliczki na CO oraz opłat za wodę. W dłuższej perspektywie oznacza to, że właściciel mieszkania wypowie jego najem, a znalezienie innego bez wpłaty kaucji, na które byłoby skarżącą stać, będzie niemożliwe. Podniosła, że urzędniczka ZUS w trakcie składania wyjaśnień powiedziała, że Zakładu nie obchodzi, czy ktoś ma gdzie mieszkać, ponieważ strona zawsze może przeprowadzić się do znajomych. W tym kontekście skarżąca podała, że nie pochodzi z T., nie ma znajomych dysponujących mieszkaniem, nie ma też w T. rodziny. Przeprowadzenie się do matki mieszkającej kilkaset kilometrów stąd oznaczałoby rezygnację z pracy i pozostawanie na jej utrzymaniu. Dodatkowo mieszka ona w nie swoim mieszkaniu i przeprowadzka może być niemożliwa. Skarżąca podała, że aby się utrzymać, korzystając z pracy w sklepie, kupuje przeterminowane produkty lub z bardzo krótką datą, korzysta też z pomocy finansowej koleżanek z pracy. Strona podała, że uzyskuje pomoc z Caritas. Nie korzysta z Pomocy Społecznej, ponieważ urzędniczki tej instytucji w ramach pomocy skierowały wniosek do Sądu Rodzinnego o ograniczenie praw rodzicielskich, dokumentując to stanem zdrowia strony jak również tym, że ma w domu starą żywność i taką podaje nieletniemu synowi. Rat w banku nie spłaca, co w niedalekiej przyszłości grozi wypowiedzeniem kredytu i skierowaniem sprawy do egzekucji. Odnosząc się do kwestii spłaty zaległości w ratach strona podała, że nie występowała o układ ratalny, ponieważ nie stać jej w chwili obecnej na płacenie jakichkolwiek rat i deklaracje te byłyby niespełnione. W konsekwencji w ocenie skarżącej istnieje przesłanka, że prowadzenie egzekucji i ściąganie składek spowoduje w szybkim czasie brak możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb w tym podstawowej a mianowicie mieszkaniowej. Odnosząc się do argumentacji organu, że nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających poniesienie strat materialnych skarżąca wskazała, że w dniu 6 lipca 2014 r. została siłą wyrzucona z zajmowanego mieszkania, a sprawcy zagarnęli cały jej majątek pozostawiając jedynie boso w krótkich spodenkach i koszulce. Do Zakładu dostarczyła kilkudziesięciostronicowy protokół zatrzymanych przez właścicieli mieszkania rzeczy. Strona dodała przy tym, że ta sytuacja spowodowała, iż przeżyła załamanie nerwowe, które spowodowało zniechęcenie do życia oraz myśli samobójcze. W szpitalu po dwóch miesiącach jej stan się poprawił, jednakże później znacznie się pogorszył, a sytuacja, w której nie miała w co się ubrać, brak niezbędnych podstawowych przedmiotów jak garnki, naczynia, pościel i ciągłe proszenie o nie znajomych, doprowadziły do powrotu zwątpienia i myśli samobójczych. W wyniku jednej z prób była hospitalizowana. Skarżąca podała, że w trakcie jednej z wizyt w ZUS z zapytaniem co robić, Naczelnik Wydziału Realizacji Dochodów z pokoju 118, widząc stan skarżącej skomentowała to: "to proszę się zabić, będziemy ściągać z rodziny". Dodała, że pracodawca wbrew przepisom, skierował ją do lekarza psychiatry i kazał dostarczyć zaświadczenie, że tam była. Wizyty odbywały się co tydzień. Stan zdrowia strony z "dobrego pracownika" zmienił ją w bezużytecznego. Zamiast premii, jaką dostawała za dobrą pracę, a która ratowała jej budżet, zawisła nade nią groźba zwolnienia a na jej stanowisko została zatrudniona już inna osoba. Ze względu na sytuację finansową i na to, że cały czas spełnia wymóg wizyt u psychiatry, nadal pracuje, ale jej wynagrodzenie jest w chwili obecnej podstawowe. Ze względu na stan zdrowia nie przeszła również badań utrzymujących kwalifikacje zawodowe. Zawiesiła również prowadzenie działalności gospodarczej, ponieważ w obecnym stanie nie jest zdolna do dodatkowego wysiłku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2014r. poz. 1647 ), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c/ p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując sądowej kontroli według wskazanych kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem sporu jest kwestia odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uzupełniająco trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Podstawowym przepisem w sprawie umorzenia składek ZUS, jest powołany uprzednio art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek ( ust. 1 ), w przypadku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 2 ), z zastrzeżeniem ust. 3a. W przepisie tym Ustawodawca przedstawił zamknięty katalog sytuacji co do których można stwierdzić, że zachodzi całkowita nieściągalność należności. Ustawodawca jednak pomimo braku stwierdzenia tej całkowitej nieściągalności wprowadził do systemu prawnego rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym w § 3 wskazał, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy wskazać, że organ w odmowie umorzenia zadłużenia wskazał, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek z cytowanego powyżej art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia W opinii Sądu powyższe stwierdzenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy skarżąca zawiesiła działalność a utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia z pracy w wysokości netto 1.288 zł. z czego musi utrzymać nieletniego uczącego się syna i siebie. Na rozprawie wskazała, że kredyt na spłatę długu na działalność gospodarczą do tej pory spłaca jej matka, a nie ona. Podała, że w jej opinii nie jest możliwa spłata zadłużenia w ratach, gdyż nie posiada takich środków. W opinii Sądu organ nie sprawdził w sposób wnikliwy aktualnej sytuacji skarżącej zarówno finansowej, rodzinnej jak i zdrowotnej. Organ stwierdzając, iż w jej sytuacji nie nastąpiła żadna nadzwyczajna okoliczność nie zauważył, że za taką okoliczność można uznać przymusowa eksmisję z mieszkania, samobójczą śmierć wspólnika i obciążenie skarżącej spłatą wspólnego długu i jak również nieudaną próbę samobójczą samej skarżącej. Te wszystkie okoliczności zdaniem Sądu nie są okolicznościami zwykłymi, codziennymi, a mają charakter zdarzeń nadzwyczajnych, które przy ocenie przesłanek winny być wzięte pod uwagę. Nadto ww. zdarzenia, jak wynika z akt sprawy zostały potwierdzone przez stosowne dokumenty ( zaświadczenia lekarskie, pozew). Katalog przesłanek zawarty w tym przepisie § 3 ww. rozporządzenia ma charakter otwarty, a zwrot w szczególności oznacza, że w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie stany faktyczne, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. sytuacje, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy, zdrowotny i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym także, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Także w oparciu o tą regulację, zaistnienie którejkolwiek z przesłanek w niej określonych, stwarza możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności. Jednakże zdaniem Sądu, w okolicznościach tej sprawy, istnieją podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie braku przesłanki o umorzenie, o której mowa w § 3 ust. 1 jak i 2 oraz 3 powyższego rozporządzenia. Organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien wziąć pod uwagę ww. wskazówki Sądu. Jak wiadomo, decyzja co do zastosowania ulgi jest decyzją o charakterze uznaniowym, co oznacza, że przy uznaniu, że zachodzi przesłanka to organ a nie Sąd ma swobodę co do przyznania ulgi. Natomiast sam proces dochodzenia do takiej decyzji jest poddany kontroli sądowej, co oznacza, że organ winien w sposób niezwykle wnikliwy rozważyć te przesłanki i dokonać aktualnej oceny sytuacji strony i jej rzeczywistej możliwośc co do spłaty należności. W opinii Sądu w niniejszej sprawie organ tego nie uczynił w sposób wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wobec tego, organ orzekając w ramach uznania może odmówić umorzenia wnioskowanych należności, jeżeli należycie wykaże i konkretnie, odnosząc się do realiów tej sprawy umotywuje, że mimo wystąpienia przesłanki ustawowej umorzenia należności, interes publiczny przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło