I SA/Bd 103/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący w następstwie wydania postanowienia, którym odrzucono skargę, wniósł o ustanowienie radcy prawnego. Podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną. Miesięczny dochód rodziny wynosi [...]zł brutto. Składa się na niego zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu jego świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, odprawa emerytalna w wysokości [...] zł, dochody z umowy o dzieło w wysokości [...]zł oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości [...]zł. Jedyny majątek rodziny stanowi mieszkanie o powierzchni 55,4 m kw. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2011r. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Skarżący pismem z dnia 26 kwietnia 2011r. wniósł od powyższego orzeczenia sprzeciw, zarzucając mu błędną ocenę materiału sprawy przede wszystkim w zakresie wyliczenia miesięcznego dochodu rodziny. Zdaniem strony dochody netto jego rodziny wynoszą [...]zł. Skarżący podał, że z tej kwoty opłaca czynsz w kwocie 718 zł, prąd w kwocie 220 zł. Ponadto na leki wydaje ok. 400 zł. Strona podała również, że obciążona jest kredytem hipotecznym z tytułu którego płaci raty w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Skarżący dołączył dokumenty Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdzające wysokość otrzymywanych przez małżonków świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc, co do zasady, okoliczności przytoczone w stosownym wniosku (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Strona winna mieć przy tym świadomość, że wnosząc o prawo pomocy jest obowiązana uprawdopodobnić w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Na jej korzyść przemawia zamysł ustawodawcy, który nie obciążył wnioskującego obowiązkiem udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia odpowiednich faktów. Jednocześnie informacja ta powinna być na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych z prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy, celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa (w procesie), bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Zatem do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia podane przesłanki. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). W ocenie sądu, mając na uwadze powyższe, przedstawiona przez stronę skarżącą we wniosku o udzielenie prawa pomocy sytuacja materialna nie pozwala stwierdzić, iż uprawdopodobniła ona, że znajduje się w sytuacji w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim odnosząc się do deklarowanych przez stronę dochodów rodziny należy zauważyć, że w tej kwestii udzielano sprzecznych ze sobą informacji. Skarżący pierwotnie zadeklarował, że wnioskodawca prowadzi wraz z żoną gospodarstwo domowe, którego dochód wynosi [...]zł brutto. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF składa się na nie jego świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł, odprawa emerytalna w wysokości [...] zł, dochody z umowy o dzieło w wysokości [...] zł oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości [...] zł. W sprzeciwie zaś podniósł, że dochody netto jego rodziny wynoszą [...] zł. Z załączonych dokumentów ZUS wynika, że strona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto, zaś jego małżonka świadczenie w kwocie [...] zł netto, które jest obciążone z tytułu egzekucji sądowej w wysokości [...] zł. Skarżący w sprzeciwie pominął deklarowany wcześniej dochód w wysokość [...]zł brutto z tytułu umowy o dzieło oraz dochód z tytułu odprawy emerytalnej. Jednocześnie nie przedstawił żadnego wyjaśnienia dotyczącego tej kwestii. Podkreślić należy, że intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., I GZ 107/05, niepubl.), a zatem bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Prawdą jest, że w pierwotnie złożonym wniosku skarżący podał inne kwoty dochodów, niż w sprzeciwie, co może budzić wątpliwości co ich rzeczywistej wysokości. W pierwotnie złożonym wniosku skarżący podał, że dochody jego rodziny wynoszą ok. [...] zł brutto na osobę miesięcznie. Zgodnie z informacjami zawartymi w sprzeciwie i dołączonych do niego dokumentach dochody rodziny skarżącego wynoszą ok. [...]zł netto na osobę miesięcznie. W konsekwencji trudno uznać, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd - w sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy - nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie ma w tym zakresie znaczenia, że skarżący jest obowiązany do regulowania zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów czy też pożyczek. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Jednocześnie wskazać należy, że skoro skarżący skutecznie reguluje ciążące na nim zobowiązania, tj. spłaca raty kredytu, to przyjąć można, że w obecnej sytuacji materialnej jest w stanie ponieść również pełne koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.