I SA/Bd 103/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 11 grudnia 2024 r. nr 0401-IEE1.7113.49.2024.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku M. B. na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] z dnia [...] września 2011 r., od [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz od [...] z dnia [...] maja 2012 r., obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu [...] czerwca 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wpłynął wniosek skarżącego z dnia [...] maja 2022 r. "o umorzenie egzekucji komorniczej" z powodu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Po kilkukrotnym rozpatrzeniu sprawy przez organ pierwszej i drugiej instancji, a także dwóch wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy uchylających postanowienia organu odwoławczego (wyrok z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 25/23 oraz wyrok z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 84/24), ostatecznie postanowieniem z dnia 2 października 2024 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] kwietnia 2012 r. o nr: [...] oraz z dnia [...] maja 2012 r. o nr [...]. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał na przepisy dotyczące przedawnienia oraz zmieniający się na przestrzeni lat w tych przepisach okres przedawnienia. Podał, że w przedmiotowej sprawie zarówno do należności powstałych przed dniem 1 stycznia 2012 r. jak i po tej dacie zastosowanie ma 5 letni okres przedawnienia. Wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Pierwszą czynnością skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, o której skarżący został zawiadomiony było doręczenie odpisów tytułów wykonawczych. Organ podał, że w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Oddziału ZUS w B. wskazał daty wymagalności każdej składki, daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia i jego zakończenia oraz terminy przedawnienia poszczególnych należności. Z akt sprawy wynika, że przesyłkę zawierającą tytuły wykonawcze o nr: [...] skutecznie doręczono [...] kwietnia 2012 r. do rąk dorosłego domownika – żony strony, a to oznacza, że nie mają tu zastosowania przepisy dotyczące doręczenia zastępczego. Przesyłka ta została doręczona zgodnie z art. 43 k.p.a. Natomiast przesyłka zawierająca tytuły wykonawcze o nr: [...] obejmujące należności z tytułu składek za styczeń i luty 2012 r. została odebrana przez skarżącego osobiście w dniu [...] maja 2012 r. Organ wyjaśnił, że składki za grudzień 2011 r. stały się wymagalne w dniu [...] stycznia 2012 r. W dniu [...] kwietnia 2012 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia (wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...]). W dniu [...] czerwca 2017 r. nastąpiło zakończenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia, na skutek wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego M. B.. W przypadku braku ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego w dniu [...] lutego 2022 r. przedawnienie wskazanego okresu nastąpiłoby w dniu [...] marca 2022 r. Składki za styczeń i luty 2012 r. stały się wymagalne odpowiednio w dniach [...] lutego 2012 r. i [...] marca 2012 r. W dniu [...] maja 2012 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia (wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...]). W dniu [...] czerwca 2017 r. nastąpiło zakończenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia, na skutek wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez [...] Sądowego M. B.. W przypadku braku ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego w dniu [...] lutego 2022 r. przedawnienie wskazanego okresu nastąpiłoby za styczeń 2012 r. w dniu [...] marca 2022 r., za luty 2012 r. w dniu [...] kwietnia 2022 r. Wskazując na art. 61 § 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a.") organ podał, że ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą wydania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej. W związku z ustaleniem nowego składnika majątkowego, tj. świadczenia emerytalno-rentowego, stosownie do art. 61 § 1 pkt 2 u.p.e.a., pismem z dnia [...] lutego 2022 r., doręczonym w dniu [...] lutego 2022 r., zawiadomiono stronę o ponownie wszczętej egzekucji. Doszło zatem do ponownego zawieszenia biegu terminu przedawnienia, stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Następnie zawiadomieniami z dnia [...] marca 2022 r. zajęto ww. świadczenie. Zawiadomienia zostały doręczone stronie w dniu [...] marca 2022 r. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] oraz od [...] trwa do dnia dzisiejszego, zatem bieg terminu przedawnienia pozostaje nadal zawieszony. W tych okolicznościach organ stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., z uwagi na przedawnienie dochodzonych należności. W skardze strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wskutek nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia składek objętych tytułami wykonawczymi, mimo upływu okresu przedawnienia tych świadczeń; - art. 61 u.p.e.a. przez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie nastąpiło ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej w dniu [...] maja 2022 r., podczas gdy na podstawie tytułów wykonawczych od [...] i od [...] nigdy nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, ponieważ skarżący nie otrzymał żadnego zawiadomienia o przekazaniu egzekucji organowi sądowemu; - art. 59 § 1 u.p.e.a. wskutek nieumorzenia postępowania egzekucyjnego mimo, że obowiązek objęty tytułami wykonawczymi wygasł z dniem [...] stycznia 2017 r.; - art. 62c u.p.e.a. wskutek niezawiadomienia strony o przekazaniu egzekucji sądowemu organowi egzekucyjnemu; - art. 62 § 1 u.p.e.a. wskutek niezastosowania w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę (art. 151 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia legalności Sąd stwierdził, że narusza ono prawo. Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...], od [...] oraz od [...], obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Pismem z dnia [...] maja 2022 r. zobowiązany wniósł o umorzenie egzekucji, z uwagi na upływ terminu przedawnienia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Postanowieniem z dnia [...] października 2024 r. ZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Po rozpatrzeniu zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Podkreślenia wymaga, że sprawa ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez tut. Sąd. Wyrokami z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 25/23 oraz z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 84/24 zostały uchylone poprzednie postanowienia organu drugiej instancji. W tym ostatnim wyroku wskazano na konieczność ustalenie, czy i w jakim okresie, a także w stosunku do których należności wystąpiły przesłanki skutkujące przerwą lub zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, o jakich mowa w art. 24 u.s.u.s., a także, czy mimo ich wystąpienia, zobowiązania i tak nie uległy przedawnieniu. Należy zauważyć, że na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego reguluje art. 59 § 1 u.p.e.a., przy czym zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec tego w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., stanowił, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Organ wywiódł, po analizie przepisów regulujących kwestię przedawnienia, że w rozpatrywanej sprawie do należności powstałych przed 1 stycznia 2012 r. i po tej dacie znajduje zastosowanie ma 5 letni okres przedawnienia, wynikający z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Jednocześnie wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ ustalił, że składki za grudzień 2011 r. oraz za styczeń i luty 2012 r. nie uległy przedawnienie. W tym względzie przytoczył regulację zawartą w art. 61 § 3 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którą ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą wydania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej, o którym mowa w § 4 - w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 2. Następnie wskazał, że w związku z ustaleniem nowego składnika majątkowego, tj. świadczenia emerytalno-rentowego, pismem z dnia [...] lutego 2022 r., doręczonym w dniu [...] lutego 2022 r., zawiadomiono skarżącego o ponownie wszczętej egzekucji. W rezultacie, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, doszło do ponownego zawieszenia biegu terminu przedawnienia, stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a zatem nie nastąpiło przedawnienie należności składkowych objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi i organ pierwszej instancji zasadnie odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Podkreślenia jednak wymaga, że przepis art. 61 § 3 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu przytoczonym przez organ wszedł z życie z dniem 20 lutego 2021 r. na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553). W myśl art. 6 ust. 1 tej ustawy, w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. W sprawie nie budzi wątpliwości, że przedmiotowe postępowania egzekucyjne zostały wszczęte przed wejściem w życie wymienionej ustawy (20 lutego 2021 r.). Oznacza to, że rozpatrywanej sprawie znajdują zastosowanie poprzednie regulacje prawne, obowiązujące do dnia 19 lutego 2021 r. Wyklucza to możliwość powoływania się przez organ na art. 61 § 3 pkt 2 u.p.e.a. w obecnym brzmieniu. Tym samym z dniem doręczenia skarżącemu zawiadomienie o ponownie wszczętej egzekucji nie mogło dojść do zawieszenia biegu terminu przedawnienia stosownie do treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s. W rezultacie, przyjmując, że w oparciu o powyższą okoliczność nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia, organ naruszył art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Kwestia przedawnienia składek jest zatem nadal niewyjaśniona, co narusza też art. 153 p.p.s.a. Konieczne jest więc ponowne ustalenie, czy wystąpiły przesłanki skutkujące przerwą lub zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. W przypadku stwierdzenia przedawnienia dochodzonych należności postępowanie egzekucyjne winno być umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.