I SA/Bd 1037/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agnieszka Liberda-Koczorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r. sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. prowadzi wobec majątku K. S. (skarżącej) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych dnia 25 listopada 2013r., obejmujących należności wobec wierzyciela – P. S.A., z tytułu opłaty abonamentowej za okres od stycznia 2009 r. do października 2013 r. w łącznej kwocie należności głównej 1.023,40 zł. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 7 maja 2014 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym PIT-37 za 2013 r. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono skarżącej w dniu 12 maja 2014 r. W wyniku realizacji dokonanego zajęcia w dniu 8 maja 2014 r. dłużnik zajętej wierzytelności przekazał organowi egzekucyjnemu całą kwotę dochodzonej należności wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi w wysokości 1.465,10 zł. Skarżąca, wnioskiem z dnia 26 maja 2014r. wystąpiła do organu egzekucyjnego o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie zgłosiła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej oparte na podstawie art. 33 § 1 pkt 2 i 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w postaci : • braku wymagalności dochodzonego obowiązku; • braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Mając na uwadze ww. zarzuty wniosła o wstrzymanie wszelkich czynności egzekucyjnych, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, w szczególności dokonanego zajęcia na podstawie art. 58 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i o zwrot potrąconej kwoty oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania wniosków i załatwienia sprawy przez P. S.A. oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że podlega wyłączeniu spod obowiązku opłat abonamentowych, ponieważ w 2005 r. złożyła wniosek do wierzyciela o wyrejestrowanie i uwzględnienie faktu nabycia od tego okresu przez jej męża P. S. uprawnień emerytalnych służby więziennej, na skutek zaliczenia go do stosownej grupy inwalidzkiej. Wskazała na swój ważny interes z uwagi na trudną sytuację rodzinną i materialną spowodowaną tym, że jedyne źródło utrzymania dla jej czteroosobowej rodziny stanowi wyłącznie świadczenie emerytalne męża. Dodatkowo strona wniosła o przywrócenie terminu do złożenia powyższych żądań, uzasadniając wniosek chorobą pełnomocnika. Rozpatrując wniosek, Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. postanowieniem z dnia [...] przywrócił termin do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jednocześnie organ egzekucyjny przekazał pismo strony z dnia 24 maja 2014 r. do wierzyciela – P. S.A. w celu zajęcia stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów w trybie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto organ na podstawie art. 35 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowieniem z dnia [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne, prowadzone z majątku strony do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów. W tym samym dniu organ wydał postanowienie o numerze [...], w którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, w szczególności dokonanego zajęcia zgodnie z art. 58 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i zwrotu potrąconej kwoty. Strona nie zgodziła się z odmową i złożyła zażalenie, wnosząc o jego zmianę poprzez : • uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych i nakazanie organowi egzekucyjnemu dokonanie zwrotu zajętej kwoty 1.465,10 zł, • ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadniając zażalenie podniosła, że wszystkie trzy przesłanki wymienione w art. 58 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostały spełnione. Zdaniem strony, organ egzekucyjny stał się nazbyt gorliwym wykonawcą w sprawie, a nawet postąpił stronniczo, podejmując przedwcześnie czynności na korzyść wierzyciela, co narusza zasadę zaufania do organów państwa. Dlatego też powoływanie się na treść art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego, którym organ próbuje wyjątkowo nieudolnie usprawiedliwiać swoje zbyt pośpieszne działanie na rzecz wierzyciela, jest dla strony nie do przyjęcia i narusza jej prawa w postępowaniu. Zdaniem skarżącej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ograniczono się jedynie do wskazania stanu faktycznego sprawy i to w sposób niepełny, pomijając całkowicie podnoszone argumenty i fakty. Według strony organ egzekucyjny unika ustosunkowania się do nich, a w uzasadnieniu w sposób schematyczny przedstawia frazy komentarzy, niemające wiele wspólnego z meritum sprawy. W ocenie skarżącej kompletnym absurdem i naruszeniem prawa jest to, iż w dniu 8 maja 2014 r. organ przeprowadził skutecznie egzekucję z wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych, przy czym dopiero w dniu 12 maja 2014 r. powiadomiono zobowiązaną o zajęciu poprzez doręczenie zawiadomienia z dnia 7 maja 2014 r. Konkludując strona stoi na stanowisku, że postanowienie organu egzekucyjnego nie spełnia wymogów rozstrzygnięć administracyjnych, określonych w art. 107 Kpa. Organ w minimalistyczny i schematyczny sposób, który nie odzwierciedla istoty i meritum sprawy, odniósł się do faktów, argumentów i zarzutów formułowanych przez stronę przeciwną. Rozpatrując zażalenie organ odwoławczy postanowieniem z [...] nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ przywołał jako podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia art. art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ podkreślił, że z treści cytowanego przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą przesłanką jest zaistnienie innych, uzasadnionych przyczyn, uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W ocenie organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie, taką przyczyną uniemożliwiającą wszczęcie postępowania w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych w trybie art. 58 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest - brak czynności egzekucyjnej, która miałaby podlegać uchyleniu. Zgodnie bowiem z brzmieniem powołanej normy, organ egzekucyjny może uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Organ podał, że omawiany artykuł 58 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji znajduje zastosowanie w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego na mocy art. 56 ustawy. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego oznacza zaś wstrzymanie wykonania zastosowanych środków egzekucyjnych oraz niepodejmowanie nowych środków egzekucyjnych. Jednak stosownie do postanowień art. 58 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w razie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny może - w sytuacjach wyjątkowych - uchylić już dokonane czynności egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że w niniejszej sprawie kwestią zasadniczą jest brak czynności egzekucyjnej, która miałaby podlegać uchyleniu gdyż nastąpiło ziszczenie się celu postępowania egzekucyjnego w postaci zrealizowania środka egzekucyjnego. Doszło do zaspokojenia wierzyciela, w wyniku dokonanej czynności wyegzekwowano należność w całości i tym samym doszło do zakończenia egzekucji. Zdaniem organu odwoławczego, w zaistniałej sytuacji ocena, czy zaistniały przesłanki do uchylenia czynności egzekucyjnej, określone w art. 58 § 2 ustawy jest bezprzedmiotowa. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał na uchybienia formalne zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu, które nie mają istotnego wpływu na wynik sprawy i podlegają konwalidacji w trybie art. 113 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że powiadomienie zobowiązanej o zajęciu wierzytelności dopiero w dniu 12 maja 2014 r., tj. później niż przeprowadzenie egzekucji nie stanowi naruszenia prawa. Moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego, reguluje art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o. zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zatem w rozpatrywanej sprawie wszczęcie egzekucji nastąpiło stosownie do zapisu art. 26 § 5 pkt 2 ustawy. Odpowiadając na zarzut, że organ egzekucyjny przedwcześnie podjął czynności na korzyść wierzyciela, organ wyjaśnił, iż wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec dłużników publicznoprawnych jest ustawowym obowiązkiem organu egzekucyjnego, a nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest skuteczne wykonanie obowiązku. Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na żądanie wierzyciela i na podstawie; wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W skardze do Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżąca wydanemu postanowieniu zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, a polegający na odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. W szczególności dokonanego zajęcia poprzez zwrot potrąconej kwoty oraz rażące naruszenie zasady zagrożenia, tj. art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Uzasadniając skargę strona podniosła, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte z naruszeniem prawa, tj. art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nieprzesłanie zobowiązanemu pisemnych upomnień, zawierających wezwanie do wykonania obowiązku, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Zdaniem strony, skutki naruszenia tej zasady są jednoznaczne, tzn. na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne wszczęte bez wymaganego upomnienia musi zostać umorzone. Odnosząc się do argumentacji reprezentowanej przez organy obu instancji, że w przedmiotowej sprawie obecnie brak czynności egzekucyjnej, która miałaby podlegać uchyleniu strona wskazała, że organ egzekucyjny niezwykle gorliwie i nader pospiesznie dokonał czynności zajęcia bez badania w ogóle jej dopuszczalności. Strona w końcowej części uzasadnienia poddała w wątpliwość, czy w sytuacji, kiedy to wierzyciel nie uzyskał tytułu wykonawczego na małżonka, a którego to środki ze zwrotu w nadpłacie podatku potrącił - miał w ogóle prawo do dokonania zajętej czynności. Według strony ww. fakt, na który nie zwrócił uwagi żaden z organów stanowi sytuację nader wyjątkową. W opinii strony organ egzekucyjny, przed wszczęciem egzekucji, w ramach czynności wstępnych, jest nie tylko uprawniony, ale nawet zobowiązany, do sprawdzenia dopuszczalności jej wszczęcia przez zbadanie wymogów formalnych tytułu wykonawczego i wniosku o wszczęcie egzekucji. Zdaniem strony za niezasadny należy uznać pogląd organu odwoławczego, zgodnie z którym organ egzekucyjny nie był zobowiązany do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w myśl art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie i podtrzymano dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269, ze m.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium zgodności z prawem, zaskarżonego rozstrzygnięcia. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając przedmiotową sprawę według przedstawionych kryteriów Sąd takiego naruszenia się nie dopatrzył. Przedmiotem sporu jest ocena prawidłowości postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych. Jak wynika z akt sprawy strona swe żądanie opiera się na treści art. 58 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm. ) – w skrócie "upea" - w myśl którego : "Organ egzekucyjny może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw. Uchylenie dokonanych czynności nie powoduje umorzenia należnych za nie kosztów egzekucyjnych". Zdaniem skarżącej przysługuje jej prawo do skorzystania z tego przepisu gdyż spełnia wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki. Dodatkowo zdaniem strony organy naruszyły przepis art. 15 § 1 ww. ustawy egzekucyjnej oraz § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - gdyż nie wysłano stronie pisemnego upomnienia, zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Według skarżącej brak upomnienia powoduje automatycznie konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 7 cyt. ustawy egzekucyjnej. Organ odmawiając wszczęcia wskazał, że materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonego postanowienia był art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.). Przepis ten, obowiązujący od dnia 11 kwietnia 2011 r. został dodany ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18). W myśl art. 61 a § 1 k.p.a.: gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie takie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w tym przepisie dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą przesłanką jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką to wystąpienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ustawodawca nie określił, jakie są to inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Zdaniem organu - taką okolicznością w sprawie jest brak czynności egzekucyjnej, która mogłaby podlegać uchyleniu. Nadto organ wskazał, że uchylenie czynności egzekucyjnych w trybie art. 58 § 2 ustawy egzekucyjnej ma zastosowanie w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego na mocy art. 56 ww. ustawy. Organ podkreślił znaczenie słów "organ może" co oznacza, że Ustawodawca pozostawił organowi swobodę w rozstrzygnięciu. Z takim stanowiskiem organu należy się zgodzić. Zastosowany w sprawie przepis 61 a § 1 K.p.a. jako podstawa prawna odmowy wszczęcia postępowania - istotnie nie prowadzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się jedynie aktem formalnym. Jak wskazano wyżej - zdaniem organu - taką uzasadnioną przyczyną jest tu brak czynności egzekucyjnej, którą można by ewentualnie uchylić, gdyż spełnił się cel egzekucji poprzez wyegzekwowanie w całości żądanej należności z tytułu opłaty abonamentowej. Skarżąca co do zasady zgadza się z tym, że nie ma tej czynności, wskazując jednak, że : "organ egzekucyjny niezwykle gorliwie i nader pośpiesznie dokonał czynności zajęcia bez badania w ogóle jej dopuszczalności", do czego był zdaniem strony zobowiązany. Dlatego strona nie zgodziła się z przeciwnym twierdzeniem organu o nieistnieniu obowiązku badania zasadności i wymagalności obowiązku, objętego tytułem wykonawczym w oparciu o art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej. Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przeważa pogląd, iż w sytuacji efektywnego wyegzekwowania należności, tj. wykonania obowiązku, nie istnieje przedmiot postępowania, gdyż osiągnięcie zasadniczego celu postępowania egzekucyjnego skutkuje zakończeniem tego postępowania. Warunkiem, który umożliwia wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie o uchylenie czynności egzekucyjnych jest zatem to, aby postępowanie to było prowadzone. Nie można bowiem uchylić czynności w sytuacji, gdy postępowanie to już się nie toczy. W konsekwencji prawidłowe rozstrzygnięcie polega na przyjęciu, iż postępowanie z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, co skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Należy zaznaczyć, że wprowadzenie tego przepisu miało na celu formalne załatwienie wniosku bez rozstrzygania i oceny, czy zaszły przesłanki z art. 58 § 2 upea poprzez uchylenia czynności egzekucyjnych w ściśle określonych sytuacjach tj, istnienie ważnego interesu zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi na przeszkodzie oraz gdy osoby trzecie nie nabyły praw zw. z wyegzekwowaniem należności. Reasumując należy wskazać, że zarzuty strony sformułowane w skardze sprowadzają się do zarzutów zgłaszanych w innym trybie tj. z art. 33 upea, co jak organ wskazał jest przedmiotem odrębnego postępowania. Organ podał, że w dniu 24 maja 2014 r. wystąpił do wierzyciela o stanowisko w zw. z zarzutami z art. 33 § 1 pkt 2 i 7 ( brak wymagalności i brak upomnienia ) i do tej pory stanowisko to nie zostało sformułowane. Tak więc zarówno brak upomnienia jak i wystąpienie ewentualnej wady tytułu wykonawczego nie mogły być przedmiotem niniejszego postępowania. Zatem organ zasadnie wskazał, że zarzut z art. 15 § 1 upea jest przedmiotem odrębnego postępowania. Należy również zgodzić się z organem, że zarzut podniesiony dopiero na etapie skargi w postaci wady tytułu wykonawczego nie był przedmiotem rozważań przed organem I jak i II instancji. To oznacza, że nie może być badany na etapie niniejszego postępowania skoro nie był badany uprzednio przez organy i podobnie jak ww. zarzuty dotyczy zarzutów, o których mowa w art. 33 cyt. ustawy egzekucyjnej. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - skargę oddalił. E. Kruppik – Świetlicka H. Adamczewska – Wasilewicz M. Łent