I SA/Bd 1038/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek strona podała, że samotnie wychowuje dwoje dzieci. Podkreśliła, że od ponad roku spłaca zadłużenie regularnie, jednakże nowoustalona miesięczna kwota do spłaty w wysokości 600 zł, przekracza jej możliwości, albowiem zarabia 2.000 zł netto miesięcznie, z czego po odliczeniu koniecznych wydatków na życie pozostaje niewiele. Decyzją z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności składkowych w łącznej kwocie [...] zł z powodu braku całkowitej nieściągalności o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. zwana dalej u.s.u.s.) oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana wskazała na pogorszenie jej sytuacji finansowej z powodu spłacania zadłużenia wobec ZUS, co doprowadziło do powstania zadłużenia na rzecz spółdzielni mieszkaniowej. Wyjaśniła, że po zajęciu dochodu otrzymywać będzie ok. 930 zł na rękę, z czego musi opłacić czynsz w wysokości ok. 600 zł, ratę kredytu w kwocie 550 zł i przedszkole w wysokości 250 zł. W ocenie strony aktualna sytuacja finansowa i rodzinna pozbawia ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaznaczyła, że nie jest w stanie przystąpić do układu ratalnego i opłacić kosztów egzekucyjnych w kwocie, jak podała 3.700 zł. Podkreśliła również, że nie miała możliwości wypowiedzieć się co do zebranych dowodów oraz że jej zadłużenie pomimo dokonywanych spłat wzrosło o ponad 3 500 zł. Decyzją z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. Organ podał, że aktualnie wobec zobowiązanej jest prowadzone administracyjne postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy. Tym samym nie można stwierdzić, że w niniejszym przypadku zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W opinii Zakładu okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają również umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w myśl którego istnieje możliwość umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ze względu na tzw. "ważny interes" osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie zobowiązana ma 36 lat i jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem 2.850 zł brutto miesięcznie, netto- ok. 2.000 zł. Ponadto ma przyznane alimenty na dwoje dzieci w kwocie po 250 zł (łącznie 500 zł miesięcznie). Z akt sprawy wynika, że córka – A. K. na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. zaliczona została do osób niepełnosprawnych do dnia 31 marca 2012r. i w związku z tym otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie. Zatem łączny dochód strony wynosi 2.653 zł, z czego ok. 1.400 zł przeznacza na comiesięczne wydatki: czynsz, ratę kredytu i przedszkole. Zatem w ocenie organu kwota, która pozostaje do dyspozycji strony, tj. ok. 1.200 zł nie daje do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., albowiem zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055) kryterium dochodowe, poniżej którego pojawia się uprawnienie do korzystania z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie jest przewidziane w wysokości nie przekraczającej 351,00 zł. Zakład podkreślił, że istotne znaczenie dla podjęcia decyzji miał przede wszystkim fakt, iż zaległość wobec ZUS powstała wskutek nie dopełnienia ciążących na stronie obowiązków, czego nie może usprawiedliwiać podnoszona przez nią konieczność spłacania kredytu czy innych zobowiązań cywilnoprawnych, tym bardziej, że zobowiązana wiedząc o zadłużeniu wobec ZUS, w 2009 roku zaciągnęła kredyt w L. Banku S.A. na kwotę 17.202,63 zł + 9.197,3 7 zł (koszty ubezpieczenia, opłaty, prowizje) na remont pokoju córki, która cierpi na alergię i astmę. Odnośnie wysokości kosztów egzekucyjnych organ podał, ze wynoszą one 1.107 zł, a nie 3.700 zł, jak twierdziła strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W skardze złożonej do Sądu M. Z. wniosła o uchylenie decyzji ZUS z dnia [...]r. W uzasadnieniu skargi strona podała, że ponosi miesięcznie wyższe wydatki niż wykazano w zaskarżonej decyzji i "na życie" pozostaje jej 790 zł. Podkreśliła, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki i pozbawiłoby możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Dodała, że w związku z przewlekłą chorobą córki ponosi duże wydatki na leki, a kredyt zaciągnięty w banku został spożytkowany na remont całego mieszkania, w celu pozbycia się alergenów niebezpiecznych dla zdrowia córki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011r. skarżąca podtrzymała skargę i jednocześnie oświadczyła, że w dniu 17 stycznia 2011r. straciła pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób nakazujący wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Instytucja umorzenia należności z tytułu składek, o umorzenie których wniosła strona skarżąca, uregulowana została w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na podstawie tych przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1 ustawy). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2 ustawy). Zgodnie z art. 28 ust. 3 ww. ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został upoważniony do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b ustawy). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 ustawy). Wykonując ww. delegację ustawową Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W związku z powyższym ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia należy dokonać z punktu widzenia powołanych przesłanek ustawowych i ww. rozporządzenia. Zdaniem organu, przesłanki z ustawy, jak i z rozporządzenia nie wystąpiły. Zakład dokonał rozliczenia sytuacji finansowej zobowiązanej i ustalił, że po potrąceniu wszystkich zobowiązań pozostaje stronie "na życie" ok. 1.200 zł. Po stronie miesięcznych wydatków ponoszonych przez zobowiązaną organ przyjął: czynsz w wysokości ok. 600 zł, ratę kredytu – 550 zł i opłaty za przedszkole – 250 zł, czyli łącznie ok. 1.400 zł. Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych znajdują się dwa pisma złożone przez zobowiązaną organowi w dniu 01 października 2010r., które dotyczą rozłożenia na raty zaległości zobowiązanej w stosunku do Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Jedność" i spółki cywilnej "ALFA" świadczącej usługi z zakresu Internetu, telewizji i telefonu (k. nr 55-57 akt administracyjnych). Z pisma spółdzielni mieszkaniowej wynika, że zadłużenie strony na dzień 15 września 2010r. wyniosło 2.828,78 a jego spłata została rozłożona na 10 rat po 283 zł począwszy od października 2010r. Natomiast z ugody zawartej przez zobowiązaną ze spółką "ALFA" wynika, że kwota do zapłaty wobec wierzyciela wynosi 2.913,55 i została rozłożona na 12 miesięcznych rat. Zatem miesięczna kwota, którą skarżąca jest zobowiązana płacić z tytułu powyższych umów wynosi ponad 500 zł. Okoliczność ta, zadaniem Sąd, zasadniczo zmienia ocenę sytuacji materialnej skarżącej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedstawiając sytuację finansową strony w zaskarżonej decyzji, zupełnie pominął jej zobowiązania wynikające z dwóch opisanych powyżej dokumentów, czym w ocenie Sądu naruszył art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwana dalej k.p.a.). Na podstawie art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 tego Kodeksu organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast stosownie do art. 80 tej ustawy organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jednocześnie Sąd zauważa, że nawet wystąpienie przesłanek ustawowych lub z ww. rozporządzenia nie oznacza, że po stronie organu istnieje obowiązek umorzenia zaległości z tytułu składek. Z przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednoznacznie wynika, że należności "mogą być umarzane", co oznacza, iż nie muszą być umarzane. Podkreślić należy, że decyzje podejmowane przez organy na podstawie wskazanego wyżej przepisu - w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki - są wydawane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Jednakże przyznana organom swoboda w rozstrzyganiu nie oznacza dowolności. W związku z tym organ w pierwszej kolejności obowiązany jest ustalić czy istnieją przesłanki umorzenia zaległości. W przypadku braku przesłanek organ obowiązany jest odmówić udzielenia ulgi wydając tzw. decyzję związaną. W przypadku natomiast stwierdzenia istnienia przesłanki, wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego, tj. pozytywną lub negatywną. Mając na uwadze powyższe, organ ponownie przeprowadzając postępowanie dokona pełnej analizy dochodów i wydatków zobowiązanej oraz ustali czy istnieją realne możliwości spłacenia zaległości, biorąc pod uwagę, że zgodnie z oświadczeniem strony złożonym na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011r., z dniem 17 stycznia 2011r. utraciła ona pracę. Z uwagi, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego, a wskazane powyżej okoliczności wymagają wyjaśnienia, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. M. Łent D. Dudra U. Wiśniewska