I SA/Bd 1070/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi K. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 8[...]nr [...] wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. w kwocie należności głównej 2.469zł. W dniu 21 lipca 2010r. poborca skarbowy doręczył stronie odpis tytułu wykonawczego, dokonał zajęcia samochodu ciężarowego Volkswagen LT35 oraz spisał protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. W dniu 30 lipca 2010r. organ egzekucyjny wydał zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zobowiązanego z rachunku w B.. Pismem z dnia 29 czerwca 2010r. K. N. wniósł o niewszczynanie postępowania egzekucyjnego z uwagi na trudną sytuację materialną. W piśmie z dnia 21 lipca 2010r. strona sprecyzowała powyższy wniosek wskazując, że należy go traktować jako podanie o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W piśmie z dnia 6 września 2010r. wierzyciel stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki będące podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 ze zm.) zwanej dalej u.p.e.a. Jednocześnie poinformował organ egzekucyjny, że odmówił stronie odroczenia terminu zapłaty zaległości podatkowej, która jest wymagalna i podlega egzekucji. W wyniku powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. nie uwzględnił wniosku strony odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Strona zarzuciła naruszenie art. 56 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego niezastosowanie i niezawieszenie postępowania przynajmniej do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w sprawie odmowy odroczenia zaległości. W ocenie strony zaskarżone postanowienie zostało wydane, ponieważ wierzyciel nie odroczył zapłaty zaległości podatkowej. Wnioskodawca przedstawił sytuację życiową podając, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wskazał też na terminowe i prawidłowe wywiązywanie się z płacenia podatków w związku z działalnością gospodarczą. Wnioskodawca nie zgodził się z nieodroczeniem zaległości podatkowej przez wierzyciela. Jednocześnie stwierdził, że w ten sposób żadne dobrodziejstwo dla podatnika nie jest wykorzystane, bowiem respektuje się jedynie zasadę mającą na celu utrzymanie, a nawet zwiększenie wpływów do budżetu państwa, kosztem ludzi i ich egzystencji, a nie ściąga się należności podatkowych od osób, które powinny być zobowiązane. Strona nie zgodziła się z organem I instancji, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania. Ponadto stwierdziła, że nie pouczono jej o podstawie prawnej wniesienia zażalenia oraz koniecznych wymogach formalnych. K. N. wniósł o przeprowadzenie dowodu z akt Urzędu Skarbowego w G. [...] W ocenie strony jedynym uzasadnieniem wydania zaskarżonego postanowienia jest stronniczość i tendencja do maksymalnego obciążania podatnika należnościami przy jawnym pominięciu przysługujących instrumentów prawnych umożliwiających spłacenie należności. Nie występuje równość stron i jakiekolwiek wyposażenie podatnika w instrumenty umożliwiające mu obronę słusznych interesów. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ przywołał treść art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazującego przypadki, w których umarza się postępowanie egzekucyjne. Podkreślił, że wierzyciel nie żądał umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). W ocenie Dyrektora w sprawie nie wystąpiła również żadna z pozostałych przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił, że sprawa odroczenia terminu płatności dochodzonego obowiązku, na którą powołuje się strona została załatwiona odmownie, zatem nie ma wpływu na umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podobnie nie mają znaczenia inne okoliczności np. status bezrobotnego bez prawa do zasiłku, terminowe i prawidłowe wywiązywanie się z płacenia podatków w związku z działalnością gospodarczą. W konsekwencji w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny nie miał podstaw prawnych, aby umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Odnosząc się do zrzutu braku pouczenia o podstawie prawnej wniesienia zażalenia oraz koniecznych wymogach formalnych organ wyjaśnił, że postanowienie zawiera pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia, terminie i trybie do jego wniesienia. Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie go przynajmniej do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia odwołania od decyzji w sprawie odmowy odroczenia terminu zapłaty zaległości podatkowej. Organ wyjaśnił, że dopiero pozytywna decyzja w sprawie odroczenia terminu wykonania obowiązku spowoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie podkreślono, że wszelkie kwestie dotyczące ulg w spłacie zobowiązań podatkowych znajdują się wyłącznie w gestii organu podatkowego, tj. wierzyciela. Organ egzekucyjny jest natomiast jedynie obowiązany do realizacji egzekucji uwzględniając ewentualne rozstrzygnięcia organu podatkowego w tym zakresie, mające wpływ na tę egzekucję. W sytuacji, gdy wierzyciel odmawia odroczenia terminu wykonania obowiązku oraz nie wnosi o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie ma podstaw do zawieszenia prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 u.p.e.a. W ocenie organu na poprawność zaskarżonego postanowienia nie mają wpływu akta organu podatkowego, o zbadanie których w zażaleniu wystąpiła strona. Zdaniem Dyrektora wskazane rozstrzygnięcia w żaden sposób nie przesądzają o zasadności zażalenia, zostały wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w sprawach podatkowych, w których wierzycielem zobowiązań dotyczących tych spraw jest właśnie ten organ. Podkreślono, że organ egzekucyjny nie bada zasadności ani wymagalności dochodzonego obowiązku, bowiem prowadzi odrębne od postępowania podatkowego postępowanie wykonawcze. Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się z zarzutem stronniczości i tendencji do maksymalnego obciążania podatnika. Nie zgodził się też z twierdzeniem strony, że nie jest ona wyposażona w instrumenty umożliwiające obronę jej interesów. Wskazano, że prawo do zaskarżenia postanowienia, z którego strona skorzystała, jak również prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego są takimi instrumentami. W skardze do Sądu strona zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie jego słusznego interesu prawnego wyrażającego się w powszechnym, ustawowym uprawnieniu podatnika do obiektywnego, rzetelnego, a tym samym sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a którą to sprawę organy rozpatrzyły negatywnie. W opinii strony skarżącej, Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. będący wierzycielem egzekwowanego zobowiązania, odmówił odroczenia terminu wykonania obowiązku, a tym samym nie wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, kierując się wyłącznie osiągnięciem wymaganych wskaźników ściągalności należności podatkowych orzeczonych przez ten organ. Skarżący zarzucił organowi podatkowemu, że przy podejmowaniu niekorzystnej i krzywdzącej dla strony decyzji działał wbrew zasadom racjonalnego, sprawiedliwego i równego traktowania podatników, a także oparł się na błędnym stanie faktycznym. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że nieprawomocne rozstrzygnięcie w sprawie odmowy odroczenia terminu zapłaty zaległości nie ma wypływu na umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ocenie strony taki pogląd potwierdza jedynie blankietowy charakter przepisów podatkowych dotyczących uprawnień podatnika do korzystania z przewidzianych dla niego dobrodziejstw – ulg, takich jak umorzenie czy zawieszenie postępowania egzekucyjnego, których w opinii skarżącego faktycznie się nie stosuje. Zdaniem skarżącego wynika to z obawy organów podatkowych przed utratą możliwości ściągnięcia do budżetu państwa środków finansowych, bez względu na to czy są należne czy też nie. Ponadto skarżący zarzucił organowi II instancji niespójność stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia poprzez twierdzenie, że nieprawomocna odmowa odroczenia terminu płatności zobowiązania nie ma wpływu na postępowanie, jednocześnie stwierdzając, że pozytywna decyzja w sprawie odroczenia terminu wykonania zobowiązania spowoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Tym samym, zdaniem skarżącego, organ stwierdza konieczność i możliwość weryfikacji postanowienia o odmowie odroczenia terminu wykonania zobowiązania. W związku z powyższym skarżący wskazał, że jego wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, przynajmniej do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia jego odwołania z 9 września 2010 r. był i jest aktualny oraz uzasadniony. Skarżący wskazał również na wadliwe i niespójne stosowanie przepisów prawa przez organy podatkowe, a także na poważne luki i wady w treści tych przepisów, co podważa jego zdaniem sens wnoszenia odwołania od decyzji organów podatkowych w sytuacji, gdy wszczyna się postępowanie egzekucyjne jeszcze przed rozpoznaniem odwołania. W ocenie strony organ II instancji podtrzymał stanowisko organu I instancji tylko dlatego, aby uniknąć ewentualnych zwrotów i konsekwencji przedwczesnej egzekucji. Ponownie skarżący podniósł, że powyższe potwierdza o blankietowym charakterze uprawnień podatnika i jednostronnym władztwie organu podatkowego. Konkludując skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie jego zawieszenie i wstrzymanie wykonania tytułu wykonawczego stwierdzającego jego zobowiązanie. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie i podtrzymano dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy zgodne z prawem jest postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Bezsporne jest, że w dniu 21 lipca 2010 r. został doręczony skarżącemu tytuł wykonawczy wystawiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G.. Przed tą datą zostało złożone pismo z dnia 29 czerwca 2010 r. (wpływ do Urzędu Skarbowego w G.w dniu 5 lipca 2010 r.), w którym skarżący zwrócił się o nie wszczynanie postępowania egzekucyjnego w celu przymusowego ściągnięcia należności w trybie egzekucji administracyjnej "ponieważ znalazł się w ciężkiej sytuacji materialnej" (k. nr 3 akt adm.). W kolejnym piśmie z dnia 21 lipca 2010 r. (k. nr 4 akt adm.) wyjaśnił, że wyżej wymienione pismo należy "traktować jak wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego". W tej sytuacji Sąd stwierdza, że wobec jednoznacznie wyrażonej woli K.N., aby złożone pismo potraktować jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prawidłowo organ rozpatrzył go w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie tego przepisu (art. 59 §1) postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek ściśle związany jest z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto stosownie do art. 59 § 2 tej ustawy postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 59 § 3 ustawy w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Postanowienie wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela lub z urzędu (art. 59 § 4). W tym miejscu wyjaśnić należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że organ dokonał oceny pod kątem przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego i wywiódł, że nie występuje żadna z nich. Zasadnie organ wskazał, że w piśmie z dnia 6 września 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G.e działając jako wierzyciel wypowiedział się przeciwko umorzeniu postępowania, nie wnioskując o jego umorzenie (k. nr 7 akt adm.). Z akt sprawy wynika, że obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano między innymi zajęcia samochodu ciężarowego. W świetle powyższego odmowa umorzenia postępowania jest zasadna, bowiem nie wystąpiła żadna z przesłanek warunkujących zastosowanie tej instytucji. Podkreślić należy, że do przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca nie zaliczył okoliczności prowadzenia postępowania w sprawie z wniosku o odroczenie terminu zapłaty podatku, czy zaległości podatkowej. Strona powołuje się na niezastosowanie przez organ regulacji z art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie którego postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego, dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym, z przyczyny określonej w § 1 pkt 2 i 3 może nastąpić tylko w przypadkach, gdy nie zagraża to interesowi społecznemu (art. 56 § 2 ustawy). Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego (art. 56 § 3 ustawy). Na postanowienie organu egzekucyjnego o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania służy zażalenie (art. 56 § 4 ustawy). Sąd zauważa, że we wniosku strona nie wnosiła o zastosowanie tej instytucji, tj. zawieszenia postępowania egzekucyjnego, lecz precyzując wniosek zwróciła się o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W związku z tym organ nie analizował sprawy pod kątem zawieszenia postępowania egzekucyjnego, lecz jego umorzenia. Jeżeli wolą strony jest, aby obok wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego rozpatrzono także sprawę ewentualnego zawieszenia postępowania egzekucyjnego, to takie żądanie należy skierować do organu egzekucyjnego. Nie można natomiast skutecznie domagać się dopiero na etapie postępowania zażaleniowego przekształcenia sprawy z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawę w przedmiocie zawieszenia tego postępowania. Nie ma natomiast przeszkód do złożenia odrębnego żądania, tj. dotyczącego zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wówczas organ będzie obowiązany odrębnie rozpatrzyć wniosek o zawieszenie postępowania, a stronie będzie przysługiwało prawo zaskarżenia postanowienia w tej materii. Sąd podkreśla, że umorzenie oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego, to dwie różne instytucje postępowania egzekucyjnego poddane różnym regulacjom prawnym. Sama natomiast okoliczność, że prowadzone jest postępowanie w sprawie odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej nie zobowiązuje organu do zawieszenia postępowania, czy też jego umorzenia. Zasadnie organ podał, że dopiero decyzja w sprawie odroczenia wykonania obowiązku stanowi podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego (art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są ściśle określone przez ustawodawcę i nie ma podstaw do stosowania tej instytucji w innych przypadkach niż określone ustawą. Przedmiotem niniejszej sprawy nie była ocena odmowy odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej, czy też zasadności wymiaru podatku, lecz wyłącznie odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.