I SA/Bd 1105/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Chowańska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. odmawiającą L. K. (skarżącemu) umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, w łącznej wysokości [...]zł. Organ przedstawiając dane dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy wskazał, że orzeczeniem z dnia [...]r. został on uznany za częściowo niezdolnego do pracy do dnia [...]., posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jednakże dające możliwość pracy w warunkach chronionych. W orzeczeniu tym stwierdzono również, że ustalony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały, a orzeczenie zostało wydane na stałe. Ponadto organ ustalił, że wnioskodawca otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, z którego dokonywane są potrącenia w wysokości [...] zł i na rękę otrzymuje kwotę [...] zł. Z dalszych ustaleń organu wynika, że zobowiązany mieszka wspólnie z pięcioma członkami rodziny, w kosztach utrzymania domu partycypuje z matką i synem, co zdaniem organu prowadzi do wniosku, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Matka skarżącego (R. R.) pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł netto, syn D. K. zarejestrowany jest w PUP w B. jako osoba bezrobotna, a drugi syn, M., i jego małżonka zatrudnieni są w pełnym wymiarze czasu pracy i otrzymują stałe dochody. W toku postępowania wnioskodawca wskazał jednak, że mieszka u matki i sam prowadzi gospodarstwo domowe (sam się żywi). Wyjaśnił również, że na parterze mieszkają 3 osoby, każdy ma po 1 pokoju i wszystkie świadczenia dzielone są na 3 osoby. Płaci raz na dwa miesiące 96 zł za energię elektryczną, 64 zł – za wodę, 43 zł jako podatek od nieruchomości za cały rok, 350 zł - opał na zimę, a koszty butli gazowej na cały rok wynoszą 240 zł. Dodał, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą: podatek od nieruchomości 23 zł, wieczysta dzierżawa 32 zł, woda 93 zł co 2 miesiące dzielone na 3 osoby, energia elektryczna 88 zł co 2 miesiące oraz gaz 20 zł. Zatem miesięczny koszt utrzymania mieszkania - według wnioskodawcy - wynosi 155,50 zł. Mając na względzie tak ustalony stan faktyczny, ZUS uznał, że skarżący nie wykazał należycie, iż zobowiązanie z tytułu składek pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (wskazano przy tym na brak decyzji o uzyskiwanych zasiłkach z pomocy społecznej), jak również, że zaległości powstały na skutek nadzwyczajnego, niezależnego od strony zdarzenia losowego. Zdaniem ZUS, nie wystąpiła również sytuacja, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę wnioskodawca pozbawiony byłby możliwości zarobkowania (brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub o całkowitej niezdolności do pracy), a także z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wobec tego ZUS odmówił L. K. należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej wysokości [...] zł, uznając, że w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiła, z uwagi na prowadzone wobec majątku skarżącego postępowanie egzekucyjne, przesłanka całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s." jak również nie było podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, to jest ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem strona złożyła na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 740/12 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS. Zdaniem Sądu, Zakład nie wyjaśnił w sposób pełny wszystkich okoliczności faktycznych. Niejasny pozostaje bowiem wniosek organu, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z innymi członkami rodziny - w związku z faktem, że wspólnie partycypują w kosztach utrzymania nieruchomości, w której zamieszkują. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego składać się winny jeszcze inne jeszcze elementy niż tylko "składanie się" na koszt utrzymania mieszkania przez lokatorów. Organ nie wyjaśnił również, czy osoba, na którą skarżący płaci alimenty także zamieszkuje w tym domu. W ocenie Sądu nie do końca czytelne jest również, czy ZUS - uznając, że skarżący nie spełnia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365 dalej: Rozporządzenie)., tj. że spłata należności pozbawiłaby go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych - uwzględniał zarówno dochody skarżącego, jak i jego matki, czy też wyłącznie dochody skarżącego. Sąd uznał ponadto za istotną przedstawioną na rozprawie argumentację skarżącego co do genezy zaległości, których dotyczy wniosek o umorzenie. Skarżący wyjaśnił, że do zaległości doszło wskutek nieporozumienia przy okazji zgłaszania w siedzibie ZUS likwidacji działalności gospodarczej, bowiem pracownik organu pomagający przy wypełnianiu stosownego dokumentu nie zrozumiał intencji skarżącego, a skarżący nie zwrócił uwagi na to, że wyrejestrowana została tylko "starsza" działalność a "nowsza" funkcjonowała jako istniejąca. Na powyższy wyrok ZUS wniósł skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z dnia 09 kwietnia 2013r., sygn. akt II GSK 88/13. NSA uznał za niezasadne argumenty skargi kasacyjnej, poza kwestią odniesienia się do okoliczności faktycznego okresu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego i istnienia obowiązku zapłaty składek gdzie wskazał, że Sąd pierwszej instancji przekroczył granicę rozpoznania sprawy. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności składkowych w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu na wstępie organ zaznaczył, że nie badał kwestii okresu prowadzenia działalności gospodarczej istnienia obowiązku zapłaty składek, albowiem kwestia ta w ocenie ZUS jest bezsporna. Następnie przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 u.s.u.s. Organ podał, że aktualnie wobec majątku skarżącego komornik sądowy prowadzi skuteczną egzekucję, wobec czego nie można stwierdzić, że zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności określona art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Przechodząc do rozpoznania przesłanek umorzenia zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia organ przedstawił sytuację materialną i rodzinną skarżącego. Zakład podał, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 31 maja 2016r. i pobiera świadczenie w kwocie 877,66 zł brutto, po potrąceniach na poczet alimentów otrzymuje 318,96 zł. Matka skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1 549,98 zł brutto. Natomiast syn skarżącego z dniem 18 kwietnia 2013r. podjął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym miejscu organ zaznaczył, że w kwestionariuszu z dnia [...]. o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący podał, że syn jest nadal bezrobotny i "utrzymuje go babcia". Ponadto na podstawie dowodu w postaci kserokopii faktury z dnia 25 września 2013r. za zużycie wody na kwotę 448,32 zł ustalono, że na osobę mieszkającą na parterze domu przypada kwota 74,72 zł (za 2 miesiące, czyli miesięcznie 37,36 zł), a nie jak wskazał zobowiązany kwota 85,00 zł. Wobec powyższych ustaleń, miesięczne opłaty, które ponosi skarżący na utrzymanie mieszkania wynoszą ok. 94 zł. Zakład nie wziął pod uwagę kwoty podatku od nieruchomości, jak i dzierżawy wieczystej, ze względu na brak wyjaśnienia przez stronę, kto opłaca powyższe należności. Organ zaznaczył także, że z kwestionariusza z dnia 28 października 2013r. wynika, iż na parterze domu, w którym zamieszkuje skarżący znajdują się trzy pokoje, kuchnia i łazienka, do których ma swobodny dostęp. Zdaniem ZUS, biorąc pod uwagę dochód netto skarżącego, tj. kwotę 318,96 zł, a także ponoszone przez niego koszty utrzymania mieszkania oraz koszty leczenia trudno uwierzyć, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, skoro nie korzysta ze wsparcia finansowego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. W celu wyjaśnienia pojęcia "wspólne gospodarowanie", a tym samym ustalenia, czy skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, czy też członkiem rodziny, organ uwzględnił potoczne rozumienie tego wyrażenia. Jak podał, zgodnie z "Wielkim Słownikiem Poprawnej Polszczyzny PWN" "wspólny" to taki, w którym biorą udział dwie osoby lub więcej osób; wykonywany razem z kimś, natomiast "gospodarować" to dysponować czymś, zarządzać czymś (red. A. Markowski, Warszawa, 2005, s. 1330 i 298). Stąd, w ocenie organu, jeśli osoby gospodarują wspólnie, oznacza to, że razem czymś zarządzają, dysponują. W rozpatrywanym kontekście oznacza to przyczynianie się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie części czynności związanych z codziennymi zajęciami, jak sprzątanie, gotowanie, pranie itp. Zatem przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie określonych osób, ale związane z tym wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną ścisłą współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione powinno być cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują. W świetle powyższych ustaleń Zakład uznał, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką R. R. oraz synem D. i ich dochody należy uwzględnić w niniejszym postępowaniu. Odnosząc się do wyjaśnień, że skarżący zlikwidował działalność ze względów zdrowotnych organ wyjaśnił, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na przewlekłą chorobę pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, nie jest on w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS. Jednak w ocenie organu taka sytuacja nie ma miejsca, gdyż skarżący otrzymuje świadczenie rentowe, zatem jego stan zdrowia nie ma wpływu na wysokość osiąganego dochodu. Poza tym prowadził działalność gospodarczą od maja 2011r. a orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności otrzymał 12 lipca 2004r., zatem niepełnosprawność nie przeszkadzała mu w prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W uzasadnieniu wskazał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe otrzymując rentę w kwocie 318 zł, a u mamy tylko mieszka. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Przystępując do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy przede wszystkim zaznaczyć, że tut. Sąd wyrokiem z dnia 7 listopada 2012r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 740/12 uchylił zaskarżoną decyzję, a skarga kasacyjna złożona przez organ została przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013r. w sprawie o sygn. akt II GSK 88/13 oddalona. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działalnie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jak wynika z treści uzasadnienia prawomocnego wyroku organy miały wyjaśnić wszystkie okoliczności faktyczne, co do prowadzenia wspólnego gospodarstwa z innymi członkami rodziny zwłaszcza, że wspólnie partycypują w kosztach utrzymania nieruchomości. Organy miały zbadać także inne okoliczności prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto miały ustalić, czy osoba na którą zasądzone są alimenty w kwocie 400 zł zamieszkuje w tym domu. Sąd ww. wyroku stwierdził, że skoro organ uznał, iż skarżący nie spełnia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) - dalej: "rozporządzenie", i nie stwierdził, że spłata należności pozbawiłaby go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych - mając na uwadze dochody strony - to winien wyjaśnić , czy przy tej ocenie uwzględniał dochody skarżącego, jak i jego matki, czy też wyłącznie dochody skarżącego. Te kwestie zdaniem Sądu wymagały wyjaśnienia. Sąd również nakazał organowi wyjaśnienie okoliczności związanych z wyrejestrowaniem działalności. Zatem rozstrzygnięcie niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy organy rentowe wykonały zalecenia Sądu z wydanego w tej sprawie wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję, który poprzez oddalenie skargi kasacyjnej organu stał się prawomocny. Zatem ocenie sądu podlega również kwestia zasadności odmowy umorzenia skarżącemu zaległości w składkach zusowskich w kwocie [...] zł. Jak wynika z akt sprawy organ, decyzją z dnia [...]., ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności. W uzasadnieniu organ przywołał ustalony stan faktyczny, podając, że aktualnie wobec majątku skarżącego komornik sądowy prowadzi skuteczną egzekucję, wobec czego nie można stwierdzić, że zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności określona w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Wskazał, że mając na uwadze przesłanki umorzenia zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia organ przedstawił sytuację materialną i rodzinną skarżącego. Podał, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 31 maja 2016r. i pobiera świadczenie w kwocie 877,66 zł brutto, po potrąceniach na poczet alimentów otrzymuje "na rękę" 318,96 zł. Matka skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1 549,98 zł brutto, a dorosły syn z dniem 18 kwietnia 2013r. podjął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym miejscu organ zaznaczył, że dane z kwestionariusza nie zgadzają się ze stanem obecnym. W świetle powyższych ustaleń organ uznał, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką – R. R. oraz synem D. i ich dochody należy uwzględnić w niniejszym postępowaniu. Dalej organ podał, że skoro cała rodzina mieszka w jednym domu - to jest to wspólne gospodarowanie, które należy rozumieć jako wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych wszystkich członków rodziny. W opinii organu skarżący ponosi także mniejsze koszty utrzymania, w związku z czym pozostaje mu kwota wolna, którą mógłby przeznaczyć na uregulowanie zadłużenia. A równocześnie organ podaje, że za niewiarygodne należy uznać, to, że skarżący utrzymuje się sam bez pomocy. Zdaniem Sądu wniosek, który wysunął organ jest za daleko idący, bo nie wzięto pod uwagę kosztów utrzymania tych członków rodziny, którzy otrzymują przychód. Wracając do zaleceń Sądu z wyroku z dnia 7 listopada 2012r. w sprawie I SA/Bd 740/12 należy wskazać, że organ nie wyjaśnił podstawowej kwestii, jaką było ustalenie czy osoba alimentowana mieszka razem ze skarżącym. Organ nie zajął się tym problemem. Nie wyjaśniono także wątpliwości związanych z wyrejestrowaniem obu działalności, co nakazano ww. wyroku. W opinii składu orzekającego nie wzięto również pod uwagę obecnej sytuacji strony, jego stanu zdrowia i możliwości zatrudnienia przy takiej niesprawności fizycznej. Jeszcze raz wraz z zaistniałą obecną sytuacją organ winien ocenić, czy skarżący nie spełnia przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ww. rozporządzenia MGP i PS z dnia 31 lipca 2003r. Uwadze Sądu nie uszedł fakt, że skarżący jest niesprawny fizycznie, co w jego wieku i jego zawodzie utrudnia znalezienie pracy a działalność gospodarcza została definitywnie zlikwidowana. Dlatego organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien jeszcze raz rozważyć wszystkie okoliczności sprawy przedstawione powyżej. W związku z czym Sąd stwierdza, że organy naruszyły art. 153 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) cyt. ustawy Prawo o postępowaniu skargę uwzględnił. E. Kruppik – Świetlicka H. Adamczewska – Wasilewicz M. Łent