I SA/Bd 111/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności wspólnika spółki za zaległości w podatku od towarów i usług za październik 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, którego miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych wynosi ok. [...] zł. Jako majątek skarżąca wskazała dom o pow. [...] m˛ - wartość [...] zł; stół rozkładany z [...] krzesłami o wartości ok. [...] zł; drewnianą witrynę z elementami szklanymi o wartości [...] zł oraz stolik kawowy o wartości ok. [...] zł. Oświadczyła, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca podała: [...] zł na rzecz Bank [...] [...] ([...] [...] przy Sadzie Rejonowym w T.); ok. [...] – kredyt udzielony przez [...].; ok. [...] zł na rzecz [...]; media (prąd [...] zł, gaz [...] zł, woda i kanalizacja [...] zł); ubezpieczenie i podatek od nieruchomości ok. [...] zł miesięcznie; wyżywienie i leki [...] zł; chemia gospodarcza i środki czystości ok. [...] zł; odzież i obuwie ok. [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; zeznania podatkowe za lata 2015-2017; decyzję o waloryzacji emerytury; decyzję o przyznaniu emerytury; fakturę za energię; fakturę za wodę; fakturę za gaz; kartę informacyjną leczenia szpitalnego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu wskazać również należy, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (wpis od skargi wynosi [...] zł), z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Rozpoznając przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy orzekający wziął również pod uwagę okoliczność, że skarżąca wraz z mężem zainicjowali obecnie 6 postępowań sądowych, gdzie łączny wpis we wszystkich sprawach wyniesie [...] zł. Skarżąca na urzędowym formularzu PPF podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, którego miesięczny dochód z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych wynosi ok. [...] zł. Jako majątek skarżąca wskazała dom o pow. [...] m˛ - wartość [...] zł; stół rozkładany z [...] krzesłami o wartości ok. [...] zł; drewnianą witrynę z elementami szklanymi o wartości [...] zł oraz stolik kawowy o wartości ok. [...] zł. Oświadczyła, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności. Z dokumentów nadesłanych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wynika również, że skarżąca wraz z mężem prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki jawnej. Za lata 2015-2017 podatniczka wraz z mężem wykazali przychód w kwotach odpowiednio: [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. Jednocześnie za powyższe okresy rozliczeniowe wykazali stratę w kwotach odpowiednio: [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. postanowienia: NSA z dnia 09 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11; NSA z dnia 04 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 735/14; NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 860/14 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem skoro skarżąca wraz z mężem w latach 2015-2017 z tytułu prowadzonej w formie spółki jawnej działalności gospodarczej uzyskali łączny przychód w kwocie 1.128.027,45 zł to bez wątpienia jest w stanie ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł. Podnieść również należy, że obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w związku z prowadzoną profesjonalną działalnością gospodarczą. Skarżąca, składając skargę, powinna więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne (por. postanowienie NSA z dnia 04 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 252/14; WSA w Opolu z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 807/14; WSA w Gliwicach z dnia 03 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1417/13). Jak wynika również z ugruntowanego orzecznictwa podmiot, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą postępowania sądowoadministracyjnego. W tym kontekście wskazać również należy, że mimo prowadzonej egzekucji i zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz świadczeń emerytalnych skarżąca wraz z mężem nadal prowadzą działalność gospodarczą i dokonują transakcji handlowych. Zatem sam fakt prowadzenia postępowań egzekucyjnych wobec nich pozostaje bez wpływu na ocenę wniosku, ponieważ świadczy jedynie o nieuregulowaniu w dobrowolny sposób ciążących na nich zobowiązaniach, a nie o ich niewypłacalności. Z nadesłanych dokumentów nie wynika, aby skarżącej groziła upadłość, czy utrata płynności finansowej. Dodać należy, że także wielość toczących się postępowań nie może przemawiać za przyznaniem pomocy (por. postanowienie WSA w Łodzi z 11 października 2012 r., sygn. akt I SA/Łd 1464/11). Istotnym w sprawie jest również to, że skarżąca nie przełożyła wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Ponadto podkreślenia wymaga, że skarżąca nie oświadczyła również, że nie posiada rachunków bankowych. Wyciągi miały natomiast obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF wynika również, że skarżąca wraz z mężem jest współwłaścicielem rzeczy ruchomych o znacznej wartości tj. stołu rozkładanego z [...] krzesłami - wartość ok. [...] zł; drewnianej witryny z elementami szklanymi - wartość [...] zł oraz stolika kawowego - wartości ok. [...] zł. Zatem skarżąca posiada ruchomości, które może spieniężyć i uzyskać potrzebne środki finansowe na pokrycie kosztów postępowania przed Sądem. Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacała inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca do takich osób nie należy. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.