I SA/Bd 118/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Asesor sądowy Ewa Kruppik - Świetlicka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Winiecka po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 maja 2008r. sprawy ze skargi W. K. i P. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności celnych 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia .[...] nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w T. na rzecz skarżących kwotę 500 zł ( pięćset złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia [...] W. K. i P. K. wystąpili do Dyrektora Izby Celnej w T. o umorzenie odsetek oraz rozłożenie na raty należności celnych powstałych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] nr [...] utrzymaną następnie w mocy przez Dyrektora Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...] nr [...] określającą wysokość należnego cła na wyższym poziomie w związku z negatywną weryfikacją faktury i zamieszczonej w niej deklaracji eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru zgłoszonego organowi celnemu do procedury dopuszczenia do obrotu. Wniosek swój strona uzasadniła trudną sytuacją finansową. Pismem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej w T. przekazał wniosek strony do Naczelnika Urzędu Celnego w B. w celu rozpatrzenia. Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił zarówno umorzenia odsetek jak również rozłożenia na raty należności celnych. W wyniku wniesionego odwołania, Dyrektor Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Naczelnik Urzędu Celnego w B., pismem z dnia [...] przekazał sprawę wniosku w części dotyczącej rozłożenia należności celnych na raty zgodnie z właściwością rzeczową Dyrektorowi Izby Celnej w T., informując jednocześnie, iż pozostała część wniosku, w zakresie umorzenia odsetek od należności celnych zostanie rozpatrzona zgodnie z właściwością rzeczową przez Naczelnika Urzędu Celnego w B. Pismem z dnia [...] strona sprecyzowała żądanie wskazując, że wnosi o umorzenie zarówno odsetek wyrównawczych jak i odsetek za zwłokę, podtrzymując jednocześnie wniosek w zakresie rozłożenia należności celnych na raty. Decyzją z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w B. odmówił umorzenia odsetek wyrównawczych. Od decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła nieodniesienie się do żądania w zakresie umorzenia odsetek za zwłokę i wydanie decyzji tylko w zakresie umorzenia odsetek wyrównawczych. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na niezawinione ze swojej strony okoliczności powstania długu celnego w wyższej kwocie niż zadeklarowana w zgłoszeniu celnym oraz na sytuację finansową uniemożliwiającą spłacenie zaległości. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ w uzasadnieniu wskazał, że Naczelnik Urzędu Celnego w B. w zaskarżonej decyzji nie będąc prawnie umocowanym do umorzenia odsetek wyrównawczych z powodu trudnej sytuacji materialnej wnioskodawców, działając na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 09 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.), zasadnie odmówił umorzenia tych należności. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w T., w niniejszym postępowaniu organ nie jest uprawniony do dokonania oceny, co do tego, czy zarejestrowana kwota należności celnych wraz z odsetkami wyrównawczymi była prawnie należna. Takiej oceny organ dokonał już w postępowaniu dotyczącym wymiaru należności celnych wraz z odsetkami wyrównawczymi zakończonym decyzją Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...]. Odnosząc się do zasadniczego zarzutu odwołania, tj. nieodniesienia się przez Naczelnika Urzędu Celnego w B. do żądania w zakresie umorzenia odsetek za zwłokę i wydania decyzji tylko w zakresie umorzenia odsetek wyrównawczych, organ odwoławczy stwierdził, że co prawda zaskarżona decyzja nie zawiera w sentencji orzeczenia co do umorzenia odsetek za zwłokę, jednakże uzasadnienie tej decyzji wskazuje, że w opisanym stanie faktycznym sprawy umorzenie odsetek za zwłokę jest nieuprawnione. Organ I instancji podał podstawy, z powodu których odsetek za zwłokę nie umarza się, a tym samym odniósł się do żądania strony. Podstawą prawną, na której oparł się Naczelnik Urzędu Celnego w B., rozstrzygając w zakresie umorzenia odsetek za zwłokę, był § 5 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170, poz. 1653), zgodnie z którym umorzenie należności celnych powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w takiej części, w jakiej zostały umorzone należności celne. Mając na uwadze ten przepis prawa, organ stwierdził, że tylko w sytuacji, gdyby w jakiejś części umorzone zostały należności celne, to w takiej też części podlegałyby umorzeniu również odsetki za zwłokę. W sprawie należności celnych wymierzonych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego B. z dnia [...] nr [...] nie toczyło się postępowanie o ich umorzenie, a jedynie o rozłożenie na raty. Biorąc zatem pod uwagę, że należności celne nie podlegały umorzeniu tym samym brak jest podstaw do umorzenia odsetek za zwłokę. Podsumowując, organ stwierdził, że pomimo tego, iż zaskarżona decyzja w części sentencji nie zawiera rozstrzygnięcia, co do odsetek za zwłokę, to uzasadnienie tej decyzji wyjaśnia, jakie okoliczności przesądziły negatywnym stanowisku, co do umorzenia odsetek za zwłokę. W ocenie organu odwoławczego, taka wadliwość decyzji organu I instancji nie stanowi podstawy do jej uchylenia. Na decyzję organu II instancji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, ponownie jak w odwołaniu, nieodniesienie się do żądania w zakresie umorzenia odsetek za zwłokę i wydanie decyzji tylko w zakresie umorzenia odsetek wyrównawczych. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na niezawinione ze swojej strony okoliczności powstania długu celnego w wyższej kwocie niż zadeklarowana w zgłoszeniu celnym oraz na trudną sytuację finansową uniemożliwiającą spłacenie zaległości. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów niż podniesione w jej uzasadnieniu. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Korzystając z tych uprawnień Sąd uznał, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji. Rozpatrując niniejszą sprawę, w pierwszym rzędzie należy odnieść się do kwestii odsetek i podjętego przez organy rozstrzygnięcia w tym zakresie. Stan faktyczny w sprawie nie jest sporny. Strona skarżąca wnioskiem z dnia [...] zwróciła się do organu celnego o umorzenie odsetek oraz rozłożenie na raty należności celnych powstałych decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] nr [...], utrzymaną w mocy następnie przez Dyrektora Izby Celnej w T. decyzją z dnia [...] nr [...], określającą wysokość należnego cła na wyższym poziomie w związku z negatywną weryfikacją faktury i zamieszczonej w niej deklaracji eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru zgłoszonego organowi celnemu do procedury dopuszczenia do obrotu. Ze względu na zawarcie w jednym piśmie dwóch wniosków, Naczelnik Urzędu Celnego w B. wyłączył do odrębnego postępowania wniosek w zakresie rozłożenia należności na raty. Odnośnie odsetek, których dotyczy niniejsza sprawa, strona pismem z dnia [...] sprecyzowała żądanie wskazując, że wnosi o umorzenie zarówno odsetek wyrównawczych jak i odsetek za zwłokę. Organy celne stanęły na stanowisku, że wniosek w zakresie umorzenia odsetek wyrównawczych nie może zostać uwzględniony ze względu na brak umocowania do określenia, czy zarejestrowana kwota należności celnych wraz z odsetkami wyrównawczymi była prawnie należna. Zgodnie z art. 246 Kodeksu celnego, należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna, a taka ocena została już dokonana w postępowaniu dotyczącym wymiaru należności celnych wraz z odsetkami i organy celne nie są uprawnione do powtórnego rozstrzygania w tym zakresie. W kwestii odsetek za zwłokę, pomimo braku wskazania rozstrzygnięcia w sentencji decyzji, organy powołując się w uzasadnieniu na § 5 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, stanęły na stanowisku, że tylko w sytuacji, gdyby w jakiejś części umorzone zostały należności celne, to w takiej też części podlegałyby umorzeniu również odsetki za zwłokę. W sprawie przedmiotowych należności celnych nie toczyło się jednak postępowanie o ich umorzenie, a jedynie o rozłożenie na raty, zatem wniosek w tym zakresie również nie może zostać uwzględniony. Zaprezentowane przez organy stanowisko należy uznać za błędne. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.), przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Ponieważ dług celny strony skarżącej powstał przed dniem 01 maja 2004 r., zatem zastosowanie w niniejszej sprawie ma ustawa z dnia 09 stycznia 1997 r. Kodeks celny. Na podstawie art. 2 § 2 tej ustawy, wprowadzenie towaru na polski obszar celny powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej. Obowiązkiem takim jest m. in. zapłata należności celnych, za które zgodnie z art. 3 § 1 pkt 8 tej ustawy, uważane są cła i inne opłaty związane z przywozem towarów. Uprawnieniem takim może być z kolei umorzenie tych należności. Kwestię umorzenia należności celnych reguluje Dział V Tytułu VII Kodeksu celnego zatytułowany "Zwrot i umorzenie należności celnych" oraz wydane na podstawie art. 252 § 1 Kodeksu celnego rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, określające inne wypadki, w których należności celne są zwracane lub umarzane, tryb i warunki dokonywania zwrotu lub umorzenia oraz termin, w którym może być złożony wniosek o zwrot lub umorzenie należności celnych. W ocenie Sądu, wniosek strony skarżącej w zakresie umorzenia odsetek wyrównawczych, powinien być potraktowany przez organy jako wniosek obejmujący umorzenie innych opłat związanych z przywozem towaru, o których stanowi wspomniany art. 3 § 1 pkt 8 Kodeksu celnego. Przemawia za tym treść art. 222 § 4 Kodeksu celnego, który w zakresie odsetek wyrównawczych odsyła do art. 277 tej ustawy. Zgodnie z art. 222 § 4, w wypadku przesunięcia daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu, organ celny pobiera odsetki wyrównawcze, liczone przy zastosowaniu stawki określonej w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od należności podatkowych. Przepis art. 277 stosuje się odpowiednio. Natomiast zgodnie z art. 277, opłaty są pobierane na zasadach i w trybie ustalonych dla należności celnych przywozowych i wywozowych (§ 1). W sprawach zwrotów lub umorzeń opłat przepisy art. 246, art. 249-251 oraz art. 2521 stosuje się odpowiednio (§ 2). Naliczone odsetki wyrównawcze, jako bezpośrednio związane z powstałym cłem mieszczą się zatem w zakresie innych opłat związanych z przywozem towaru. Wniosek strony skarżącej powinien być zatem rozpatrzony z uwzględnieniem poszczególnych przepisów Działu V Tytułu VII Kodeksu celnego. Organy w zaskarżonych decyzjach błędnie natomiast powołały się na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych, gdyż art. 252 Kodeksu celnego, na podstawie którego zostało wydane niniejsze rozporządzenie, nie został wskazany przez ustawodawcę w art. 277 Kodeksu celnego do odpowiedniego stosowania przy rozpatrywaniu spraw w przedmiocie umorzenia odsetek wyrównawczych. Należy również podkreślić, że § 2 wspomnianego rozporządzenia, określający zakres przedmiotowy regulacji i wymieniający inne wypadki, w których należności celne są zwracane lub umarzane, nie wymienia sytuacji strony skarżącej, w której doszło do powstania należności celnych przywozowych. Powstanie odsetek wyrównawczych w niniejszej sprawie nie jest zatem innym wypadkiem przewidzianym w tym rozporządzeniu, uzasadniającym jego zastosowanie. Odnosząc się natomiast do kwestii odsetek za zwłokę, należy stwierdzić, że brak jest w przepisach stosowanych w niniejszej sprawie, podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku strony w tym zakresie. Przepisy Kodeksu celnego nie przewidują możliwości umorzenia samych odsetek za zwłokę. Umorzenie takich odsetek jest możliwe jedynie w przypadku umorzenia należności głównej, jaką stanowią należności celne. Organ rozpatrując zatem wniosek strony skarżącej w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę, powinien był umorzyć postępowanie. W zaskarżonych decyzjach natomiast brak jest w ogóle rozstrzygnięcia w tym zakresie. Przechodząc do uzasadnienia wyroku Sądu w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji organu I i II instancji, należy wskazać, że na podstawie art. 1 pkt 61 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) do Działu V Tytułu VII Kodeksu celnego - "Zwrot i umorzenie należności celnych" został dodany art. 2521, zgodnie z którym organem celnym właściwym do rozstrzygania w I instancji w sprawach uregulowanych przepisami niniejszego działu jest dyrektor izby celnej. Przepis ten wszedł w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. Decyzję w I instancji w postępowaniu celnym wydał natomiast Naczelnik Urzędu Celnego w B., a zatem organ niewłaściwy. Naruszenie przepisów o właściwości przez organ I instancji skutkowało również naruszeniem tych przepisów przez Dyrektora Izby Celnej w T., ponieważ organ ten powinien był rozstrzygać wniosek strony skarżącej jako organ I instancji a nie jako organ odwoławczy. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza nieważność decyzji, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie i dotyczy obu zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zw. z zaistnieniem przyczyny określonej w art. 247 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, orzekł jak w sentencji. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.