I SA/Bd 119/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 31 lipca 2013r. wpłynął do tut. Sądu złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz ósemką dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota 2.500 zł brutto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącego. Jako majątek wykazał, podlegające zabezpieczeniu w postępowaniu podatkowym dom o powierzchni 200 m² oraz podlegającą zabezpieczeniu w postępowaniu karnym rozpoczętą budowę i samochód Nissan Navara. Zarządzeniem z dnia 05 września 2013r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył: PIT 36L za lata 2011-2012 z których wynika, że za 2011r. wnioskodawca wykazał stratę w kwocie 44.030,20, a za 2012r. dochód w kwocie 6.983,66 zł., zawiadomienia dotyczące wpisu hipotek za nieruchomości skarżącego, zawiadomienie z baku [...] z dnia 02 stycznia 2013r. informujące o stanie sald na rachunkach bankowych skarżącego oraz dokumenty świadczące o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego. Ponadto w oświadczeniu z dnia 17 września 2013r. skarżący oświadczył, że utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej. Żona wnioskodawcy nie pracuje. Ma na utrzymaniu czwórkę dzieci, ponadto płaci alimenty na dziecko z poprzedniego małżeństwa w kwocie 500 zł miesięcznie. Miesięczne koszty związane z utrzymaniem rodziny wnioskodawca określił na kwotę 4.500 – 5000 zł. Oświadczył, że posiada samochód Daewoo Matiz z 1990r. o wartości ok. 1.000 zł. Posiada również zobowiązania wobec ZUS, Urzędu Skarbowego oraz banków [...] i [...]. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami, których nie mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Oświadczenia skarżącego są niespójne i sprzeczne. Wskazać, bowiem należy, że w oświadczeniu zawartym na urzędowym Formularzu PPF wnioskodawca oświadczył, że ma na utrzymaniu ośmioro dzieci, natomiast w oświadczeniu z dnia 17 września 2013r. wskazuje, że ma na utrzymaniu czwórkę dzieci a ponadto płaci alimenty na dziecko z poprzedniego małżeństwa w kwocie 500 zł miesięcznie. Skarżący nie udokumentował również faktu, iż obecnie pozostaje jedynym żywicielem rodziny. Wskazana okoliczność poddała w wątpliwość kwestię rzeczywistych możliwości płatniczych strony, w tym zwłaszcza wysokość środków pieniężnych, jakie co miesiąc pozostają do jej dyspozycji. Tytułem przypomnienia należy wskazać, że zgodnie z twierdzeniami strony utrzymuje 10 osobową rodzinę (tak wskazano na urzędowym formularzu PPF) ze środków w wysokości 2.500 zł brutto. Trudno przypuszczać, aby wskazana kwota wystarczała na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny, tym bardziej, że jak oświadczyła strona nie korzysta z pomocy socjalnej ani rodziny. Ponadto skarżący oświadczył, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 2500 zł brutto, a następnie składa dokumenty, z których wynika, że za 2011r. wykazał stratę w kwocie 44.030,20, a za 2012r. dochód w kwocie 6.983,66 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że na comiesięczne utrzymanie rodziny wydatkuje kwotę ok. 4.500 – 5.000 zł. nie wyjaśniając skąd pokrywa nadwyżkę wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Ponadto wniosek skarżącego obarczony jest istotnymi lukami. Wnioskodawca został mianowicie zobowiązany do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Skarżący w ogóle nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Wyciągi miały natomiast obrazować wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Drugą istotną luką jest brak informacji na temat możliwości płatniczych żony skarżącego. W wezwaniu z dnia 19 sierpnia 2013r. w pkt 1 wyraźnie wskazano, że należy przedłożyć również odpisy zeznań podatkowych osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowy. Natomiast w pkt 2 tego wezwania wskazano, że należy również przedłożyć rachunki bankowe tych osób. Ponadto w pkt 11 zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez żonę skarżącego. Wezwanie w tym zakresie pozostało bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Reasumując stwierdzić należy, że nie można ustalić realnej kwoty dochodów skarżącego, a także ciążących na nim zobowiązań, wobec czego należy przyjąć, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy i zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.844 zł. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.