I SA/Bd 121/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 09 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ,,P.-D." M. sp. jawna w O. w likwidacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ,,P.D." M. sp. jawna w O. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do października 2005r. postanowił: oddalić wniosek W dniu 20 sierpnia 2012 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że Spółka nie uzyskuje dochodu, nie posiada majątku oraz środków trwałych. W oświadczeniu o majątku i dochodach w pozycji wartość zysku lub starty za ostatni rok obrotowy według bilansu Spółka wykazała kwotę [–...] zł na dzień otwarcia likwidacji. Z nadesłanych w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 20 września 2012r. dokumentów wynika, że ostatni bilans rachunku zysków i strat spółki został sporządzony za 2010r. Ponadto z przedłożonych deklaracji VAT 7 oraz wyciągów bankowych za ostatnie sześć miesięcy wynika, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Z załączonych zeznań podatkowych (PIT 36L) wynika, że wspólnicy Spółki za lata 2010-2011 osiągnęli dochód odpowiednio w wysokości 33.251,62 zł oraz 3.424,64 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca jest spółką jawną w likwidacji, a zainicjowane postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. W związku z tym należy zauważyć, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością spółki, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się – ze swej istoty – z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004r. sygn. akt GZ 71/04. Spółka, składając skargę, powinien więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto należy również wskazać, że Spółka jawna jest spółką osobową, co wynika z art. 4 pkt 1 i art. 22 § 1 K.s.h., która z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej, ze względu jednak na treść art. 25 § 3 p.p.s.a. ma zdolność sądową. Zgodnie bowiem z tym przepisem zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień. Do spółek jawnych, jako jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, w przypadku przyznania prawa pomocy zastosowanie ma przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. Ze względu na treść pkt 2 tego przepisu, warunkiem przyznania spółce jawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy spółce jawnej istotne jest także, że każdy wspólnik spółki jawnej w myśl art. 22 § 2 K.s.h. odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami. W sytuacji zatem, gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki określoną w powołanym wyżej przepisie, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć również pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Nieuzasadnione byłoby przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach. Dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma zatem znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej na dzień wniesienia skargi do Sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie oraz sytuacja jej wspólników. W świetle powyższego należy uznać, że powoływany w niniejszej sprawie brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych przez Spółkę nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania jej prawa pomocy, konieczne jest, bowiem uprzednie zbadanie, czy stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki pozwala na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych. Jak wynika z załączonych zeznań podatkowych (PIT 36L) wspólnicy Spółki za lata 2010-2011 osiągnęli dochód odpowiednio w wysokości 33.251,62 zł oraz 3.424,64 zł. Ponadto godzi się również podnieść, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wniosek Spółki w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia 06 marca 2012r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą od ½ części wpisu sądowego. Jak wynika z oświadczeń wspólników złożonych na etapie poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy zamieszkują u rodziców. Mają na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci. Łączny dochód gospodarstwa domowego wyniósł za styczeń 2012r. 2.484,50 zł netto (3.336,40 zł brutto). Ponadto podali, że ponoszą miesięcznie m.in. następujące koszty: wyżywienie około 1.500,00 zł, przedszkole 220,00 zł, rata kredytu 198,95 zł. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Podkreślenia wymaga fakt, że wspólnicy skarżącej Spółki aktualnie uzyskują dochody z tytułu prowadzonej działalności P.-D. sp. z o.o., gdzie jak wynika KRS M. M.jest Prezesem Zarządu. Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie orzekającego strona wnioskująca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym bardziej, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi. Skoro na wcześniejszym etapie postępowania stronie przyznano prawo pomocy zwalniając ją z połowy wpisu, czego strona nie kwestionowała uiszczając stosowny wpis, a więc mieścił się on w granicach możliwości płatniczych strony, to na obecnym etapie postępowania skoro wpis od skargi kasacyjnej wyniesie tyle samo stwierdzić należy, że również mieści się w granicach finansowych strony. Tym bardziej, że na obecnym etapie postępowania wspólnicy nie przedstawili nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu się ich sytuacji materialnej. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.