I SA/Bd 1239/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 03 lutego 2015r. sprawy ze skargi K.Ma. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę We wniosku o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2004r. do grudnia 2011r., skarżący wskazał na trudną sytuację zdrowotną oraz finansową uniemożliwiającą mu spłatę zadłużenia. Podał, że długotrwałe, postępujące choroby uniemożliwiają mu podjęcie jakiejkolwiek pracy, a wydatki związane z leczeniem i utrzymaniem przewyższają wysokość renty. Oświadczył m.in., że zadłużenie figurujące na jego koncie powstało w wyniku braku wiedzy o obowiązku opłacania składek na fundusz ubezpieczeń zdrowotnych, ponieważ z uzyskiwanych w urzędach informacji wynikało, iż działalność gospodarczą powinien rozliczać wyłącznie w urzędzie skarbowym. Podkreślił, że gdyby opłacał składkę zdrowotną, to kwota ta byłaby odliczana od podatku, a w przypadku gdyby okazała się zbyt wysoka w stosunku do uzyskiwanych dochodów, wówczas działalność zlikwidowałby bądź zawiesił. Wnioskodawca podał, że w latach 2004-2011 okres faktycznego prowadzenia działalności wynosił 1 rok. Ponadto z dołączonych dokumentów wynika, że zobowiązany zamieszkuje w domu należącym do córki, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe; otrzymuje rentę w wysokości 892,12 zł netto; budżet domowy obciążony jest stałymi miesięcznymi wydatkami z tytułu opłat za energię elektryczną, wodę, ogrzewanie i wywóz śmieci oraz z tytułu leczenia, a które to wydatki według oświadczenia wynoszą łącznie około 653 zł. Ponadto posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu, które reguluje w formie rat w wysokości 313,15 zł miesięcznie. Wnioskodawca podał również, że jest właścicielem majątku ruchomego w postaci samochodu osobowego marki M., rok produkcji 1994. Nie posiada natomiast majątku nieruchomego. Do wniosku dołączył m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej, oświadczenie dotyczące działalności gospodarczej i kosztów utrzymania, a także dokumentację medyczną. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, korzystając z instytucji uznania administracyjnego, odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi. We wniosku o ponownie rozpatrzenie sprawy zobowiązany podał, że jego dochód nie przekracza kwoty minimum socjalnego. Podkreślił, że przewlekle choruje i ponosi koszty leczenia, a jego 20-letni samochód wart jest 700-800 zł. Wskazał, że zaistniała sytuacja jest wynikiem niejasności i niespójności przepisów, które ulegają ciągłym zmianom. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu podał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż źródłem dochodu skarżącego nadal pozostaje renta z tytułu trwałej niezdolności do pracy wypłacana przez KRUS w kwocie 892,12 zł. Ze świadczenia dokonywane jest potrącenie egzekucyjne na poczet wierzytelności Zakładu, w kwocie 261,78 zł. Zobowiązany zamieszkuje wraz z córką i jej mężem oraz dwojgiem ich dzieci. Ponosi miesięczne koszty bieżącego utrzymania w wysokości 453 zł (pełne koszty zakupu opału, gazu wyłącznie na własne potrzeby i 20 % opłat za wodę, prąd i wywóz nieczystości), a także 313,22 zł tytułem zobowiązania cywilnoprawnego oraz koszty leczenia w wysokości 200 zł. W zakresie wyżywienia korzysta z pomocy córki. Na podstawie informacji uzyskanej ze Starostwa Powiatowego w A. K. organ ustalił, że figuruje jako współwłaściciel samochodu osobowego marki F., rok produkcji 1974, samochodu ciężarowego marki J., rok produkcji 1982 oraz samochodu osobowego marki M., rok produkcji 1994. Nie figuruje natomiast w elektronicznym rejestrze Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości. Ponadto zobowiązany nie jest osobą objętą pomocą w ramach środków społecznych. Nie posiada zaległości podatkowych i wobec niego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013r. poz. 1442) – dalej jako: u.s.u.s., albowiem nie zaistniała żadna z przesłanek, o których stanowi ten przepis. Zatem, w ocenie Zakładu, umorzenie wnioskowanych należności w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie znajduje uzasadnienia. Organ podał, że wprawdzie zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności, jednakże posiada składnik majątku w postaci świadczenia rentowego, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto zobowiązanie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W ocenie organu, zebrany materiał dowodowy daje jednakże podstawę do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. z uwagi na fakt, że osiągany dochód ze świadczenia rentowego kształtuje się poniżej minimum socjalnego. Zdaniem organu, sytuacja finansowa zobowiązanego spełnia warunki do uznania jej za ubóstwo. Organ podkreślił jednak, że zobowiązany mimo tak trudnej sytuacji finansowej podejmuje zobowiązania cywilnoprawne zaciągając kredyty bankowe, które spłaca, chociaż wykazywany przez niego dochód nie pokrywa podstawowych potrzeb bytowych. Organ podał, że zobowiązany powołując się na pomoc córki nie określił faktycznego jej wymiaru. Ponadto posiada majątek ruchomy, który może stanowić źródło pozyskania środków na pokrycie części zadłużenia. Obecnie prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne ze świadczenia rentowego. Organ podkreślił również, że zobowiązany w dniu [...]. złożył do Zakładu wniosek o ratalną spłatę zaległości deklarując ją w kwocie po 130 zł miesięcznie. Zdaniem organu, sam zobowiązany, pomimo takiej sytuacji materialnej i zdrowotnej, dostrzegł możliwość spłaty zadłużenia. Wobec powyższego, organ wskazując na instytucję uznania administracyjnego stwierdził, że zasadnie odmówiono udzielenia wnioskowanej ulgi. We wniesionej do tut. Sądu skardze strona podniosła, że wydane wobec niej decyzje są krzywdzące, ponieważ uniemożliwiają dalsze leczenie. Wskazała, że wysokość renty stanowi tylko 83,97% minimum socjalnego, a po zajęciu jej przez ZUS, faktyczny dochód wynosi 630,34 zł. Skarżący podał, że nawet przed zajęciem renta nie wystarczała na pokrycie kosztów leczenia. Zaznaczył, że samochód Mercedes o wartości złomowej został "skasowany". Odnosząc się do zaciągniętych kredytów skarżący podkreślił, że umożliwiły mu one zakup opału i kontynuację leczenia. W ocenie strony, jej dług wobec ZUS jest fikcyjnym, ponieważ powstał w wyniku niejasnych i mało precyzyjnych przepisów. Dodał, że gdyby był właściwie poinformowany przez pracowników ZUS i KRUS, to składkę zdrowotną odliczyłby od podatku. W konsekwencji uważa, że należność do budżetu została przekazana (zapłacono wyższy podatek), a zatem teraz po raz drugi jest ściągana przez ZUS. Egzekwowanie składek spowoduje brak środków na leczenie i wyżywienie. W kwestii możliwości zawarcia układu ratalnego skarżący wskazał, że dobrowolna wpłata 130 zł nie świadczy o możliwości spłaty zadłużenia. Miało to jedynie spowodować uniknięcie kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Na wstępie wyjaśnić należy, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola w takich przypadkach odnosi się do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267), dalej: k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107§ 3 k.p.a.). Zdaniem tut. Sądu, ww. wymienione przepisy prawa nie zostały naruszone. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych daje prawo do umorzenia należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Jednocześnie na podstawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i ubezpieczenie zdrowotne. O całkowitej nieściągalności, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., można mówić, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ analizując stan faktyczny prawidłowo uznał, że żadna z wyżej wymienionych okoliczności nie miała miejsca. Uzasadniając swoje stanowisko organ podał, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże skarżący posiada składnik majątku w postaci świadczenia rentowego, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi zatem przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy. Oczywistym jest, że w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania ustawowa przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1. W oparciu o dokumentację pozyskaną w trakcie przeprowadzonego postępowania stwierdzono, że nadal nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 4 ustawy. Nie toczyło się bowiem postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Biorąc pod uwagę wysokość ustalonego w sprawie zadłużenia zasadnie stwierdzono, że oczywiste jest, iż zobowiązanie wobec Zakładu przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a tym samym przesłanka ustalona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy również nie może stanowić podstawy do umorzenia należności. W konsekwencji obecnie nie można przesądzić o braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z tą oceną organu, co do stanu sprawy w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności składek, należy się zgodzić. Przy powołanym brzmieniu przepisów prawa nie ulega zatem wątpliwości, że całkowita nieściągalność nie występuje, a w związku z tym umorzenie wnioskowanych należności w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3 ustawy nie znajduje uzasadnienia. Zdaniem tut. Sądu, nie ma również podstaw do zakwestionowania ustaleń organu odnośnie oceny wniosku o umorzenie należności w kontekście § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z treści powyższego przepisu wynika, że pomimo braku całkowitej nieściągalności po stronie zobowiązanego, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2)poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na uwadze powyższą regulację prawną podać należy, że z akt sprawy wynika, iż źródłem dochodu skarżącego jest renta z tytułu trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wypłacana przez KRUS, w kwocie 892,12 zł. Z tego świadczenia dokonywane jest potrącenie egzekucyjne na poczet wierzytelności Zakładu, w kwocie 261,78 zł. Według oświadczenia skarżący zamieszkuje wraz z córką i jej mężem oraz dwojgiem ich dzieci. Miesięcznie ponosi koszty bieżącego utrzymania w wysokości 453 zł (z uwagi na techniczne uwarunkowania lokalu ponosi koszty zakupu opału oraz gazu wyłącznie na własne potrzeby i 20 % opłat za wodę, prąd i wywóz nieczystości), a także 313,22 zł tytułem zobowiązania cywilnoprawnego oraz koszty leczenia w wysokości 200 zł. Na podstawie informacji uzyskanej ze Starostwa Powiatowego w A. K. ustalono, że figuruje jako współwłaściciel samochodu osobowego marki F., rok produkcji 1974, samochodu ciężarowego marki J.rok produkcji 1982 oraz samochodu osobowego marki M. 124, rok produkcji 1994, który - jak obecnie podaje skarżący – został "skasowany". Nie figuruje natomiast w elektronicznym rejestrze Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości. Z informacji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wynika, że nie jest osobą objętą pomocą w ramach środków społecznych. Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. K. potwierdził, że w latach 2011 - 2013 skarżący złożył deklaracje podatkowe, w których: - w 2011r. wykazał dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł oraz przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w [...] zł, - w 2012r. wykazał dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł, - w 2013r. wykazał dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł. Uwzględniając sytuację materialną strony zasadnie Zakład uznał, że w sprawie konkretyzuje się przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., bowiem zobowiązany wykazał, iż ze względu na sytuację majątkową nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Ponadto skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Jednocześnie nie zostało wykazane, aby miała miejsce klęska żywiołowa, która spowodowałaby straty u skarżącego (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że organ odmawiając udzielenia ulgi w ramach uznania administracyjnego nie przekroczył jego granic i uzasadnił to stanowisko. Zgodzić się należy z organem, że pomimo tak trudnej sytuacji skarżący zaciągnął kredyt i spłaca go w wysokości 313,22 zł miesięcznie, a zatem przekazuje 50% z kwoty, która pozostaje mu po potrąceniu należności na poczet składek. Nie można wymagać od organu, aby umarzał składki, gdy jednocześnie instytucja bankowa traktowana jest przez skarżącego jako wierzyciel uprzywilejowany, wobec którego zobowiązania należy spłacić, natomiast należności publicznoprawne powinny zostać umorzone. Podnieść też trzeba, że wydatki podane przez skarżącego przekraczają dochody, nie uwzględniając pomocy córki, zięcia i brata. Skarżący podał, że ma prawo zamieszkiwać w części domu należącego do córki i zięcia, nie ponosi kosztów remontów, lecz wydatki bieżącego utrzymania. Otrzymuje też obiady, jak podniósł: "mamy ziemniaki, owoce pochodzące z ich gospodarstwa rolnego", ubrania otrzymuje od rodziny i znajomych (k. 1 i 7 akt administracyjnych). W tej sytuacji skorzystanie z uznania administracyjnego i odmówienie umorzenia nie narusza prawa. Z przedstawionych powodów, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, że materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a zatem przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Tym samym, stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji nie jest dowolne. Nadmienić także należy, że Sąd nie ma kompetencji do umorzenia zaległości z tytułu składek, jak również nie może zobowiązać organu do ich umorzenie, bowiem jego uprawnienie ogranicza się wyłącznie do kontroli decyzji pod kątem jej zgodności z prawem. Na marginesie należy zauważyć, że nawet, gdy organ stwierdzi wystąpienie przesłanek umorzenia, to nie ma obowiązku przyznać tej ulgi, bowiem zgodnie z wolą ustawodawcy organ "może", ale nie musi umorzyć powstałą zaległość, a zatem nie ma takiego obowiązku. Jednocześnie Sąd zauważa, że ewentualna kwestia niewiedzy w przedmiocie uiszczania składek i jej wpływu na obowiązek ich zapłaty, nie może odnieść skutku na gruncie niniejszej sprawy, bowiem nie stanowi to przesłanki wymienionej w ww. przepisach prawa regulujących instytucję umorzenia. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. H. Adamczewska – Wasilewicz Z. Pietrasik U. Wiśniewska