I SA/Bd 129/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] r. nr [...] P. z dnia [...]. E. K. (skarżący) wystąpił do ZUS Oddział w T. o umorzenie odsetek za zwłokę od należności na ubezpieczenie społeczne naliczonych na dzień [...]., należnych za 6/2005, 8/2005-7/2006,10/2006-3/2007 w kwocie [...]zł. Wniosek uzasadnił swoją ciężką sytuacją finansową. Decyzją z dnia [...]. ZUS, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r., poz. 121), dalej: "u.s.u.s.", odmówił stronie wszczęcia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Organ wskazał, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest bezprzedmiotowe w odniesieniu do należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika składek, gdyż ww. przepis dotyczy tylko należności za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a więc dotyczy składek na obowiązkowe ubezpieczenia za osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a nie należności za pracowników. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że umorzenie samych tylko odsetek jest możliwe na podstawie art. 28 ust. 4 oraz art. 30 u.s.u.s. Decyzją z dnia [...]. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Rozpatrując złożoną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 8 czerwca 2016r., sygn. akt I SA/Bd 242/16 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd nie podzielił stanowiska organu, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek od składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest bezprzedmiotowe, z uwagi na to, że przepis ten ma zastosowanie jedynie do należności na obowiązkowe ubezpieczenia za osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a nie należności za pracowników. Sąd wskazał, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje zastosowanie wobec skarżącego jako osoby ubezpieczonej, w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz w zakresie odsetek od należności za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek w części finansowanej przez prawodawcę. Decyzją z dnia [...]. ZUS uchylił decyzję z dnia [...]. oraz odmówił umorzenia w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek – odsetek za zwłokę za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami tych składek liczonych na dzień [...]. za okres 6/2005, 8/2005-7/2006,10/2006-3/2007, w kwocie [...]zł. Rozpatrując przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141, poz. 1365) organ stwierdził, że sytuacja materialna skarżącego uniemożliwia mu jednorazową spłatę istniejącego zadłużenia. Umorzenie należności z uwagi na indywidualną trudną sytuację strony możliwe jest w sytuacji zaistnienia przesłanki ważnego interesu osoby zobowiązanej przy jednoczesnym kryterium dotyczącym braku majątku, z którego można egzekwować należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie taki stan nie zachodzi. Skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci pobieranej renty rodzinnej w kwocie [...]zł/m-c netto, w stosunku do której prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. Nie osiąga dochodów z innych tytułów. Nie korzysta z pomocy społecznej, natomiast korzysta z pomocy najbliższej rodziny (dzieci i mamy). Od [...]. jest wdowcem i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi miesięczne wydatki na łączną kwotę [...]zł/m-c. Natomiast zgodnie z przedłożonymi przez stronę dokumentami ustalono, że ponosi wydatki na kwotę ok. [...] zł. Poza tym skarżący poinformował, że posiada zobowiązanie w Urzędzie Skarbowym, które jest spłacane w miesięcznych ratach w kwocie po [...] zł. Ponadto posiada również zadłużenie z tytułu kredytu hipotecznego na kwotę [...]zł spłacane w ratach po [...] zł/m-c, termin ostatecznej spłaty przypada na 2025r. Z przedłożonych przez zobowiązanego dowodów wpłat wynika, że kredyt jest regularnie spłacany. Ponadto, skarżący posiada majątek o znacznej wartości w postaci dwóch nieruchomości: o nr KW [...], na której Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego na łączną kwotę [...]zł, a także nieruchomości oznaczonej nr KW [...], na której Zakład może dokonać zabezpieczenia wnioskowanych należności. Skarżący posiada też rachunek bankowy w mBanku, z którego istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego Zakład stwierdził, iż zobowiązany aktualnie nie jest w stanie spłacić jednorazowo należności, jednak nie można stwierdzić braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w systemie ratalnym, aby raty nie stanowiły zbytniego obciążenia dla budżetu domowego. Zwłaszcza, że wniosek strony z dnia [...]. o rozłożenie na raty należności z tytułu składek rozpatrzono pozytywnie, o czym skarżący został poinformowany. Zobowiązany nie zakwestionował sposobu rozpatrzenia ww. wniosku ani nie zgłosił się do Oddziału w celu podpisania umowy ratalnej. Zatem nie podjął nawet próby spłaty zadłużenia. Ponadto, motywując swój wniosek o umorzenie, zobowiązany nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Odnosząc się do stanu zdrowia zobowiązanego organ podał, że skarżący wskazał, iż uległ zawałowi serca z dużymi powikłaniami. Skutkiem tego była operacja wymiany tętnic w dniu [...]. Zobowiązany jest po założeniu bay-pasów, choruje na cukrzycę, jest pod wpływem stałego działania leków, choruje przewlekle. Wykazane przez stronę problemy zdrowotne nie uniemożliwiają jednak uzyskiwania dochodu. Obecnie skarżący pobiera rentę rodzinną, a świadczenie to jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. W obecnej chwili zobowiązany nie wykazał również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Nie przedstawił żadnych dokumentów w tym zakresie. Podsumowując powyższe organ stwierdził, że w przypadku strony nadal nie stwierdzono okoliczności, które uzasadniałyby podjęcie decyzji o umorzeniu zadłużenia. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z obowiązującym prawem. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z uzasadnieniem decyzji, iż nie zasługuje na umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne. Zarzucił, że w uzasadnieniu decyzji brak jest argumentów prawnych oraz merytorycznych. Podniósł, że wnosił o umorzenie odsetek od zaległości, jednak mając na uwadze interes społeczny chce spłacić zaległość główną. Skarżący uważa, że spełnia dwie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. W tym zakresie podniósł, że nie jest wstanie samodzielnie bez pomocy rodziny podołać wydatkom przedstawionym we wniosku o umorzenie. Wskazał, że z zestawienia przychodu z rozchodem wynika ujemne saldo w kwocie. Aby sprostać wydatkom skarżący korzysta z pomocy córek oraz matki. Powyższe wyliczenie nie zawiera skromnego wyżywienia oraz lekarstw. Skarżący zaznaczył, że w chwili obecnej żyje poniżej minimum socjalnego. Wskazał, że minimum socjalne określa Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. W chwili obecnej dla gospodarstw jednoosobowych emeryckich wynosi ono 1.064 zł. Odnosząc się do stanu zdrowia skarżący wskazał, że do wniosku z dnia [...]. dołączył dokumenty stwierdzające chorobę układu krążenia. Z dokumentów tych wynika, że w maju 2007 r. zobowiązany uległ zawałowi serca z dużymi powikłaniami. W wyniku tego musiał poddać się operacji wymiany tętnic, co odbyło się [...]. Choroba ta nie pozwalała stronie podjąć pracy ani prowadzić działalności gospodarczej. Skarżący zaznaczył, że nie może podjąć pracy, ponieważ nie może uzyskać zaświadczenia o zdolności do pracy od lekarza medycyny pracy. W 2015r. ujawniła się cukrzyca. Od 2007r. decyzją lekarza orzecznika ZUS skarżący z tytułu niezdolności do pracy pobiera rentę chorobową. Ostatnia decyzja wydana jest do 2017 r. Choroby, które dotknęły stronę mają charakter trwały i nie ma możliwości ich wyleczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy umorzenia nieuiszczonych przez skarżącego odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne. Sprawa ta była już przedmiotem rozstrzygnięcie przez tut. Sąd w wyroku z dnia 8 czerwca 2016 r., I SA/Bd 242/16. Wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję ZUS z dnia [...] r., nr [...] W ponownym postępowaniu, decyzją z dnia [...] r. ZUS uchylił decyzję z dnia [...] r., nr [...] oraz odmówił umorzenia odsetek za zwłokę za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek w kwocie [...]zł. Wydając takie rozstrzygnięcie organ powołał się na art.138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie to narusza prawo, bowiem na podstawie wskazanych przepisów ZUS nie mógł uchylić decyzji, która została już uchylona wyrokiem Sądu z dnia 8 czerwca 2016 r., I SA/Bd 242/16. Ponownie rozpatrując sprawę ZUS powinien uchylić swoją decyzję z dnia [...] r., nr [...] i rozpoznać wniosek skarżącego z punktu widzenia przesłanek wskazanych § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tym przepisie przesłanki podejmowania decyzji. Katalog przesłanek pozwalających na umorzenie składek zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu składek jest zobowiązany do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie. Przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Z akt spraw wynika, że zaległości z tytułu składek powstały w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, którą musiał zakończyć ze względu na stan zdrowia. Skarżący uległ zawałowi serca i przeszedł operację wymiany tętnic. Choruje też na cukrzycę. Nie korzysta z pomocy społecznej, natomiast korzysta z pomocy najbliższej rodziny (dzieci i mamy). Jest wdowcem i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nadto organ ustalił, że skarżący pobiera rentę rodzinną w kwocie [...]zł miesięcznie netto (po uwzględnieniu potrąceń z tytułu egzekucji sądowej w kwocie [...]zł miesięcznie). Zobowiązany nie wskazał, że osiąga dochody z innych tytułów, co nie zostało zakwestionowane przez organ. Z oświadczeń skarżącego wynika, że ponosi on miesięczne wydatki na łączna kwotę [...]zł. Ponadto, skarżący spłaca również zadłużenie z tytułu kredytu hipotecznego w ratach po [...] zł co miesiąc. W świetle powyższego należy zauważyć, że wydatki ponoszone przez skarżącego znacznie przewyższają uzyskiwany przez niego dochód. Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia możliwość umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony, uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Celem powyżej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby będą zaspokojone. Minimum socjalne wyznacza próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku i ubóstwa. Należy zauważyć, że ponoszone przez skarżącego wydatki przewyższają uzyskiwane dochody, co nie zostało zakwestionowane przez organ. Dla zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych skarżący musi korzystać z pomocy rodziny. Organ nie przeprowadził analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb. Nie ustalił prawidłowo możliwości finansowych skarżącego i nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności oraz nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które - jego zdaniem - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy. Rację ma natomiast organ, że skarżący nie wykazał, że w sprawie zaszła przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zobowiązany nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających zaistnienie tych zdarzeń. Zdaniem Sądu, organ nie dokonał także analizy sytuacji skarżącego z punku widzenia występowania w sprawie przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący wskazał, że uległ zawałowi serca oraz choruje na cukrzycę, co wyklucza podjęcie przez niego jakiejkolwiek pracy czy prowadzenie działalności gospodarczej. Powyższe schorzenia powodują, że skarżący nie jest w stanie uzyskiwać dochodu umożliwiającego opłacanie należności, o których umorzenie wnioskuje. Trudno za taki dochód traktować wskazywaną przez organ rentę rodzinną, biorąc pod uwagę konieczność zaspokajanie przez skarżącego podstawowych potrzeb bytowych. Sąd podkreśla, że zastępowanie rzetelnej analizy faktycznej sytuacji dłużnika w relacji do przesłanek umorzenia ogólnymi sformułowaniami o pierwszeństwie zaspokajania należności publicznoprawnych, ryzyku związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą, koniecznością dochodzenia przez Zakład należności składkowych, czy stwierdzeniem o braku wystąpienia nadzwyczajnych względów przemawiających za umorzeniem, świadczy o dowolności decyzji. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego nie może polegać na fragmentarycznej i nie do końca czytelnej ocenie faktów, stanowiących podstawę faktyczną wydanej decyzji. Organ powinien również rozważyć, czy istnieje realna, a nie hipotetyczna, domniemywana tylko możliwość spłaty zaległości. Brak jest w tym zakresie logicznych i spójnych wniosków, odnoszących się do zebranego materiału dowodowego. Zakład powinien mieć na względzie, że nie leży w interesie społecznym sytuacja, w której, w następstwie dochodzenia należności może nastąpić całkowite załamanie finansów skarżącego, w tym zaprzestanie regulowania stałych należności (czynsz, energia elektryczna itp.) i w konsekwencji wystąpi konieczność korzystania z pomocy opieki społecznej. Analizując zatem, czy w związku z obowiązkiem spłaty zaległości mogą wystąpić dla zobowiązanej skutki w postaci utraty możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, Zakład powinien zbadać nie tylko aktualną sytuację majątkową zobowiązanego oraz możliwe perspektywy polepszenia jego sytuacji finansowej, ale powinien także uwzględnić, że długotrwałość egzekucji z jedynego źródła dochodu jakim jest niewysoka renta rodzinna, może ostatecznie doprowadzić go do utraty możliwości zaspokojenia swoich Sąd nie neguje możliwości skorzystania przez organ z uznania administracyjnego, lecz musi to być poprzedzone dogłębną analizą sytuacji bytowej skarżącego, szczególnie, że w omawianym przypadku, decyzja nie dotyczy kwestii błahych, lecz możliwości zaspokajania przez skarżącego podstawowych potrzeb życiowych. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). W ocenie Sądu przepisy te zostały również naruszone. Ponownie rozpatrując sprawę organ ustali aktualną sytuację materialną i finansową skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.