I SA/Bd 129/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 20 grudnia 2023 r. nr 0401-IEE.7113.127.2023.2 w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Inowrocławiu z dnia 9 listopada 2023 r. nr 0409-SEE.7113.162.2023.2 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz B. G. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku B. G. (skarżący) na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego [...] października 2023 r., obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2022 r. w kwocie należności głównej [...] zł. Zawiadomieniami z [...] października 2023 r. nr [...].E oraz [...] zajęto wierzytelności z rachunków bankowych odpowiednio w [...] Bank S.A., [...] Bank [...] S.A. i [...] Bank [...] S.A. Zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono skarżącemu [...] października 2023 r. P. z [...] października 2023 r. skarżący złożył skargę na czynności egzekucyjne zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych. Zarzucił, że egzekucja nie została poprzedzona wysłaniem wezwania do zapłaty, tylko od razu przystąpiono do zajęcia rachunków bankowych. Zdaniem skarżącego, organ egzekucyjny zastosował najbardziej represyjną formę ściągania należności podatkowych wobec podatnika, w celu wyrządzenia mu szkody materialnej. Postanowieniem z [...] listopada 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. oddalił skargę. Oceniając prawidłowość zaskarżonych czynności egzekucyjnych, organ egzekucyjny uznał, że zostały one przeprowadzone zgodnie z art. 80 z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2760; dalej: "u.p.e.a.") oraz zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a tej ustawy. Organ egzekucyjny wyjaśnił również, że podjął prawidłowe czynności zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w związku z tym brak było podstaw do uznania skargi za zasadną. W złożonym zażaleniu skarżący podtrzymał stanowisko dotyczące braku wystosowania przez organ egzekucyjny wezwania do zapłaty oraz wskazał na uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy dokonując oceny zaskarżonych czynności egzekucyjnych stwierdził, że zostały przeprowadzone w sposób prawidłowy. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przesłał do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie wezwał bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Zawiadomienia o zajęciu, organ egzekucyjny doręczył bankowi za pośrednictwem systemu informatycznego [...] października 2023 r. Ponadto w myśl § 3 powołanego artykułu, organ egzekucyjny doręczył skarżącemu odpisy zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego z [...] października 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunku bankowego oraz podjął prawidłowe działania w celu jego zastosowania zgodnie z art. 80 powołanej ustawy. Zawiadomienia o zajęciu zawierają również wszystkie elementy wymienione w art. 67 § 2 i § 2a u.p.e.a. Odnosząc się do kwestii zbytniej uciążliwości środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, zdaniem organu odwoławczego organ egzekucyjny zastosował jeden z mniej uciążliwych środków, realizując zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a. Ponadto, jak zauważył organ odwoławczy, skarżący nie wskazał środka egzekucyjnego, który umożliwiałby skuteczną egzekucję, a który byłby jednocześnie mniej uciążliwy. W złożonej do tut. Sądu skardze skarżący zarzucił, że egzekucja nie została poprzedzona wysłaniem wezwania do zapłaty, tylko od razu przystąpiono do zajęcia rachunków bankowych. Takie działanie, zdaniem skarżącego, narusza art. 9 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Skarżący wskazał, że organ egzekucyjny zastosował najbardziej represyjną formę ściągania należności podatkowych wobec podatnika, w celu wyrządzenia mu szkody materialnej. Tym samym naruszył art. 11 i 12 ustawy Kodeks postępowania cywilnego. W związku z powyższym skarżący domaga się zwrotu kwoty kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2024 r. Skarżący dodatkowo zarzucił: - stronniczą ocenę materiału dowodowego, ukierunkowaną tylko na subiektywną ocenę działalności Urzędu Skarbowego w I., nawet jeśli narusza ono obowiązujące prawo i prawa materialne podatnika; - poplecznictwo w ocenie działalności Urzędu Skarbowego w I., który świadomie przekracza ustawowe terminy załatwienia prostych spraw urzędowych, tj. sprawdzenia rozliczeń podatkowych PIT-37 za 2020 r. i PIT-37 za 2022 r., trwające 5 miesięcy, zamiast ustawowego 1 miesiąca, a później stosuje represyjne formy ściągalności należności poprzez egzekucję z kont bankowych, która jeszcze okazuje się nieskuteczna; - poplecznictwo wobec praktyki Urzędu Skarbowego w I. przekraczania posiadanych uprawnień; - tolerowanie działań Urzędu Skarbowego w I. mających na celu bezpodstawne zwiększanie wpływów środków finansowych do urzędu, poprzez naruszanie praw materialnych podatnika. Skarżący zauważył, że egzekucja należności podatkowych miała miejsce w dniu [...] października 2023 r., a zawiadomienie przez Urząd Skarbowy w I. o egzekucji wraz z odpisem tytułu wykonawczego nastąpiło w dniu [...] października 2023 r. Zdaniem skarżącego stanowi to naruszenie art. 9 k.p.a., skoro nie było podstaw do zastosowania od razu egzekucji, ponieważ nie uchylał się od płacenia podatku, a zaległe należności był zobligowany zapłacić i zapłacił z ustawowymi odsetkami za zwłokę. Skarżący wyjaśnił, że od [...] maja 2023 r. do [...] października 2023 r. trwały czynności sprawdzające prowadzone przez Urząd Skarbowy w I. dotyczące rozliczenia podatkowego podatnika, PIT-37 za 2020 rok, mające wpływ na wysokość zobowiązań podatkowych za 2022 r. W ramach tych czynności skarżący stawił się 3-krotnie na wezwanie kontrolera do Urzędu Skarbowego w I., jednak podczas wizyt nie dowiedział się o zagrożeniu egzekucją z tytułu rozliczenia podatkowego za rok 2022. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz rozstrzyga w granicach danej sprawy administracyjnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga okazała się zasadna. Sąd kontrolował w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] grudnia 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...] listopada 2023 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Podstawę prawną tego orzeczenia stanowił art. 54 § 1 u.p.e.a., na podstawie którego zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie - art. 54 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 3 ww. ustawy, skargę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie, o czym stanowi art. 54 § 5 tej ustawy. Sąd zauważa, że tytuł wykonawczy z dnia [...] października 2023 r. nr [...] oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia [...] października 2013 r. zostały doręczone zobowiązanemu [...] października 2023 r. Zawierają one pouczenie o prawie wniesienia odpowiednio zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej i skargi na czynność egzekucyjną. P. z dnia [...] października 2023 r. (data wpływu do organu – [...] października 2023 r.) skarżący skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego pismo nazwane: "Skarga na czynność egzekucyjną na podstawie art. 54 paragraf 1, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" (k. 19 akt administracyjnych). Organ potraktował ww. pismo jako skargę wniesioną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. W treści jednak tego pisma – obok kwestionowania czynności egzekucyjnej (zajęcia rachunku bankowego) - podniesiono, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone bez uprzedniego wezwania skarżącego do zapłaty. Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę pełną treść podania skarżącego z dnia [...] października 2023 r., należało uznać, że zobowiązany kwestionuje nie tylko samą czynność egzekucyjną, ale także wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście wskazuje mi.in. na "blokowanie" konta bankowego "bez wymaganego przepisami prawa uprzedniego wezwania podatnika do zapłaty", przystąpienie do egzekucji "bez żadnego formalnego ostrzeżenia o egzekucji". Nie budzi natomiast wątpliwości, że wśród podstaw zarzutów wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a. wymieniony został w pkt 4: "brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane". Już choćby z tej przyczyny brak było podstaw, aby uznać, że pismo z dnia [...] października 2023 r. stanowi wyłącznie skargę na czynność egzekucyjną, w tym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Kwestia co do prawidłowości wszczęcia z podanego powodu postępowania egzekucyjnego była także podnoszona przez skarżącego w zażaleniu z dnia [...] listopada 2023 r. i obecnie w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2024 r. Sąd zwraca uwagę, że analiza ww. pisma z dnia [...] października 2023 r. nie pozostawia wątpliwości, że strona kwestionuje także zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Strona jednoznacznie twierdzi, że w jej przekonaniu postępowanie egzekucyjne nie powinno zostać wszczęte i prowadzone z uwagi na wskazane przez nią okoliczności, czyli brak "wezwania podatnika do zapłaty", co należy odczytywać jako brak uprzedniego doręczenia upomnienia. Zdaniem Sądu, podanie strony powinno zatem zostać przez organ zakwalifikowane i rozpoznane merytorycznie jako zawierające zarzuty w sprawie egzekucyjnej oraz jako skargę na czynność egzekucyjną. Powyższe potwierdza treść ww. pisma procesowego skarżącego oraz treść zażalenia strony i kolejno treść wywiedzionej skargi. Wobec jednak konieczności uprzedniego rozpoznania zarzutu co do zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego niedopuszczalne było rozpoznanie wyłącznie skargi na czynność egzekucyjną. Nie można bowiem "z góry" zakładać zgodności z prawem dokonanej czynności egzekucyjnej, skoro nie został rozpoznany zarzut kwestionujący zasadność samego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Sąd zauważa, że na s. 5/6 zaskarżonego postanowienia organ zasadnie stwierdził, że w ramach przedmiotowej skargi nie podlega rozpoznaniu zarzut braku doręczenia wezwania do zapłaty. Z tym stanowiskiem tut. Sąd się zgadza. [...] jednak dalej organ dokonał oceny zarzutu braku doręczenia wezwania stwierdzając, że "organ egzekucyjny [...] lipca 2023 roku wystosował upomnienie nr [...], które zostało awizowane [...] i [...] lipca 2023 roku. Upomnienie uznano za doręczone w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego z upływem [...] lipca 2023 roku.". Skoro sam organ dostrzegł, że został podniesiony zarzut braku doręczenia upomnienia, czyli zarzut z art. w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a., to konsekwentnie powinien ten zarzut rozpoznać, ale nie w ramach wyjaśnień w przedmiocie skargi na bezczynność, lecz jako zarzut złożony w trybie art. 33 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, organy uchybiły zasadom ogólnym postępowania administracyjnego określonym w art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., tj. zasadzie zaufania do organu oraz zasadzie informowania. Należy wskazać, że art. 8 § 1 k.p.a. wymaga, by organy administracji publicznej prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl zaś art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Realizacja powyższych zasad wyraża się między innymi w dążeniu organu do pełnego zrozumienia woli strony zawartej w kierowanym do niego piśmie i zinterpretowania żądań wnioskodawcy w sposób, który umożliwiałby merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Wskazać należy, że bez względu na nazwę i oznaczenie rodzaju pisma strony, to na organie spoczywa obowiązek prawidłowej jego kwalifikacji i właściwego rozpatrzenia (zob. wyrok NSA z 2 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 601/17). Tut. Sąd podziela tym samym pogląd wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie sądowym, że każde pismo w postępowaniu, niezależnie od tego, jaką nazwę nada mu strona, winno być rozpoznane w takim trybie, który w najpełniejszym stopniu umożliwia uczynienie zadość zamieszczonemu wnioskowi strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona (jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) działa w postępowaniu samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. O charakterze pisma procesowego decyduje jego treść, a nie nazwa (por. postanowienie SN z 27 lutego 1997 r., sygn. akt I PKN 40/96, OSNAP 1998/4/138; wyrok SN z 4 lutego 1972 r., sygn. akt I PR 408/71; wyrok NSA z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1457/15). Organ mając na uwadze treść art. 8 i art. 9 k.p.a. tym bardziej nie powinien ograniczać się wyłącznie do tytułu pisma, ale powinien większą wagę przyłożyć do jego rzeczywistej treści zwłaszcza w świetle adekwatności żądania do etapu postępowania. W kontrolowanej sprawie organy nie zadośćuczyniły realizacji powyższych zasad. Reasumując należy stwierdzić, że wbrew treści skierowanego przez skarżącego pisma z dnia [...] października 2023 r. i dość wyraźnego stanowiska, że toczące się postępowanie egzekucyjne nie powinno być wszczęte i prowadzone, bo skarżący nie otrzymał uprzedniego "wezwania" do zapłaty, organy kwalifikowały podanie strony wyłącznie jako skarga na czynność egzekucyjną i pominęły okoliczność, że zwiera ono także zarzut z art. 33 § 2 u.p.e.a. Tym samym tut. Sąd nie może na obecnym etapie postępowania sądowego oceniać prawidłowości wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, albowiem w pierwszej kolejności musi oceny tej dokonać organ orzekając merytorycznie w sprawie. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, organ naruszył przepisy art. 8 i 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Sąd nie może obecnie z góry założyć, jaki będzie wynik oceny złożonego zarzutu i jaki będzie miał on wpływ na dokonaną czynność egzekucyjną. Powyżej opisane wady doprowadziły do wyeliminowania przez Sąd podjętych w sprawie postanowień organów obu instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ rozpozna żądanie strony z [...] października 2023 r. jako zarzut postępowania egzekucyjnego oraz skargę na czynność egzekucyjną. W podjętych w tym zakresie rozstrzygnięciach odniesie się do zarzutu i argumentów strony dotyczących niezasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz odrębnie rozpatrzy skargę na czynność egzekucyjną. O charakterze pisma procesowego decyduje jego treść, a nie nazwa, a oznaczenie pisma nie stanowi przeszkody do nadania mu właściwego biegu. Ponieważ przepisy procedury administracyjnej nie zawierają żadnego ograniczenia co do zakresu pisma (poza minimalną jego treścią) przyjąć należy, że dopuszczalne jest zamieszczenie w jednym piśmie różnych żądań. W takim przypadku rzeczą organu, do którego pismo wpłynęło, jest nadanie właściwego biegu zgłoszonym żądaniom (zob.. wyrok NSA 3 września 2015 r., sygn. II OSK 62/14 i powołane tam orzecznictwo). Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, na które składał się uiszczony przez skarżącego wpis sądowy od skargi. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).