I SA/Bd 132/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: Referent- stażysta Katarzyna Gołda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2018 r. sprawy ze skargi R. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym. oddala skargę Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadzi wobec majątku R. G. (skarżącego) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] grudnia 2016r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w I. o numerach: [...], [...] i [...], obejmujących należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych i Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie należności głównej 2.985,20 zł. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono skarżącemu w dniu [...] stycznia 2017r. W trakcie postępowania organ zawiadomieniami z dnia [...] maja 2017r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w mBANK S.A. w W., które doręczono stronie w dniu [...] czerwca 2017r. P. z dnia [...] lutego 2017 r. (nadanym tego samego dnia na poczcie) skarżący podniósł zarzut przedawnienia należności składkowych za okres do grudnia 2011 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. postanowieniem z dnia [...] października 2017r. odmówił uwzględnienia zarzutu w trybie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1201 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). W złożonym od powyższego rozstrzygnięcia zażaleniu strona wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz zażądała umorzenia postępowania w sprawie zobowiązania. Podtrzymała dotychczasowe stanowisko w kwestii przedawnienia dochodzonych należności. Ponadto wskazała, że zaskarżone postanowienie zostało wydane po upływie 8 miesięcy od dnia złożenia zarzutów, bez wydania rozstrzygnięcia o przedłużeniu terminu rozpatrzenia sprawy i podania uzasadnienia zaistniałej zwłoki. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w podstawą wniesionego zarzutu jest przepis art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W tym kontekście organ wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. - wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym - stwierdził, że obowiązek nie uległ przedawnieniu. Wyjaśnił, iż zgodnie z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5, 5a i 5c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778, dalej: "u.s.u.s."), nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Wskazano, iż decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r. skarżący został poinformowany o wysokości zadłużenia z tytułu składek za okres: wrzesień 2008r. - lipiec 2009r. W związku z tym skierowano wniosek o wpis hipoteki przymusowej, która została ustanowiona przez Sąd Rejonowy w I. zawiadomieniem z dnia [...] października 2009r. Kolejną decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. określono wysokość zadłużenia z tytułu składek za okres od sierpnia 2009r. do grudnia 2009r. Celem ich zabezpieczenia Inspektorat Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wystąpił z wnioskiem o wpis hipoteki przymusowej, co Sąd Rejonowy dokonał w dniu [...] marca 2010r. Natomiast decyzją z dnia [...] maja 2011r. określono skarżącemu wysokość zadłużenia z tytułu składek za okres od stycznia 2010r. do marca 2011r. Należność tę również zabezpieczono hipotecznie. Jednocześnie organ wyjaśnił, że zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek w okresie od [...] stycznia 2003r. do [...] grudnia 2011r. ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W okresie od [...] stycznia 2012r., zgodnie z art. 24 ust. 6 (w brzmieniu obowiązującym od [...] stycznia 2012r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. W przypadku należności z tytułu składek, dla których bieg terminu rozpoczął się przed [...] stycznia 2012r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od [...] stycznia 2012r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej. Organ wskazał dalej, że zgodnie z art. 25 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście podał, że w dniu [...] grudnia 2016r. zostały do skarżącego wysłane upomnienia, które odebrał osobiście w dniu [...] grudnia 2016r. W dniu [...] grudnia 2016r. w wyniku nieuregulowania wskazanych wyżej zaległości zostały wystawione tytuły wykonawcze, które skarżący odebrał dnia [...] stycznia 2017r. W związku z powyższym, zdaniem organu, należności za okres 9/2008, 1/2011 - 5/2011 nie uległy przedawnieniu, są nadal wymagalne i winny być dochodzone w dalszym postępowaniu egzekucyjnym. Odnosząc się do kwestii stanowiska wierzyciela w przedmiocie przedawnienia obowiązku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że nie podlega ono ocenie organu odwoławczego, będącego organem nadzoru nad organem egzekucyjnym, gdyż jest on nim związany. Skoro wierzyciel nie uznał zasadności zarzutu opartego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tzn. przedawnienia obowiązku, organ nie może ingerować w treść tego stanowiska. Ustosunkowując się do kwestii terminu, w jakim organ egzekucyjny rozpatrzył zarzuty z dnia [...] lutego 2017r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że wprawdzie wniesiony środek zaskarżenia nie został rozpatrzony w terminie, o którym mowa w art. 35 § 3 k.p.a., niemniej jednak skarżący nie poniósł z tego tytułu żadnej szkody. Jednocześnie organ wskazał, że skarżący nie skorzystał z prawa do wezwania organu egzekucyjnego do usunięcia naruszenia prawa polegającego na jego bezczynności w sprawie rozpatrzenia złożonych zarzutów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. Za chybioną uznał argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w przedmiocie zaległości, które uległy przedawnieniu. Skarżący wskazał, że z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, iż organ dokonał zabezpieczenia zobowiązania do marca 2011r., podczas gdy tytuły wykonawcze z grudnia 2016r. określają zobowiązanie do maja 2011r. Kwestia ta nie została wyjaśniona. Ponadto skarżący zadał pytanie, czy o dokonaniu zabezpieczenia został skutecznie powiadomiony współwłaściciel oraz wierzyciel hipoteczny, jakim jest Bank PKO BP S.A. Brak powiadomienia pozbawia możliwości zaskarżenia czynności organu. Skarżący wskazał również, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zostały rozpatrzone po upływie 8 miesięcy i w tym czasie nie wydano żadnego postanowienia o przedłużeniu postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to nie narusza prawa. Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadzi wobec majątku skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] grudnia 2016 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o numerach: [...], [...] i [...], obejmujących należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za wrzesień 2008 r. i maj 2011 r. oraz Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia 2011 r. do maja 2011 r. w łącznej kwocie należności głównej 2.985,20 zł. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono skarżącemu w dniu [...] stycznia 2017 r. Pismem z dnia [...] lutego 2017 r. (nadanym tego samego dnia na poczcie) skarżący podniósł zarzut przedawnienia należności składkowych za okres do grudnia 2011 r. Zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji podstawą do wniesienia zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym może być przedawnienie obowiązku. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. odmówił uwzględnienia powyższego zarzutu. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ocena zasadności podjętego przez organ rozstrzygnięcia wymaga dokonania analizy przepisów regulujących przedawnienie należności składkowych. W odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne kwestię przedawnienia reguluje ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Należy zauważyć, że od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Okres przedawnienia uległ zmianie z dniem od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., III AUa 1656/12). Z kolei przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm.). Zgodnie z art. 93 ust. 2 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem najpierw termin ich przedawnienia wynosił 10 lat, a następnie okres ten skrócono do 5 lat. W świetle powyższych regulacji wybór odpowiednio terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od dnia wymagalności składki), zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. W rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że najpóźniejsza należność na ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień 2008 r. (wymagalna w październiku 2008 r.) według "starych" zasad uległaby przedawnieniu w październiku 2018 r. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne jak i ubezpieczenie społeczne za kolejne okresy ulegałyby odpowiednio przedawnieniu w następnych 10 – letnich okresach, licząc od dnia kiedy stały się one wymagalne. W takim razie powyższe należności uległyby wcześniej przedawnieniu z zastosowaniem 5-letniego terminu przedawnienia liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r., a zatem ten termin przedawnienia ma zastosowanie do należności skarżącego wskazanych w tytułach wykonawczych. Podkreślenia jednak wymaga, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie na należności objęte tytułami wykonawczymi zostały skarżącemu doręczone upomnienia, które odebrał on osobiście w dniu [...] grudnia 2016 r., a zatem przed upływem wskazanego 5-letniego terminu przedawnienia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Z treści tego przepisu wynika, że co do zasady postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia ww. upomnienia. Wobec tego, upomnienie to należy uznać za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s., innymi słowy, doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 2013 r., III AUa 1025/12; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r., I SA/Po 829/10; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16). W świetle powyższego wbrew twierdzeniom zawartym w skardze nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne objętych wymienionymi wyżej tytułami wykonawczymi, gdyż z dniem 20 grudnia 2016 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia. W skardze strona wskazuje także na nieprawidłowości w zakresie dokonanego przez organ zabezpieczenia hipotecznego na należnościach składkowych. W sytuacji jednak gdy nastąpiło skuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., podnoszone przez skarżącego w tym zakresie kwestie nie mają wpływu na prawidłowość podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Takiego wpływu nie ma także czas jaki organy potrzebowały na rozpatrzenie wniesionego przez stronę zarzutu, choć zgodzić się należy ze skarżącym, że postępowanie w tym względzie trwało długo, a żaden z organów nie wyjaśnił powodów takiego stanu rzeczy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. E. Kruppik – Świetlicka L. Kleczkowski U. Wiśniewska