I SA/Bd 1345/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Ewa Kruppik - Świetlicka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krenz- Winiecka po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 lutego 2015r. sprawy ze skargi A. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości Pismem z dnia [...]. skarżący wniósł o zaniechanie dokonywania potrąceń z emerytury w związku z wniesioną do Sądu Apelacyjnego w G. apelacją od wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia [...], w której skarżący domaga się umorzenia w całości swojego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (dalej: "ustawa abolicyjna"). Ponadto skarżący wskazał, że całość emerytury przeznacza na swoje utrzymanie, w tym na opłaty za mieszkanie, leki, insulinę, koszty diety cukrzycowej oraz opłatę całodziennej opieki. Skarżący zaznaczył, że jest osobą niewidomą, choruje na cukrzycę i nadciśnienie, został zakwalifikowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako osoba trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym skarżący zaznaczył, że potrącana kwota [...] stanowi olbrzymią stratę w jego budżecie domowym. Powyższe pismo Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. zakwalifikował jako wniosek o zwolnienie z egzekucji świadczenia emerytalnego. Postanowieniem z dnia [...] organ odmówił zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że prowadzone postępowanie egzekucyjne obejmuje należności, które nie podlegają umorzeniu w oparciu o przepisy ustawy abolicyjnej. Pismem z dnia [...] skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Ponadto skarżący wniósł o wydanie odrębnego postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sporu przed Sądem Apelacyjnym w G. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odnosząc się do wniosku skarżącego o wydanie odrębnego postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego wskazał, że organ w toku postępowania odwoławczego nie może zmienić kwalifikacji prawnej sprawy i orzec w innym przedmiocie niż ten, o którym stanowi postanowienie organu pierwszej instancji. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej zajął stanowisko w przedmiocie zwolnienia z egzekucji zajętej emerytury, nie zaś w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a.") zwolnienie określonego składnika majątkowego z egzekucji może nastąpić gdy przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Organ zaznaczył, że pojęcie "ważnego interesu zobowiązanego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane i dlatego należy je interpretować każdorazowo z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Rozstrzygniecie wydawane w trybie art. 13 u.p.e.a mieści się zatem w granicach tzw. uznania administracyjnego. Organ wyjaśnił, iż zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ważnego interesu zobowiązanego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia z egzekucji danych składników majątkowych, lecz potrzeba taka musi wynikać z kryteriów obiektywnych. Ponadto zwolnienie z egzekucji konkretnego składnika majątkowego nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji, gdyż byłoby to sprzeczne z prawem wierzyciela do przymusowego dochodzenia należności. Na podstawie zebranego materiału dowodowego Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie z egzekucji świadczenia emerytalnego. Jednocześnie organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne dotyczy należności niepodlegających umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej, a zatem podejmowanie czynności egzekucyjnych jest prawnie uzasadnione. W opinii organu zajęcie emerytury stanowi jedyny skuteczny środek egzekucyjny, ponieważ skarżący nie posiada innego majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja. Organ zgodził się, że skarżący ponosi wysokie koszty utrzymania, jednakże uznał, iż zwolnienie z egzekucji świadczenia emerytalnego doprowadziłoby w konsekwencji do bezskuteczności egzekucji. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej fakt trwającego postępowania sądowego nie może być utożsamiany z istnieniem ważnego interesu po stronie zobowiązanego. W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wraz z poprzedzającym go postanowieniem Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił: - błędne przyjęcie przez organ, że skarżący domagał się wyłączenia emerytury spod egzekucji, gdy faktycznie chodziło o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, - błędne przyjęcie, że uprawomocnienie się decyzji, w myśl art. 1 ust. 14 ustawy abolicyjnej dotyczy postępowania przed organami administracji, gdy faktycznie chodzi również o te decyzje, które wskutek zaskarżenia do Sądu nie są jeszcze prawomocne; - błędne zastosowanie art. 13 u.p.e.a., gdy faktycznie skarżący domagał się zawieszenia postępowania na podstawie art. 1 ust. 14 ustawy abolicyjnej. - błędne przyjęcie, że przedmiotem postępowania są należności niepodlegające umorzeniu na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej, gdy właśnie w tym przedmiocie toczy się postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w G., stąd skarżący wnosił o zawieszenie postępowania do czasu wydania prawomocnego orzeczenia. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że w pismach do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych konsekwentnie wnosił o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Skarżący stwierdził, że jego prośba o zaniechanie potrącania z emerytury do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Apelacyjny w G. z całą pewnością nie powinna być traktowana jako wyłączenie emerytury spod egzekucji, jak przyjął organ. Zdaniem skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej błędnie przyjął, że prawomocne decyzje obejmują tylko postępowanie przed organem administracji, gdy faktycznie za prawomocne decyzje należy uznać takie, wobec których upłynął termin do wniesienia zwyczajnego środka prawnego, droga sądowa dobiegła końca, a środki odwoławcze nie zostały podjęte. Powołując się na art. 1 ust. 14 ustawy abolicyjnej skarżący wskazał, iż wywiódł apelację przed Sądem Apelacyjnym w G., z tego względu nie sposób przyjmować, że rozstrzygnięcie jest prawomocne, a egzekucja powinna być prowadzona. W opinii skarżącego rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w G. ma istotne znaczenia dla całego postępowania egzekucyjnego i w związku z tym wniósł o zawieszenie postepowania sadowoadministracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...]. (k. [...]) skierowanym do ZUS skarżący stwierdził, że nie zgadza się na potrącanie mu przez organ egzekucyjny z emerytury kwoty [...] zł miesięcznie. Wniósł o zaniechanie potrącanie emerytury, co najmniej do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd Apelacyjny w G. kwestii umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społecznie na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Organ emerytalny potraktował to pismo jako wniosek o zwolnienie z egzekucji świadczenia emerytalnego i powołując się na 13 § 1 u.p.e.a., postanowieniem z dnia [...] odmówił zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego zajętego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...]. W wyniku wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Należy jednak zauważyć, że w żadnym miejscu pisma z dnia [...] skarżący nie stwierdził, że żąda zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego. W skardze strona podnosi, że organ błędnie przyjął, że skarżący domagał się wyłączenia emerytury spod egzekucji, gdy faktycznie chodziło mu o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 1 ust. 14 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Na konieczność wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego skarżący zwracał już uwagę w zażaleniu na postanowienie organu ubezpieczeniowego z dnia [...] Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przypadku wątpliwości co do przedmiotu żądania, organ powinien ustalić wszczęcie jakiego postępowania żąda skarżący, nie zaś domniemywać, że wniosek dotyczy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji świadczenia emerytalnego. Organy władzy publicznej nie mogą dokonywać swobodnej kwalifikacji przedmiotu żądania wszczęcia postępowania. Jak podkreślano wielokrotnie w orzecznictwie sądowym, w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, tylko i wyłącznie ta strona określa przedmiot swego żądania, przy czym w razie wątpliwości, co do zakresu, czy przedmiotu żądania jego uszczegółowienie należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (np. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2014 r., II OW 157/13). W świetle powyższego organ błędnie określił przedmiot żądania strony. Skarżący domagał się bowiem zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 1 ust. 14 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. W zaskarżonym postanowieniu organ stwierdził też, że prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczy należności niepodlegających umorzeniu na podstawie powyższej ustawy. W tym względzie należy zwrócić uwagę, że należności wynikające ze znajdujących się w aktach tytułów wykonawczych (o numerach [...] oraz [...]) dotyczą składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2000 r. do września 2002 r. oraz składek na FP i FGŚP za okres od stycznia 2000 r. do lipca 2001 r. Należy zauważyć, że decyzją z dnia [...], nr [...] organ ubezpieczeniowy umorzył postępowanie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za maj 1999 r., od stycznia 2000 r. do lipca 2001 r., od sierpnia 2002 r. do września 2002 r. oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od lutego 2000 r. do lipca 2001 r. (k. [...] akt sądowych). Decyzja ta obejmowała zatem także należności wynikające z powyższych tytułów wykonawczych. Jednakże Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. wyrokiem z dnia 11 marca 2014 r., IV U 1016/13 zmienił decyzję z dnia [...]., nr [...] i odmówił umorzenia wymienionych należności z uwagi na to, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy, w sytuacji gdy za ten sam okres skarżący nie posiadał zadłużenia z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe, nie są objęte zakresem przedmiotowym ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. Jednocześnie powyższy Sąd jako właściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia organu ubezpieczeniowego wskazał art. 1 ust. 13 pkt 2 powyższej ustawy, który przewiduje wydanie decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych (k. [...] akt sądowych). Przywołany z kolei przez skarżącego art. 1 ust. 14 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. stanowi, że "w okresie od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu. Do postępowania egzekucyjnego nie stosuje się art. 823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (...)." Z treści tego przepisu wynika, że odnosi się on także do decyzji o odmowie umorzenia należności, wydanej na podstawie wskazanego wyżej art. 1 ust. 13 pkt 2 powołanej ustawy. Podkreślenia wymaga, że decyzja organu ubezpieczeniowego z dnia [...], nr [...] nie uprawomocniła się jeszcze, ponieważ skarżący od wyroku Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia 11 marca 2014 r., IV U 1016/13 wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w G. Z akt sprawy nie wynika, aby sprawa ta zakończyła się przed Sądem Apelacyjnym. Zaistniały zatem przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie 1 ust. 14 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą. W konsekwencji organ naruszył art. 13 § 1 u.p.e.a. oraz art. art. 1 ust. 14 ustawy abolicyjnej. Sąd oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż w sprawie nie wystąpiła kwestia prejudycjalna. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.