I SA/Bd 142/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 23 stycznia 2024 r. nr SKO-80-8/24 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia [...] listopada 2023 r. N. Szpital w W. wystąpił, jako świadczeniodawca, do Wójta Gminy L. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla R. P. (dalej: "Skarżący"), który został przyjęty do szpitala w trybie nagłym jako pacjent. Wójt Gminy L. odmówił potwierdzenia prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził w oparciu o wywiad środowiskowy, że R. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, nie pracuje zawodowo ani dorywczo, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Jak ustalił organ I instancji, dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Tym samym organ stwierdził, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe kwalifikujące do przyznania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wynosi w przedmiotowej sprawie [...] zł. R. P. pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. wniósł odwołanie od decyzji Wójta Gminy L., w którym wskazał, że w grudniu 2023 r. trafił do szpitala w W.. Podał, że choruje na alkoholizm i był skrajnie wycieńczony chorobą. Kiedy do szpitala przyszła pracownica MOPS-u W. nie był w stanie trzeźwo myśleć i logicznie odpowiadać na zadawane mu pytania. Podał błędne dane. Odwołujący oświadczył, że chociaż razem z matką mieszkają pod jednym adresem, to każde z nich ma osobny budżet, każde prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Skarżący nie pracuje, przez chorobę alkoholową ma problem z poruszaniem się, nie ma żadnych środków, nie jest ubezpieczony. Wniósł o zmianę decyzji i przyznanie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Pismem z dnia [...] stycznia 2024 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy") F. P. oświadczyła, że jej syn R. P. nie jest z nią w jednym gospodarstwie domowym. Podała, że mieszkają pod tym samym adresem ale mają osobne budżety. Wskazała, że powyższe wynika z choroby alkoholowej syna. Aktualnie syn podjął leczenie w szpitalu psychiatrycznym na oddziale leczenia uzależnień. Wcześniej syn trafił do szpitala w W., gdzie przybyła do niego pracownica GOPS W.. Podała, że syn nie był w stanie racjonalnie myśleć i odpowiadać na zadawane mu pytania. Podpisał nieświadomie dokumenty wypełnione samodzielnie przez pracownika Gminy. F. P. poprosiła o zmianę decyzji w sprawie kosztów leczenia syna. Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu SKO podało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2561). Organ wskazał, że z treści sporządzonego wywiadu środowiskowego widniejącego w aktach sprawy wynika, że R. P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz, że jedyny dochód rodziny stanowi emerytura matki Skarżącego w kwocie [...]zł netto. Z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901; dalej: "u.p.s.") wynika, że dochód stanowiący podstawę ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Skarżący zdaniem organu nie spełnia jednego z warunków do uzyskania przedmiotowego świadczenia, mianowicie dochód jej rodziny jest wyższy od kryterium określonego w art. 8 u.p.s. Kryterium to dla rodziny Skarżącego wynosi [...] zł, natomiast rodzina dysponuje miesięcznym dochodem w kwocie [...]zł. Odnosząc się do informacji zawartych w odwołaniu, że Skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i nie pozostaje na utrzymaniu swojej matki, organ uznał, że twierdzenia nie mogą stanowić podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji. Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania Skarżącego, z uwagi na brak własnego źródła dochodu utrzymuje się on z emerytury matki. W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o zwolnienie go z opłaty za pobyt w szpitalu w W.. Podał, że kiedy przyjechało po niego pogotowie ratunkowe był na skraju życia a jego matka prosiła o przewiezienie go do szpitala w Ś., jednak zawieziono go na odtrucie do W.. Według zebranych przez Skarżącego informacji placówki NFZ nie obierają opłat za leczenie odwykowe także i w przypadku osób nieubezpieczonych. Wskazał, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Zdaniem Skarżącego zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i niezgodna z przepisami o leczeniu odwykowym. Dodał, że utrzymuje go matka, która ma [...] zł, ale kwotę tę pochłaniają lekarstwa i wizyty u lekarzy – matka jest pacjentką onkologiczną. Dodał, że leczy się w szpitalu w Ś. na oddziale uzależnień od alkoholu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia tego organu z dnia [...] grudnia 2023 r. odmawiająca Skarżącemu prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W zaskarżonej decyzji SKO podało, że kluczową w niniejszej sprawie kwestią było ustalenie spełnienia przez Skarżącego przesłanek do uzyskania prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Kolegium stwierdziło, że Skarżący nie spełnił przesłanki dotyczącej dochodu na osobę w rodzinie. Organ stwierdził, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, przy czym rodzina dysponuje miesięcznym dochodem z tytułu emerytury matki Skarżącego w kwocie [...]zł netto. Tymczasem kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, uprawniające do uzyskania prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynosi [...] zł na osobę (stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Analiza procesu decyzyjnego SKO w ocenie Sądu wskazuje, że naruszone zostały przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza bowiem, że w przedłożonych Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie z dnia [...] stycznia 2024 r., którego autorem jest F. P. (matka Skarżącego). Jak wynika z prezentaty Samorządowego Kolegium Odwoławczego przedmiotowe oświadczenie wpłynęło do organu odwoławczego w dniu [...] stycznia 2024 r. (k. 8 akt administracyjnych organu II instancji). Przedmiotowe oświadczenie w ocenie Sądu nie zostało jednak ocenione przez SKO. W zaskarżonej decyzji brak jest bowiem wzmianki dotyczącej tego oświadczenia, jak również nie została sformułowana ocena treści tego dokumentu w powiązaniu z innymi dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. W myśl przepisu art. 7 k.p.a. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775; dalej: "k.p.a."), organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Należy w tym miejscu podkreślić, że kognicja sądu administracyjnego, której przedmiotem jest kontrola legalności zaskarżonych decyzji, nie pozwala sądowi orzekającemu na dokonywanie samodzielnych ustaleń faktycznych w sprawie, w tym na podstawie domysłów bądź przypuszczeń. Ustaleń tych dokonują określone organy, przy czym dokonane ustalenia muszą znajdować odzwierciedlenie w zgromadzonym przez te organy materiale dowodowym. Wskazać w tym miejscu należy, że sąd administracyjny w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy skompletowanej przez organ administracji publicznej, w których zawarty został materiał faktyczny i dowodowy pozwalający na określenie stanu wiedzy umożliwiającej dokonanie kontroli sądowej w związku ze złożeniem skargi do sądu administracyjnego. Wypada również w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie kontrolowana decyzja nie zawiera w wystarczającym stopniu opisanych wyżej elementów. Z akt sprawy wynika bowiem, że do SKO wpłynęło przed wydaniem zaskarżonej decyzji oświadczenie z dnia [...] stycznia 2024 r., którego autorem jest F. P.. Kolegium oświadczenie to pominęło milczeniem albowiem nie wyjaśniło w treści zaskarżonej decyzji jak oceniło treść tego dokumentu. SKO odniosło się w zaskarżonej decyzji wyłącznie do treści odwołania. Tymczasem brak w uzasadnieniu decyzji odpowiedniego stanowiska organu odwoławczego względem ww. oświadczenia powoduje, że decyzja ta wymyka się spod kontroli sądowej. Z treści zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem jaki wpływ na podjęte rozstrzygnięcie w sprawie miało oświadczenie F. P., która zaprzeczyła jakoby prowadziła z synem wspólne gospodarstwo domowe. Nieprawidłowe byłoby w tej sytuacji zastępowanie organu przez Sąd w dokonywaniu oceny przedłożonego oświadczenia, bowiem w pierwszej kolejności to organ odwoławczy obowiązany jest zająć w zaskarżonej decyzji stanowisko w powyższym zakresie. W takiej sytuacji Sąd pozbawiony został możliwości merytorycznej kontroli rozstrzygnięcia organu odwoławczego, podjętego w toku prowadzonego przez organ odwoławczy postępowania (w tym także w kontekście powołanych przez Stronę zarzutów) i zobowiązany był do wyeliminowania tej decyzji, z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów postępowania tj. art. 107 § 3, ale także art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. mających, w ocenie Sądu, istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Podobnie pozycję ustrojową sądów administracyjnych określa art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że nie jest rzeczą sądu administracyjnego zastępowanie organów administracyjnych w ich ustawowych obowiązkach i kompetencjach, w szczególności nie jest zaś rzeczą sądu rozstrzyganie sprawy za organ, ale jedynie kontrolowanie przeprowadzonego postępowania i wydanych decyzji pod kątem ich zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę ponownie organ drugiej instancji uwzględni stanowisko prawne przedstawione wyżej, eliminując dotychczasowe naruszenia prawa. W szczególności podejmie stosowne czynności procesowe w związku z doręczeniem SKO oświadczenia F. P.. Podjęte czynności organ przedstawi w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji. Wobec powyższego zaskarżona decyzja została uchylona na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. Końcowo należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] marca 2024 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] kwietnia 2024 r. (k. 12 akt sądowych). Skarżący został poinformowany także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma (k. 17 akt sądowych). Należy zaznaczyć, że dopuszczalność rozpoznania spraw na posiedzeniach niejawnych w czasie obowiązywania obostrzeń związanych z epidemią COVID-19 była rozważana przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. akt II FSK 1230/21, a wyrażone w nim poglądy tut. Sąd podziela. Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl J. Ziołek T. Wójcik U. Wiśniewska