I SA/Bd 151/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej Bydgoszczy w B. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 18 marca 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwiema córkami. Skarżąca oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z wynajmu części domu i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie [...] zł miesięcznie oraz alimentów na córki w kwocie [...] zł. Skarżąca jako majątek wskazała dom o pow. [...] m², którego jest współwłaścicielką wraz z małoletnią córką. Wskazała, że druga córka jest właścicielką domu o pow. [...] m². Oświadczyła, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Jako majątek ruchomy wnioskodawczyni wskazała samochód [...]. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wzywające do nadesłania dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację finansową wnioskodawczyni przesłała, wyciąg z rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, zeznania podatkowe za lata 2011-2012 oraz zaświadczenie o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, o do przedstawionych na formularzu danych bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przypomnieć należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, o które ubiega się wnioskodawczyni, którego istota polega na zwolnieniu strony z ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i pozostałych wpływów. Koszty procesu przerzucane są, zatem na innych i z tego też względu omawiana instytucja, stanowiąc pomoc państwa winna być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. W pierwszej kolejności wskazać należy, że strona posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Kwota oszczędności jest, więc prawie 2,5 razy większa niż wysokość wpisu w przedmiotowej sprawie, który wynosi [...] zł. Kwota zgromadzonych oszczędności pozwala również na ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Zdaniem orzekającego posiadanie oszczędności w kwocie [...]zł w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. W tym zakresie prawo pomocy nie może być przyznawane, gdy strona posiada zgromadzone oszczędności pieniężne. Powyższego nie zmienia fakt, że w chwili obecnej strona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i jak podkreśliła, kwota oszczędności jest przeznaczana na bieżące utrzymanie. Tym bardziej, że jak wynika z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni oraz dwie jej córki posiadają nieruchomości o znacznej wartości tj. dwa domy o pow. [...] m² i [...] m². Skarżąca z tytułu wynajmu części domu uzyskuje dochód w kwocie [...] zł. Zwrócić też należy uwagę na to, że jak wynika z księgi wieczystej [...] skarżąca dokonała darowizny stanowiącej jej własność nieruchomości na rzecz córki w dniu [...] 2012r. a więc w trakcie trwania postępowania podatkowego, tak więc miała ona wówczas świadomość, że w przypadku niekorzystnego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy wniesienie sprawy do Sądu będzie wiązało się z koniecznością poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowoadministracyjnym. Tym bardziej, że strona na etapie postępowania podatkowego korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika, który bez wątpienia taką wiedze posiada. Na marginesie należy jedynie zasygnalizować, że zgodnie z art. 897 Kodeksu cywilnego, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Mając, więc na uwadze treść powołanego przepisu należy stwierdzić, że nawet jeżeli skarżąca rzeczywiście nie byłaby w stanie pokryć kosztów sądowych, związanych z niniejszą sprawą, to powinna zwrócić się o pomoc do obdarowanej, jako że koszty sądowe mieszczą się w zakresie pojęcia "usprawiedliwionych potrzeb" skarżącej. Niezrozumiała jest również dla orzekającego argumentacja wnioskodawczyni odnośnie braku możliwości czerpania korzyści z domu którego jest współwłaścicielką z małoletnią córką, albowiem zamieszkuje tam jej były konkubent. To wnioskodawczyni decyduje komu wynajmuje lokal znajdujący się w domu stanowiącym jej współwłasność oraz ustala wysokość ceny wynajmu. Po drugie wskazać należy, że skarżąca nie uczynił zadość obowiązkowi współpracy z Sądem, ponieważ nie przesłała wszystkich dokumentów oraz oświadczeń o które była wzywana. Wnioskodawczyni nie przesłała wyciągu bankowego córki z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Z rachunku bankowego skarżącej jednoznacznie wynika, że jej pełnoletnia córka taki rachunek bankowy posiada, o czym świadczy przelew z dnia [...] 2013r. Ponadto wnioskodawczyni nie ustosunkowała się do pkt 3 wezwania tj. nie nadesłała udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponanoszonych miesięcznie przez skarżącą wydatków związanych z comiesięcznym utrzymaniem oraz pkt 4 dotyczącego środków zgromadzonych w funduszach inwestycyjnych. Jak wynika z treści decyzji organu podatkowego w 2006r. skarżąca zakupiła jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych za kwotę [...] zł. Nawet gdyby przyjąć, że strona sprzedała te jednostki to winna ustosunkować się do tej okoliczności i nadesłać stosowne dokumenty potwierdzające tę okoliczność. Wnioskodawczyni natomiast nie udzieliła w tym zakresie żadnej odpowiedzi. Okoliczności te uniemożliwiają pełną weryfikację jej oświadczeń, co więcej wzmacniają wątpliwości, co do ich wiarygodności, tym bardziej, że na rachunek bankowy skarżącej wpływa świadczenie wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych których odbiorcą jest jej były konkubent, z którym skarżąca rzekomo prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Reasumując stwierdzić należy, że posiadane przez skarżącą oszczędności, majątku nieruchomego o znacznej wartości, a także brak wszystkich dokumentów źródłowych i oświadczeń, o których mowa w zarządzeniu z dnia 22 marca 2013r. powoduje, że strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego w tym kosztów wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika. Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 p.p.s.a. obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Nie można pominąć tego, że wyłożenie kosztów przez skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej żądania przez Sąd będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.