I SA/Bd 151/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 03 czerwca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2006r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 18 marca 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwiema córkami. Skarżąca oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się z wynajmu części domu i z tego tytułu osiąga dochód w kwocie [...] zł miesięcznie oraz alimentów na córki w kwocie [...] zł. Skarżąca jako majątek wskazała dom o pow. 400 m², którego jest współwłaścicielką wraz z małoletnią córką. Wskazała, że druga córka jest właścicielką domu o pow. 300 m². Oświadczyła, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Jako majątek ruchomy wnioskodawczyni wskazała samochód V. P., rocznik 2002. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego wzywające do nadesłania dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację finansową wnioskodawczyni przesłała, wyciąg z rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, zeznania podatkowe za lata 2011-2012 oraz zaświadczenie o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie strona wniosła sprzeciw. Podała, że pomimo posiadania oszczędności w kwocie [...] zł nie jest w stanie nimi dysponować, ponieważ po złożeniu skargi do tut. Sądu decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. owe oszczędności zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 05 lutego 2013r. wydanego na podstawie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] która to decyzja jest przedmiotem skargi do tut. Sądu. Wobec powyższego strona stwierdziła, że nie posiada już żadnych oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na zapłatę wpisu od skargi. Skarżąca wskazała, że co prawda jest współwłaścicielką wraz z małoletnią córką domu o pow. 400 m2, jednak nie ma możliwości czerpania z tego tytułu żadnych korzyści. Wręcz przeciwnie, nieruchomość ta stanowi dla niej obciążenie, bowiem zamieszkuje w niej jej były konkubent, który nie płaci z tego tytułu żadnego czynszu. Strona podniosła, że z konkubentem pozostaje od wielu lat w konflikcie, o czym świadczą toczące się między nimi spory sądowe. Drugi dom o powierzchni 300 m2 jest wyłączną własnością córki skarżącej P. N. Z tytułu wynajmu polowy domu córka czerpie dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Jest to jedyny dochód gospodarstwa domowego strony skarżącej, bowiem jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, natomiast obie córki są wieku szkolnym. Wnioskodawczyni wskazała, że obie córki mają zasądzone alimenty w kwocie [...] zł i [..] zł, jednakże renta alimentacyjna na rzecz jednej z córek została obniżona orzeczeniem sądowym do kwoty [...] zł. Kwestia alimentów jest obecnie przedmiotem toczącego się postępowania sądowego. W dalszej części sprzeciwu skarżąca oświadczyła, że miesięcznie ponosi następujące wydatki: [...] zł na wyżywienie, środki czystości i higieny [...] zł, odzież i obuwie [...] zł. Jednocześnie strona zaznaczyła, że wysokość powyższych wydatków uzależniona jest od wysokości rachunków za media. W pierwszej kolejności opłaca media, a to co zostanie przeznacza na bieżące koszty utrzymania. Na koniec strona stwierdziła, że nieuprawnione jest wzywanie jej do złożenia oświadczenia dotyczącego środków zgromadzonych na funduszach inwestycyjnych w 2006r., bowiem kwestia ta dotyczy zaskarżonej do Sądu decyzji. Oświadczenie takie, jej zdaniem, jest przedwczesne i polegałoby na merytorycznym rozpoznaniu skargi do Sądu przez osobę do tego nieuprawnioną. Do sprzeciwu skarżąca załączyła: tytuł wykonawczy z dnia 5 lutego 2013r., zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia z dnia 15 kwietnia 2013r., wyciąg bankowy z konta P. N., faktury VAT (4 szt.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), dalej p.p.s.a. postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z dnia 14 marca 2012r., poz. 270), dalej p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę, ubiegającą się o to prawo, powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004r., FZ 463/04, niepubl.). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu określa art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli strona nie wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, sąd odmówi uwzględnienia wniosku. Oceniając sytuację materialną strony sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Jak skarżąca podała we wniosku jest współwłaścicielką wraz z małoletnią córką domu o powierzchni [...] m2. Podniosła, że nie czerpie z tego tytułu żadnych korzyści, bowiem zamieszkuje w niej jej były konkubent, który nie płaci z tego tytułu żadnego czynszu. Wskazała również, że to ona musi ponosić ciężary utrzymania nieruchomości. W ocenie Sądu, niezrozumiałe jest, dlaczego skarżąca, która jest współwłaścicielką domu nie podjęła dotąd stosownych kroków prawnych, żeby odzyskać zajętą bezprawnie nieruchomość i nie korzystając z niej w żaden sposób ponosi opłaty związane z jej utrzymaniem. Jest to sprzeczne ze wskazaniami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym. Zgodnie z utrwalonym generalnym poglądem orzecznictwa, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, strona zmniejszająca możliwy do uzyskania dochód z nieruchomości, jako pozbawiająca się świadomie środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, musi liczyć się z odmową przyznania prawa pomocy. Ponadto zauważyć należy, że skarżąca nie wykonała w całości zarządzenia referendarza, bowiem nie przedstawiła oświadczenia w przedmiocie środków zgromadzonych na funduszach inwestycyjnych. Stwierdziła jedynie, że oświadczenie w tym zakresie jej zdaniem byłoby przedwczesne, bowiem kwestia ta objęta jest zakresem decyzji, która jest przedmiotem skargi do Sądu. Podkreślić należy, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony ( por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I Fz 71/09, opubl. Lex 564253, z 23 lipca 2009 r., II Fz 260/09 opubl. Lex 552702, z 28 lipca 2009 r., I Oz 744/09 opubl. Lex 552404). W kwestii ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego bądź adwokata należy zaznaczyć, że tylko sporządzenie skargi kasacyjnej – stosownie do art. 175 p.p.s.a. – objęte jest szczególnym wymogiem dokonania tej czynności przez profesjonalnie działającego prawnika, pozostałych zaś czynności procesowych strona może dokonywać samodzielnie, ponosząc jedynie koszty sądowe. Należy mieć na uwadze, że ustanowienie prawnika nie może być skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu. Skarżąca natomiast nie wskazała motywów wniosku o ustanowienie dla siebie pomocy profesjonalnego prawnika. Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Sąd nie znalazł podstaw do przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.