I SA/Bd 156/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości postanowił odmówić przyznania prawa pomocy W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 412 zł M. S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z urzędowego formularza PPF wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz pełnoletnim synem. Jako dochody rodziny wymieniła świadczenia rentowe przyznane małżonkom S. w łącznej wysokości [...] zł brutto. Wśród praw majątkowych wyszczególniła: mieszkanie, ośrodek wypoczynkowy oraz samochód marki M.rok produkcji 2006. Wyjaśniła, że zarówno pojazd jak i ośrodek zastały zakupione na kredyt, a raty wynoszą odpowiednio: samochód [...] zł, nieruchomość [...] zł. Zainteresowana oświadczyła, że osiągany dochód z działalności gospodarczej pozwala na spłatę tych zobowiązań. Pismem z dnia 16 kwietnia 2010 r. wezwano skarżącą do przedłożenia: 1. dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą oraz jej męża i syna; 2. odpisu zeznań podatkowych za lata 2008, 2009 złożonych przez skarżącą, jej męża oraz syna; 3. wyciągów z posiadanych przez wnioskującą oraz jej męża i syna- rachunków bankowych lub lokat terminowych za okres ostatnich trzech miesięcy ; 4. dokumentu potwierdzającego spłatę kredytów i wysokość miesięcznych rat; 5. oświadczenia oraz udokumentowania wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem (opłaty związane z lokalem mieszkalnym czynsz, energia elektryczna, gaz itp.) strony skarżącej i jej rodziny; 6. zaświadczenia o stanie zdrowia oraz kopii rachunków potwierdzających , że strona skarżąca ponosi koszty zakupu niezbędnych dla ochrony życia leków, 7. wyjaśnienia, w jakim zakresie skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i przedstawienie bilansu zysków i strat z nią związanych, 8. wyjaśnienia, czy z racji posiadania ośrodka wypoczynkowego skarżąca uzyskuje dochody. Wnioskująca w odpowiedzi oświadczyła, że nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej, posiada zadłużenie z uwagi na zaległości podatkowe oraz wobec ZUS, natomiast rachunki bankowe podlegają zajęciu komorniczemu. W załączeniu przedłożyła: - fakturę VAT za zakup przez firmę [...] energii elektrycznej na kwotę [...] zł, -kopię przekazu pocztowego ze wskazaniem wysokości renty przyznanej mężowi za miesiąc kwiecień 2010 r. w kwocie [...] zł netto, -kopię umowy kredytowej z dnia 30 kwietnia 2008 r. potwierdzającej udzielenie Firmie Handlowo Usługowej [...] kredytu inwestycyjnego w kwocie [...] zł ( miesięczna rata [...] zł), - kopię umowy kredytu plan inwestycyjny potwierdzającej udzielenie Firmie Handlowo Usługowej [...] kredytu w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na spłatę zadłużenia z tytułu kredytów inwestycyjnych ( miesięczna rata [...] zł), -zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w latach 2008 oraz 2009. W sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym wyrażoną w art.199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz . U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej " p.p.s.a ", strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może być przyznane osobie fizycznej, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art.246§1 pkt 2 p.p.s.a ). W orzecznictwie przyjęto, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Oznacza to, iż omawiana instytucja powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, bowiem intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto zasadność wniosku o skorzystanie pomocy prawnej podlega rozpatrzeniu w dwóch aspektach, tj. uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowe. W tym kontekście stwierdza się, że wymagana na obecnym etapie postępowania sądowoadministarcyjnego opłata ( wpis od skargi na wskazaną wyżej decyzję) wynosi 412 zł. Z kolei, z dokonanej analizy finansowej wnioskodawczyni wynika, że wraz z mężem nie tylko posiadają stałe źródła utrzymania w formie świadczeń rentowych, lecz również dysponują dochodami pozwalającymi na spłatę rat kredytów w znacznej wysokości. W tej sytuacji, zważywszy na realia ekonomiczne, trudno uznać skarżącą za osobę niezamożną, pozbawioną dostatecznych środków materialnych na zaspokojenie koniecznych potrzeb, wymagającą pomocy państwa. Istotne znaczenie dla negatywnej oceny wniosku strony ma także to, że weryfikacja sytuacji materialnej nie sprowadza się do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale wiąże się ze zbadaniem, czy posiada ona majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Należy w tym miejscu zauważyć, że sytuacja finansowa podlega weryfikacji w oparciu o zobiektywizowane kryteria, a więc nie następuje na podstawie subiektywnego przekonania strony. Stwierdzić więc należy, wydatki związane ze spłatą kredytu zaciągniętego na zakup ośrodka wczasowego czy samochodu nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do opłat sądowych stanowiących rodzaj daniny publicznoprawnej. Koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi zobowiązaniami obciążającymi skarżącą, w tym wobec banku. Wypada także zauważyć, że zdolność do regulowania powyżej wskazanych zobowiązań, które nie służą zapewnieniu podstawowych potrzeb bytowych, wskazuje na traktowanie w sposób uprzywilejowany pewnych wydatków o charakterze konsumpcyjnym. Osobista preferencja, co do kształtowania własnych wydatków nie jest zgodna z ciążącym na stronie obowiązkiem prawnym wynikającym z art.199 p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, czego nie sposób powiedzieć o skarżącej, która z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody pozwalające spłacać raty w wysokości [...] zł. Zobowiązanie o charakterze kredytu bankowego nie może być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatno-prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Także fakt, że w ostatnim roku ośrodek wypoczynkowy nie przyniósł dochodu, sam w sobie nie przesądza o konieczności przyznania prawa pomocy. Strata w prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, zapisem księgowym i nie stanowi jednoznacznej przesłanki uzasadniającej zwolnienie z ponoszenia z kosztów sądowych ( por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09). Ponadto zdolność utrzymywania pełnoletniego i niepracującego syna, pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wskazuje na stan niedostatku. Zwrócić w tym kontekście wypada uwagę, że J.S., jako osoba dorosła, samodzielnie odpowiada za swoje utrzymanie. Wobec tego niepodobna uznać, że wsparcie udzielane osobie, co do której nie wskazano obiektywnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia, powinno mieć pierwszeństwo przed daniną o charakterze publicznoprawnym. Odbiegając od powyższego, wnosząca skargę winna liczyć się z ponoszeniem kosztów sądowych w związku z realizacją swoich praw przed sądem. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza zapewnienia stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Sam w sobie wymóg ponoszenia kosztów nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest uzasadniony koniecznością właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Reasumując, wszechstronna analiza materiału zgromadzonego w sprawie przyznania prawa pomocy, po uwzględnieniu przytoczonych przez skarżącą okoliczności, a w szczególności rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej związanej z funkcjonowanie ośrodka wczasowego, dają możliwość wygospodarowania niewygórowanej opłaty w wysokości 412 zł na poczet uiszczenia wpisu od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania zarówno zainteresowanej, jak i jej rodziny. Z tych względów wniosek o udzielenie pomocy prawnej należało ocenić negatywnie i na podstawie art.246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.