I SA/Bd 157/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży nieruchomości postanowił odmówić przyznania prawa pomocy W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 412 zł H.S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z urzędowego formularza PPF wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz pełnoletnim synem. Jako dochody rodziny wymienił świadczenia rentowe przyznane małżonkom S. w łącznej wysokości 1300 zł brutto. Wśród praw majątkowych wyszczególnił: mieszkanie, ośrodek wypoczynkowy oraz samochód marki Mercedes Vito rok produkcji 2006. Skarżący wyjaśnił, że zarówno pojazd jak i ośrodek zastały zakupione na kredyt, a raty wynoszą odpowiednio: samochód 1400 zł, nieruchomość 25.000 zł. Zainteresowany oświadczył także, że osiągany przez żonę dochód z działalności gospodarczej pozwala na spłatę tych zobowiązań. Pismem z dnia 16 kwietnia 2010 r. skierowano do skarżącego wezwanie do przedłożenia: 1. dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz jego żonę i syna, 2. odpisu zeznań podatkowych za lata 2008, 2009 złożonych przez skarżącego, jego żonę oraz syna 3. wyciągów z posiadanych przez wnioskującego oraz jego żonę i syna- rachunków bankowych lub lokat terminowych za okres ostatnich trzech miesięcy ; 4. dokumentu potwierdzającego spłatę kredytów i wysokość miesięcznych rat; 5. oświadczenia oraz udokumentowania wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem (opłaty związane z lokalem mieszkalnym czynsz, energia elektryczna, gaz itp.) strony skarżącej i jej rodziny; 6. zaświadczenia o stanie zdrowia oraz kopii rachunków potwierdzających , że strona skarżąca ponosi koszty zakupu niezbędnych dla ochrony życia leków, 7. wyjaśnienia, czy z racji posiadania ośrodka wypoczynkowego skarżący uzyskuje dochody. Wnioskujący w odpowiedzi oświadczył, że nieruchomość nie przynosi zysków netto, renta żony zostaje przekazywana na jej konto osobiste, konta gospodarcze podlegają zajęciu komorniczemu, syn nie pracuje, a zainteresowany kupuje leki " na paragon ", przy czym wysokość renty świadczy o jego chorobie. W załączeniu przedłożył: - fakturę VAT za zakup przez "S" energii elektrycznej na kwotę 12.601,87 zł, -kopię odcinka renty ze wskazaniem 573,04 zł netto, -kopię umowy kredytowej z dnia 30 kwietnia 2008 r. potwierdzającej udzielenie Firmie Handlowo Usługowej " S" kredytu inwestycyjnego w kwocie 600.000 zł ( miesięczna rata 3. 400 zł), - kopię umowy kredytu plan inwestycyjny potwierdzającej udzielenie Firmie Handlowo Usługowej " S" kredytu w kwocie 1.485.631,12 zł z przeznaczeniem na spłatę zadłużenia z tytułu kredytów inwestycyjnych ( miesięczna rata 6.260 zł), -zeznania o wysokości osiągniętego przez M.S. dochodu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2008 oraz 2009. W sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym wyrażoną w art.199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz . U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej " p.p.s.a ", strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może być przyznane osobie fizycznej, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art.246§1 pkt 2 p.p.s.a ). W orzecznictwie przyjęto, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Oznacza to, iż omawiana instytucja powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, bowiem intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto zasadność wniosku o skorzystanie pomocy prawnej podlega rozpatrzeniu w dwóch aspektach, tj. uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń finansowych, jakie skarżący jest zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej strony jego możliwości finansowe. W tym kontekście stwierdza się, że wymagana na obecnym etapie postępowania sądowoadministarcyjnego opłata ( wpis od skargi na wskazaną wyżej decyzję) wynosi 412 zł. Z kolei, z dokonanej analizy finansowej wnioskodawcy wynika, że skarżący wraz z żoną nie tylko posiadają stałe źródła utrzymania w formie świadczeń rentowych, lecz również dysponują dochodami pozwalającymi na spłatę rat kredytów w znacznej wysokości. W tej sytuacji, zważywszy na realia ekonomiczne, trudno uznać skarżącego za osobę niezamożną, pozbawioną dostatecznych środków materialnych na zaspokojenie koniecznych potrzeb, wymagającą pomocy państwa. Istotne znaczenie dla negatywnej oceny wniosku strony ma także to, że weryfikacja sytuacji materialnej nie sprowadza się do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale wiąże się ze zbadaniem, czy posiada on majątek oraz obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Należy w tym miejscu zauważyć, że sytuacja finansowa podlega badaniu w oparciu o zobiektywizowane kryteria, a więc nie następuje na podstawie subiektywnego przekonania strony. Stwierdzić więc należy, wydatki związane ze spłatą kredytu zaciągniętego na zakup ośrodka wczasowego czy samochodu nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do opłat sądowych stanowiących rodzaj daniny publicznoprawnej. Koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi zobowiązaniami obciążającymi skarżącego, w tym wobec banku. Wypada także zauważyć,że zdolność do regulowania powyżej wskazanych zobowiązań, które nie służą zapewnieniu podstawowych potrzeb bytowych wskazuje na traktowanie w sposób uprzywilejowany pewnych wydatków o charakterze konsumpcyjnym. Osobista preferencja, co do kształtowania własnych wydatków nie jest zgodna z ciążącym na stronie obowiązkiem prawnym wynikającym z art.199 p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, czego nie sposób powiedzieć o podmiocie, którego żona z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochody pozwalające spłacać raty w wysokości 25.000 zł. Zobowiązanie o charakterze kredytu bankowego nie może być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatno-prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Także fakt, że w ostatnim roku ośrodek wypoczynkowy nie przyniósł dochodu, sam w sobie nie przesądza o konieczności przyznania prawa pomocy. Strata w prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, zapisem księgowym i nie stanowi jednoznacznej przesłanki uzasadniającej zwolnienie z ponoszenia z kosztów sądowych ( por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09). Ponadto zdolność utrzymywania pełnoletniego i niepracującego syna, pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym, nie wskazuje na stan niedostatku. Zwrócić w tym kontekście wypada uwagę, że J.S., jako osoba dorosła, samodzielnie odpowiada za swoje utrzymanie. Wobec tego niepodobna uznać, że wsparcie udzielane osobie, co do której nie wskazano obiektywnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia, powinno mieć pierwszeństwo przed daniną o charakterze publicznoprawnym. Odbiegając od powyższego, wnoszący skargę winien liczyć się z ponoszeniem kosztów sądowych w związku z realizacją swoich praw przed sądem. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza zapewnienia stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Sam w sobie wymóg ponoszenia kosztów nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest uzasadniony koniecznością właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Reasumując, wszechstronna analiza materiału zgromadzonego w sprawie przyznania prawa pomocy, po uwzględnieniu przytoczonych przez skarżącego okoliczności, a w szczególności rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej związanej z funkcjonowanie ośrodka wczasowego, którego H.S. jest właścicielem, dają możliwość wygospodarowania niewygórowanej opłaty w wysokości 412 zł na poczet uiszczenia wpisu od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania zarówno zainteresowanego, jak i jego rodziny. Z tych względów wniosek o udzielenie pomocy prawnej należało ocenić negatywnie i na podstawie art.246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.