I SA/Bd 16/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2018r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia długu celnego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] marca 2003r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w T. uchylił w całości decyzję z dnia [...] grudnia 2000r. nr [...] i jednocześnie, uznając zgłoszenie celne nr [...] z dnia [...] grudnia 2000r. za nieprawidłowe w części dotyczącej długu celnego oraz zapisów w polach [...], określił W. L. z tytułu importu samochodu osobowego marki Ford Focus kwotę wynikającą z długu celnego w wysokości [...] zł. Powodem wydania decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego w T. był wynik dochodzenia przeprowadzonego przez belgijską administracje celną wskazujący, że W. L. zaniżył wartość celną importowanego samochodu osobowego objętego ww. zgłoszeniem celnym W dniu [...] sierpnia 2017r. do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wpłynęło podanie strony z dnia [...] czerwca 2017r., zawierające w treści wniosek o umorzenie pozostających do zapłaty należności celnych wynikających z ww. decyzji. Wniosek W. L. uzasadnił złym stanem zdrowia i brakiem wystarczających dochodów umożliwiających spłatę zaległości. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając jako organ I instancji, odmówił stronie umorzenia pozostałych do zapłaty należności celnych wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w T. nr [...], w kwocie [...] zł. Rozpoznając wniesione odwołanie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ zauważył, że przepisy art. 246 § 1 i art. 248 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. Kodeks celny (Dz.U. z 2001r. Nr 75 poz. 802 zez zm.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz.U. Nr 170, poz. 1653) pozwalają na umorzenie należności celnych wyłącznie w przypadku występowania przesłanek o charakterze przedmiotowym, ściśle związanych z sytuacją faktyczną lub prawną importowanego towaru. Aspekty podmiotowe, uwzględniające sytuację zdrowotną i osobista dłużnika nie zostały przez ustawodawcę wymienione jako przesłanki umorzenia długu celnego i dlatego nie mogą być brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o zasadności umorzenia należności celnych na podstawie ww. przepisów. W związku z powyższym okoliczności podnoszone przez stronę we wniosku z dnia [...] czerwca 2017r., powtórzone w odwołaniu z dnia [...] września 2017r. i piśmie z dnia [...] października 2017r., dotyczące problemów związanych ze stanem zdrowia i sytuacją finansową strony, pozostają bez wpływu na wynik niniejszego rozstrzygnięcia. Bez wpływu na rozstrzygnięcie, jak podkreślił organ, pozostaje również informacja o umorzeniu postępowania prowadzonego przez prokuraturę, albowiem decyzja prokuratury o umorzeniu postępowania prowadzonego przeciwko stronie pozostaje bez wpływu na dług celny i w konsekwencji na postępowanie w przedmiocie jego umorzenia. Odnosząc się do zawartego w uzupełnieniu odwołania stwierdzenia, iż samochody osobowe sprowadzane do [...] w okresie, w którym importu dokonała Strona nie podlegały cłu, organ II instancji wyjaśnił, że taka sytuacja nie miała miejsca. W niektórych przypadkach, po przedstawieniu odpowiedniego dokumentu potwierdzającego pochodzenie towaru, stawka celna mogła być obniżona. Powyższa kwestia była przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia Naczelnika Urzędu Celnego w T. z dnia [...] marca 2003r., nr [...]. W złożonej do tut. Sądu skardze strona ponownie wskazała na swoją złą sytuację zdrowotną zaznaczając, że sytuacja bytowa i stan zdrowia uległy pogorszeniu. Dodała, że prokuratura umorzyła postępowanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w skardze. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest to, czy organ zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia należności celnych, wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w T. z dnia [...] marca 2003r. Powyższą decyzją Naczelnik Urzędu Celnego uchylił w całości decyzję z dnia [...] grudnia 2000r. nr [...] i uznał zgłoszenie celne z dnia [...] grudnia 2000r. częściowo za nieprawidłowe oraz określił kwotę długu celnego w wysokości [...] zł Natomiast w niniejszym postępowaniu przedmiotem kontroli Sądu nie może być kwestia prawidłowości dokonanego wymiaru długu celnego. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zgodnie z punktem 14 tytułu 5 - Unia celna załącznika IV - Tom I załącznika nr 1 do Traktatu akcesyjnego podpisanego w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r. (Dz.U. z 2004r. Nr 90, poz. 864) zwrot i umorzenie należności celnych jest dokonywane na warunkach określonych w ustawodawstwie wspólnotowym, jednakże w przypadku gdy należności celne, których dotyczy wniosek o zwrot lub umorzenie, odnoszą się do długu celnego, który powstał przed dniem przystąpienia, zwrot i umorzenie należności zostanie przeprowadzone zgodnie z warunkami obowiązującymi w nowym państwie członkowskim, przez to państwo oraz na jego koszt. W wykonaniu powyższej regulacji polski ustawodawca postanowił, stosownie do art. 26 ustawy z dnia [...] marca 2004r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), że przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez [...] członkostwa w Unii Europejskiej. Wniosek skarżącego z dnia [...] czerwca 2017r. o umorzenie pozostających do zapłaty należności celnych dotyczy długu celnego powstałego przed przystąpieniem przez [...] do Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 20 lutego 2007r., sygn. akt I GSK 559/06 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż określone w art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne sformułowanie "stosuje się przepisy dotychczasowe" oznacza, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004r. stosowane będą obowiązujące przed akcesją zarówno przepisy materialne, jak i proceduralne. Pojęcie "sprawy dotyczące długu celnego" należy bowiem interpretować w taki sposób, że wskazany wyżej art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. dotyczy zarówno spraw, które po dniu 1 maja 2004r. były w toku, jak i spraw, które dopiero zostaną wszczęte, ale odnoszą się do stanów faktycznych (dotyczących długu celnego) zaistniałych przed dniem 1 maja 2004r. Sąd w obecnym składzie w pełni akceptuje powyższy pogląd. Skoro w rozpoznawanej sprawie przyjęcie zgłoszenia celnego, z którym należy łączyć datę powstania długu celnego, miało miejsce przed akcesją Polski do Unii Europejskiej, to z przyczyn wyżej opisanych, znajdują zastosowanie przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. - Kodeks celny (t.j. Dz.U. z 2001r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz aktów prawnych wydanych na jego podstawie (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2006r., sygn. akt I GSK 1752/05, postanowienie NSA z dnia 24 października 2006r., sygn. akt I GSK 2212/06, wyrok NSA z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt I GSK 1584/06). W rezultacie, przesłanki umorzenia należności celnych wynikają z przepisów zawartych w dziale V Kodeksu celnego – "Zwrot i umorzenie należności celnych". Zgodnie z art. 246 § 1 Kodeksu celnego (dalej: "k.c.") należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3. Z kolei w myśl art. 248 § 1 k.c. umorzenie cła może nastąpić również po ustaleniu, że zarejestrowana kwota tych należności dotyczy towarów objętych procedurą celną i nieprzyjętych przez osobę wprowadzającą ze względu na to, iż w chwili, o której mowa w art. 69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. Możliwość umarzania należności celnych przewidują też, wydane na podstawie art. 252 k.c., przepisy (§ 2 i § 4) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych. W świetle powyższych regulacji należy zgodzić się z organem, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności celnych. Nie można uznać, że należności celne określone decyzją z dnia 19 marca 2003r. są prawnie nienależne, bowiem decyzja ta nie została uchylona i funkcjonuje w obrocie prawnym. Nie występuje także sytuacja, w której towary objęte procedurą celną nie zostały przyjęte przez osobę wprowadzającą, gdyż towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu. Nie wystąpiły również przypadki określone we wskazanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2003r. Podnoszone we wniosku o umorzenie należności celnych i w skardze okoliczności związane z sytuacją zdrowotną i osobistą skarżącego nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ z powyższych regulacji wynika, że przesłanki warunkujące umorzenie zaległości celnych odnoszą się do sytuacji prawnej towaru, a więc mają charakter przedmiotowy. Zatem względy podmiotowe, w szczególności dotyczące trudnej sytuacji osobistej dłużnika, nie mogą spowodować uwzględnienia wniosku o umorzenie należności (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt 266/14). Ponadto trafnie także organ podkreślił, że upłynęły wynikające z powyższych przepisów terminy (1 roku lub 3 lat) na złożenie wniosku o umorzenie należności celnych. Mimo tego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, ponieważ został naruszony art. 2621 § 2 k.c., w myśl którego pracownik lub funkcjonariusz celny, który brał udział w wydaniu decyzji, której dotyczy odwołanie, podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu odwoławczym i wydaniu decyzji w tym postępowaniu. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 2521 k.c. organem właściwym do rozstrzygania w pierwszej instancji w sprawach uregulowanych przepisami działu V k.c. – "Zwrot i umorzenie należności celnych" był dyrektor izby celnej, a obecnie dyrektor izby administracji skarbowej. Stosownie natomiast do 2621 § 1 k.c., w wypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez dyrektora izby celnej (obecnie dyrektora izby administracji skarbowej), z zastrzeżeniem art. 278 § 3, odwołanie od tej decyzji rozpatruje ten sam organ. Z powyższych regulacji wynika, że sprawa umorzenia należności celnych jest dwukrotnie rozpatrywana przez ten sam organ, tj. dyrektora izby administracji skarbowej, co powoduje, że pracownik lub funkcjonariusz celny, który brał udział w wydaniu decyzji, której dotyczy odwołanie, podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu odwoławczym i wydaniu decyzji w tym postępowaniu. Przepis art. 2621 § 2 k.c. wyraża zasadę bezstronności. Zasada ta stanowi europejski standard procedury administracyjnej. Zgodnie z Kartą Praw Podstawowych, prawo do dobrej administracji wymaga, by sprawy indywidualne załatwiane były bezstronnie (art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej). Zasadę tę wymienia również Europejski Kodeks Dobrej Administracji. Także rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 20 lipca 2007 r. CM/Rec (2007) 7 - Prawo do dobrej administracji, zobowiązuje organy publiczne do bezstronności (Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010, s. 64 i n.). Treść art. 2621 § 2 k.c. wskazuje, iż ustawodawca uznał za niepożądaną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie będzie zaangażowany pracownik (funkcjonariusz celny), który brał już udział w wydaniu decyzji w niższej (pierwszej) instancji. Pracownik taki nie tylko uczestniczyłby w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również musiałby się odnieść do zarzutów stawianych przez stronę w środku zaskarżenia. Może istnieć obawa, że ze względu na bliskość pracownika wobec sprawy, nie będzie on obiektywny, gdyż ma już wypracowany pogląd na rozpatrywaną sprawę, a w świetle stawianych zarzutów będzie niejako "sędzią" we własnej sprawie. Skłaniałby się więc do utrzymywania w mocy decyzji wydanej w pierwszej instancji. Pod znakiem zapytania stałaby więc rzetelność i prawidłowość takiego postępowania, a kontrola instancyjna byłaby iluzoryczna. Przez zwrot "udział w wydaniu decyzji, której dotyczy odwołanie" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Wystarczy zatem udział w wydaniu, niekoniecznie decyzja musi pochodzić od urzędnika, względnie przez niego być podpisaną. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji jest nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1164/10). Powyższe stanowisko znajduje też uzasadnienie w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 18 lutego 2013r., sygn. akt I GPS 2/12, w której stwierdzono, że artykuł 130 § 1 pkt 6 ustawy z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa ma zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu odwoławczym, o którym mowa w art. 221 tej ustawy. Ze względu na zbieżne brzmienie art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej z art. 2621 § 2 k.c. poglądy wyrażone w uchwale znajdują również zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale tej potwierdził, że przesłanka wyłączenia pracownika określona w art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, wskazuje, iż niepożądaną jest sytuacja, gdy przy rozpatrywaniu sprawy - i to bez względu na to, czy chodzi o jej rozpoznanie w ramach dwóch instancji, czy też w ramach jednej instancji - zaangażowany w jej merytoryczne rozpoznanie w jej całokształcie jest pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie. Uczestniczyłby on nie tylko w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również miałby odnieść się do zarzutów stawianych poprzedniej decyzji przez stronę. Jest oczywistym, że w tego rodzaju przypadkach może istnieć bardzo prawdopodobna obawa, że ze względu na tę bliskość pracownika do sprawy, wyrażone w uzasadnieniu poglądy, nie będzie on obiektywny przy ocenie podniesionych zarzutów. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że na decyzji z dnia [...] sierpnia 2017r. widnieje podpis Zastępcy Dyrektora Izby Administracji Skarbowej – I. N., oprócz tego (z boku) znajdują się podpisy pracowników organu: V. S. oraz J. K. . Oprócz tego J. K. podpisała postanowienie z dnia [...] sierpnia 2017r. o wyznaczeniu stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Nie budzi zatem wątpliwości, że I. N. oraz J. K. brały udział w wydaniu pierwszej decyzji. Na skutek wniesienia odwołania, w dniu [...] listopada 2017r. wydana została decyzja utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] sierpnia 2017r. Decyzja z dnia [...] listopada 2017r. została podpisana przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej – A. R., natomiast z boku decyzji podpisała się m.in. J. K. oraz I. N.. Nadto J. K., po wniesieniu przez skarżącego odwołania, podpisała postanowienie z dnia [...] września 2017r., w którym wezwano stronę do uzupełnienia braków odwołania, a także postanowienie z dnia [...] października 2017r. o wyznaczeniu skarżącemu siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego W związku z tym należy stwierdzić, że w postępowaniu wszczętym wskutek wniesionego odwołania brali udział pracownicy, którzy uczestniczyli w wydaniu pierwszej decyzji, tj. J. K. oraz I. N.. Są to zatem pracownicy, którzy na mocy art. 2621 § 2 k.c. byli wyłączeni od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym przez skarżącego odwołaniem. W konsekwencji uznać należy, że doszło do naruszenia art. 2621 § 2 k.c., dającego podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 k.c. (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1067/04; wyrok WSA w Opolu z dnia 5 września 2007 r., sygn. akt I SA/Op 97/07). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie postanowiono, gdyż skarżący został zwolniony od wpisu od skargi. M. Łent J. Szulc L. Kleczkowski