I SA/Bd 163/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Pietrasik (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 czerwca 2016r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Inne z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę 1. Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu składek w kwocie 45.489,94 zł. 2. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Z. Oddział w B. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników nie będących płatnikami składek. 3. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Z. Oddział w B. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za wskazane okresy, kosztów upomnienia oraz odsetek za zwłokę. 4. Od powyższej decyzji Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. Z. zawiadomił Skarżącego, że zakończył postępowanie w sprawie i poinformował o prawie do wypowiadania się nt. zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. 5. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2015 r. o odmowie umorzenia należności. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia możliwości umorzenia należności. Po analizie obowiązujących przepisów organ uznał, że w odniesieniu do Skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność. Nie zachodzą bowiem sytuacje, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, i 5 ustawy systemowej. Uznał też, że nie zachodzi przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, bowiem nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ podał, że Skarżący jest właścicielem nieruchomości - domu położonego w Ż., ponadto posiada ruchomości, w tym samochód osobowy. Od dnia [...] stycznia 2015 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.177,89 zł brutto, a jego miesięczne wydatki to 700 zł z tytułu opłat, 200 zł z tytułu opłat eksploatacyjnych oraz 200 zł tytułem kosztów leczenia. Skarżący zamieszkuje wspólnie z dwiema córkami i prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, a jedna z córek uzyskuje dochód w wysokości 2.000 zł netto miesięcznie. Skarżący posiada też zadłużenie u innych podmiotów, które regularnie spłaca. Mając na uwadze opisaną w zaskarżonej decyzji sytuację Skarżącego organ doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do umorzenia należności. Dodał, że należności z tytułu składek stanowią należności publicznoprawne, a zatem zobowiązania uprzywilejowane, a Skarżący posiada nieruchomość, pobiera świadczenie emerytalne, a także spłaca inne zadłużenia. Organ uznał, że sytuacja Skarżącego nie uzasadnia umorzenia. 6. W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o zmianę powyższej decyzji w całości lub w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. W uzasadnieniu podał, że z powodu trudnej sytuacji, w jakiej się znalazł, nie był w stanie spłacać składek. Dodał, że jego dzieci nie otrzymały renty po śmierci matki, co tym bardziej uniemożliwiło mu płacenie składek o wysokości przekraczającej jego możliwości finansowe. 7. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: 8. Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należy w tym miejscu wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r poz. 270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji administracyjnej nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego. 9. Rozstrzygając o zasadności skargi należy przede wszystkim przeanalizować przepisy stwarzające Z. prawną możliwość ostatecznej rezygnacji z uzyskania należności z tytułu składek (odsetek od składek) na ubezpieczenia przy zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległych składek. Podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach obu instancji art. 28 ustawy s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia przedmiotowych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1 - 3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Jednocześnie na postawie art. 32 ustawy s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. 10. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Z. może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ dokładnie przeanalizował każdą z powyższych przesłanek i prawidłowo ocenił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z nich. 11. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom, w ramach uznania administracyjnego, możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 powołanego przez organ rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Rozporządzenie), zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 12. Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie, poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Tak więc "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy s.u.s., należy ocenić przez analizę przesłanek opisanych szczegółowo w powołanym wyżej Rozporządzeniu. Organ stanął na stanowisku, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek do orzekania o umorzeniu należności. 13. Dodatkowo należy podkreślić, że użyte w ww. przepisie sformułowanie "może umorzyć" wskazuje, iż organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w przypadku stwierdzenia przesłanek z tego przepisu może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Wolność decyzyjna w zakresie rozstrzygnięcia na gruncie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku. Uznanie administracyjne jest ograniczone dyrektywami wyboru: interesem publicznym oraz ważnym interesem podatnika. Użyte pojęcia "interesu publicznego" oraz "ważnego interesu podatnika" są pojęciami nieostrymi. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią ważności; nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem podatnika, że jego sytuacja życiowa, materialna uzasadnia zastosowanie ulgi. Przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp. Wynika to z wyjątkowego charakteru instytucji umorzenia stanowiącej odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania. Zasadą pozostać musi płacenie podatków w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej reguły (por.: B. Dauter S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2007, s. 522 i n., tezy 14, 15 i 18 do 20 i powołane tam orzecznictwo). W doktrynie oraz utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia lub rozłożenia zaległości na raty istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z 16 lutego 2002 r., sygn. akt III SA 2302/00). Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych organ powinien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 67a § 1 O.p. Jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zaległości podatkowej, w uzasadnieniu takiej decyzji powinny zostać szczegółowo określone motywy takiego rozstrzygnięcia (art. 210 § 4 O.p.). 14. Sąd, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302; z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300). Decyzja uznaniowa może być zatem przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w art. 67a O.p. pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Kontrolując prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe należycie ustaliły stan faktyczny, w tym w szczególności przyczyny powstania zaległości podatkowej oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Z tych powodów brak jest podstaw podważenia dokonanej przez organy oceny. 15. Podkreślenia wymaga, że wszelkie istotne dla ewentualnego uwzględnienia wniosku skarżącego okoliczności zostały przez organ odnotowane, a ich analiza doprowadziła do zasadnego stwierdzenia, że aktualna sytuacja finansowa i życiowa wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, by uzasadniała przychylenie się do jego wniosku. Przytoczone przez niego okoliczności nie obligowały organu do uwzględnienia wniosku. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Z. (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, nie wskazał natomiast żadnych przesłanek, które obligowałoby Z. do umorzenia zaległości. Nawet zatem w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy Z. nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku strony. Organ prawidłowo przeanalizował, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 pkt 3 u.s.u.s., a następnie ocenił przesłanki umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności składek z art. 28 pkt 3a u.s.u.s. Mając na uwadze powyższe, Sąd nie był uprawniony do zakwestionowania stanowiska organu. 16. Organ administracji prawidłowo ocenił sytuację skarżącego, uznając, że jego trudności finansowe nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu składek. Zarówno on, jak i jego córka, z która prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, uzyskują stały dochód (1.804,88 zł i 2.000 zł netto miesięcznie). W świetle doświadczenia życiowego stwierdzić należy, że nie jest to stan finansów zagrażający możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Organ zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodzi także przesłanka umorzenia postępowania ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślić przy tym należy, że skarżący w ogóle nie korzysta ze środków, o których stanowi ustawa o pomocy społecznej, a które przysługują osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej. Ponadto organ wziął pod uwagę również fakt posiadania przez skarżącego zobowiązań finansowych, których część spłaca w formie dobrowolnych wpłat (w sumie 1.010 zł miesięcznie), wyjaśniając, że świadczy to o możliwościach płatniczych skarżącego. Podkreślić jednocześnie należy, że powyższych zobowiązań nie może cechować pierwszeństwo w zaspokojeniu przed należnościami publiczno-prawnymi, jakimi są zobowiązania wobec Z. . Ponadto organ podał, że skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 110 m2 oraz posiada pojazdy (choć wg skarżącego są one bez wartości, to jednak w ocenie organu nie jest to powód do uznania, że zachodzi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek). 17. Dodać trzeba, że słusznie organ wskazał, iż za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia, odpowiada podmiot prowadzący tę działalność. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenia dostatecznych środków na pokrycie działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne. Składki są powszechnym świadczeniem publicznym, niezależnym od płynności finansowej ani od osiąganego wyniku finansowego przedsiębiorcy. 18. Na marginesie wskazać należy, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 ustawy s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jej sytuacja ulegnie pogorszeniu. (por. m. in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920). 19. Argumentacja skargi sprowadza się do wyrażenia stanowiska, że skarżący nie akceptuje oceny organu, iż nie spełnia on warunków do umorzenia zaległości, ponieważ jest osobą w trudnej sytuacji rodzinnej, bez przyznanej renty na dzieci po śmierci ich matki. Twierdzenia te nie wnoszą niczego nowego do oceny sytuacji majątkowej skarżącego dokonanej wyżej. Zdaniem Sądu, organ orzekający prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny uznając ostatecznie, że nie jest spełniona żadna przesłanka do zastosowania ulgi. Prawidłowo odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi, nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. 20. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.