I SA/Bd 168/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Najda - Ossowska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 07 maja 2014 r. sprawy ze skargi W. w T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, ze zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz W. w T. kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania Syg. akt I SA/Bd 168/14 UZASADNIENIE 1. Decyzją z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. orzekł o zabezpieczeniu na majątku W. Sp. z o.o. w T. (skarżącej) zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za II kwartał 2013r. w kwocie 154.226 zł należności głównej oraz odsetek za zwłokę liczonych na dzień wydania decyzji w wysokości 169 zł. Jako okoliczności uzasadniające dokonanie zabezpieczenia organ uznał podejmowanie działań zmierzających do uniknięcia płacenia podatków, a w szczególności obniżenie podatku należnego o naliczony na podstawie faktur VAT, których faktycznie spółka nigdy nie posiadała oraz niezłożenie deklaracji VAT-7K za pierwszy i drugi kwartał 2013 roku. Ponadto wskazano na znaczną kwotę przewidywanego zobowiązania podatkowego. 2. Decyzja została skarżącej doręczona w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 749 ze zm. dalej O.p.) w dniu 14 sierpnia 2013r. Jednocześnie 29 lipca 2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. wystawił zarządzenie zabezpieczenia, na podstawie którego dokonał zajęcia zabezpieczającego rachunków bankowych w Alior Banku S.A oraz ING Banku Śląskim S.A. Pismem z 22 sierpnia 2013r. do udziału w sprawie zgłosił się jako pełnomocnik skarżącej, adwokat R. B., który wniósł o doręczenie mu wszystkich pism podlegających dotąd doręczeniu w sprawie, również tych, w odniesieniu do których zastosowano instytucję doręczenia zastępczego. Przy tej okazji wraz z pismem z 30 sierpnia 2013r. organ przesłał pełnomocnikowi kopię decyzji z [...] informując, iż uznaje się ją za doręczoną w dniu 14 sierpnia 2013r. w trybie art. 151 i art. 150 § 1 pkt 2, § 1a i § 2 O.p. 3. Pełnomocnik pismem z 16 września 2013r. wniósł odwołanie zarzucając naruszenie art. 33 § 1 i § 2 w związku z art. 191 oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. Podniósł, że wskazane przez organ argumenty nie wypełniają przesłanek uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania. Podstawy takiej nie może bowiem stanowić sam rozmiar uszczupleń podatkowych i skala nieprawidłowości, jak również fakt niezłożenia deklaracji podatkowej za I i II kwartał 2013r., co miało charakter niezawiniony. 4. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w B. na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. stwierdził, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wskazał, że będąca przedmiotem odwołania decyzja została uznana za doręczoną skarżącej w trybie art. 151 i art. 150 § 1 pkt 1, § 1a i § 2 O.p. w dniu 14 sierpnia 2013r. tym samym termin do wniesienia odwołania minął 28 sierpnia 2013r. Tymczasem środek zaskarżenia został wniesiony dopiero 19 września 2013r., jednocześnie pełnomocnik skarżącej nie wniósł o odniósł się do przywrócenie terminu na dokonanie tej czynności. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że w sprawie nie sposób przyjąć, że termin na wniesienie odwołania rozpoczął bieg dopiero w dniu doręczenia kopii decyzji pełnomocnikowi spółki. Wyjaśnił, że prawidłowe doręczenie w trybie art. 151 i art. 150 § 1 pkt 1, § 1 a i § 2 O.p. wywołuje takie same skutki prawne jak doręczenie bezpośrednio do rąk adresata. 5. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. i przekazanie sprawy temu organowi do merytorycznego rozpoznania zarzucając naruszenie art. 150 § 2 O.p. oraz art. 71 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r poz 270 ze zm. dalej jako ustawa p.p.s.a.), przez bezpodstawne przyjęcie jako początku terminu do wniesienia odwołania daty pozostawienia decyzji w sprawie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych w aktach ze skutkiem doręczenia, w sytuacji, gdy organ posiadał wiedzę, iż adresat nie przebywa w miejscu zamieszkania z powodu tymczasowego aresztowania i że pewnym jest, iż doręczenie dokonane w ten sposób skutkować będzie zawsze nieotrzymaniem decyzji i niezapoznaniem się z nią przez skarżącego oraz obrazę prawa procesowego poprzez niedopełnienie przez organ obowiązków spoczywających na nim z mocy art. 7 k.p.a., tj. niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony, pozbawiając go możliwości złożenia odwołania. 6. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że jedynym wspólnikiem skarżącej, a zarazem jedyną osobą uprawnioną do jej reprezentacji jest M. W., który w okresie od 5 kwietnia do 24 lipca 2013r. przebywał w Areszcie Śledczym w T.. Zgodnie z art. 134 § 2 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 71 § 2 ustawy p.p.s.a. doręczeń osobom pozbawionym wolności dokonuje się za pośrednictwem administracji odpowiedniego zakładu. Doręczenie pisma w inny sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu o fakcie pozbawienia adresata wolności. W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T.posiadał wiedzę o śledztwie prowadzonym przeciwko M.W. przez Prokuraturę Okręgową w T., gdyż to na jej wniosek zostało wszczęte postępowanie kontrolne. Mimo to, wezwania do przedłożenia określonych dokumentów oraz decyzje doręczane były na adres, pod którym skarżący nie przebywał. Wskazano, że w orzecznictwie przyjmuje się też, że wobec osoby pozbawionej wolności nie może być zastosowany art. 139 § 1 k.p.k., który stanowi, iż jeżeli strona, nie podając nowego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym adresem, pismo wysłane na ten adres uważa się za doręczone. Pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem nie może być uważane, w myśl art. 139 § 1 k.p.k., za doręczone, jeżeli strona została pozbawiona wolności i nie podała swego miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności do wiadomości organu, przed którym toczy się postępowanie. Z samej istoty pozbawienia wolności wynika, że jest ono niezależne od woli osoby pozbawionej wolności zarówno co do czasu trwania, jak i miejsca pobytu, a ponadto, że niejednokrotnie może on ograniczać swobodę w podaniu do wiadomości wspomnianego organu miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności. 7. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że w sprawie należało złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, bowiem wobec niedopełnienia procedury z art. 134 § 2 kpk oraz art. 71 § 2 ustawy p.p.s.a. należy uznać, że decyzja organu I instancji nie weszła w ogóle do obrotu prawnego, w związku z czym nie rozpoczął również biegu termin do złożenia odwołania. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 33 § 1 i 2 w zw. z art. 191 O.p. przez sprzeczne z zasadą swobodnej oceny dowodów przyjęcie, że zgromadzony materiał wskazuje, iż zostały spełnione przesłanki do zastosowania zabezpieczenia oraz art. 33 § 1 i 2 w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p., przez wydanie decyzji w sprawie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych bez należytego uzasadnienia decyzji. Sam rozmiar uszczupleń podatkowych i skala nieprawidłowości nie są wystarczają podstawą do twierdzenia przez organy podatkowe, że zobowiązanie nie zostanie wykonane. Zdaniem skarżącej za nieznajdujące oparcia w stanie faktycznym sprawy należy uznać twierdzenie organu, że niezłożenie deklaracji VAT miało na celu uniknięcie płacenia podatków. M. W., przebywając w areszcie, nie miał możliwości złożenia deklaracji, jak również ustosunkowania się do wezwania z 29 maja 2013r. Niewykonanie obowiązku z przyczyn od podatnika niezależnych nie może zaś powodować dla niego negatywnych konsekwencji. 8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 9. Skarga podlega uwzględnieniu aczkolwiek z innych przyczyn, niż zostały w niej podniesione. Należy podkreślić, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 10. Okoliczności faktyczne sprawy nie były sporne. Przytaczając najistotniejsze okoliczności faktyczne należy wskazać, że w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. wydał decyzję o zabezpieczeniu na majątku skarżącej, która doręczona została skarżącej w dniu 14 sierpnia 2013r w trybie art. 150 O.p. Pismem z 16 września 2013r skarżąca, działająca przez swojego pełnomocnika, wniosła odwołanie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Niesporne jest, że M. W. pełniący jednoosobowo funkcję Prezesa Zarządu Spółki, został w dniu 5 kwietnia 2013r zatrzymany a następnie tymczasowo aresztowany a więc w momencie dokonywania doręczenia decyzji o zabezpieczeniu był pozbawiony wolności i nie przebywał w siedzibie skarżącej. 11. W związku z wniesioną do tut. Sądu skargą na przedmiotowe postanowienie o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania, pełnomocnik, który podpisał skargę zobowiązany został do wykazania swojego umocowania do reprezentowania skarżącej. Przy tej okazji, w świetle przedłożonych dokumentów, okazało się, że Prezes Zarządu skarżącej, M. W., który podpisał pełnomocnictwo, został z urzędu wykreślony z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wobec zaistnienia okoliczności z art. 18 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000r Kodeks Spółek Handlowych (t.j. Dz. U. z 2013r poz. 1030 dalej Ksh). Na tę okoliczność przedłożył kopię zarządzenia z 27 września 2013r (k.45 akt sądowych), na rozprawie w dniu 7 maja 2014r pełnomocnik oświadczył, że M.W. został pozbawiony funkcji członka zarządu w związku ze skazaniem za przestępstwo, w okresie wcześniejszym, przed objęciem funkcji prezesa zarządu. Nie potrafił jednak podać żadnych szczegółów w tym przedmiocie. Wskazał jedynie, że pobyt w areszcie śledczym, na który powoływał się w skardze nie dotyczył tego skazania, które miało miejsce wcześniej. 12. Zgodnie z art. 18 § 1 Ksh członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem może być tylko osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego oraz w art. 585, art. 587, art. 590 i w art. 591 ustawy (§ 2). Zakaz, o którym mowa w § 2, ustaje z upływem piątego roku od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, jednakże nie może zakończyć się wcześniej, niż z upływem trzech lat od dnia zakończenia okresu odbywania kary (§ 3). Z przepisów tych wynika, że spełnienie się przesłanki z § 1 lub 2, w tym m.in. skazanie prawomocnym wyrokiem za wskazane przestępstwa powoduje utratę zdolności do pełnienia funkcji określonych w art. 18 § 1 Ksh ex lege. Przyjmuje się w orzecznictwie stanowisko, że ustanowienie pełnomocnika procesowego przez prezesa jednoosobowego zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w stosunku, do którego zaistniała przesłanka wymieniona w art. 18 § 2 Ksh jest nieskuteczne (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2008r IV CSK 356/07). 13. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy, Sąd zauważa, że skarżąca nie miała osoby mogącej skutecznie udzielić pełnomocnictwa w dniu 21 sierpnia 2013r do działania w jej imieniu (k. 21). W okresie tym skarżąca nie miała w ogóle organów uprawnionych do jej reprezentowania albowiem funkcję jednoosobowego zarządu pełniała osoba, która z mocy prawa funkcji tej pełnić nie mogła. Okoliczności sprawy sugerują, że takiego podmiotu nie było także w momencie wydawania decyzji w dniu [...] Jednocześnie okoliczność, że organ nie posiadał wiedzy na temat tego, że skarżąca nie miała osób uprawnionych do jej reprezentacji, jest bez znaczenia skoro skutki zdarzeń opisanych w art. 18 § 2 Ksh następujące z mocy prawa eliminowały M. W. z możliwości wykonywania funkcji Prezesa zarządu. Osoba prawna prowadzi swoje sprawy przez właściwe organy. Oznacza to, że niniejsze postępowanie było prowadzone wobec osoby prawnej, która nie miała organów uprawnionych do działania w jej imieniu. Na taką sytuację ustawodawca przewidział w procedurze podatkowej możliwość, którą stwarza art. 138 § 1 O.p. czyli skierowanie do właściwego sądu wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby prawnej. 14. W związku z zaistniałą sytuacją procesową mogła powstać także wątpliwość, co do skuteczności wniesienia skargi do sądu przez pełnomocnika legitymującego się pełnomocnictwem udzielonym przez Prezesa Zarządu M. W.. Oceniając tę kwestię należy wskazać, że zgodnie z art. 124 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Przepis ten koresponduje z regulacją zawartą w art. 28 § 1 ustawy p.p.s.a. z którego wynika m.in., że osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Zdaniem Sądu pominięcie fazy zawieszenia postępowania sądowo-administracyjnego nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, albowiem na etapie wydawania wyroku w sprawie prawo do działania w imieniu skarżącej (wniesienia skargi) zostało potwierdzone przez jej nowego Prezesa Zarządu a więc nie istniała już sytuacja, w której skarżąca nie mogłaby bronić swoich interesów wobec braku reprezentacji. 15. Odnosząc się natomiast do zarzutów sformułowanych w skardze, Sąd uznał za niezasadny zarzut odnoszący się do sposobu dokonywania doręczeń dla osób prawnych w szczególności w kontekście art. 71 § 2 ustawy p.p.s.a. tudzież art. 134 § 2 Kpk. Oba powołane przepisy, co oczywiste, nie zostały zastosowane przez organy z uwagi na brak podstaw prawnych do ich zastosowania w trakcie postępowania podatkowego. Nie można więc czynić skutecznego zarzutu z ich niezastosowania przez organy podatkowe. Skarżąca nie wskazała żadnego przepisu, który powiązałby treść wskazanych artykułów z przepisami procesowymi stosowanymi przez organ w jego postępowaniu. Mając na uwadze, że skarżąca ma status osoby prawnej, rację ma organ wskazując, że doręczeń dla takich podmiotów, zgodnie z art. 151 O.p. dokonuje się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności – osobie uprawnionej do odbioru korespondencji, zaś w przypadku niemożności doręczenia korespondencji w ten sposób odpowiednie zastosowanie znajduje art. 150 O.p. Nie ma w takim przypadku obowiązku kierowania korespondencji np. do zakładu karnego w przypadku, gdyby zaistniała sytuacja taka, jak w sprawie zastosowania aresztu wobec członka zarządu. Osoby prawnej nie można pozbawić wolności, w przeciwieństwie do osoby fizycznej. Takie działanie wobec osoby będącej członkiem organu osoby prawnej nie ma wpływu na samo istnienie osoby prawnej i posiadania przez nią adresu; nadal bowiem może funkcjonować osoba uprawniona do odbioru korespondencji w siedzibie spółki. Dalszy obieg dokumentów pozostaje sprawą organizacyjną. 16. Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd uchylił zaskarżone postanowienie pozostawiając organowi, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, obowiązek jednoznacznego ustalenia, od kiedy skarżąca pozbawiona była możliwości działania z uwagi na brak reprezentacji i, w zależności od etapu postępowania podatkowego, wykorzystanie tej informacji dla uzyskania stanu procesowego zgodnego z prawem. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. oraz na podstawie § 18 ust 1 pkt 1 lit c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz 1348 ze zm).