I SA/Bd 169/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 10 stycznia 2024 r., nr SKO-53-282/23 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym uchyla zaskarżoną decyzję Skarżący wystąpił do Burmistrza [...] o umorzenie zaległości podatkowych w łącznym zobowiązaniu pieniężnym z tytułu I raty za 2023 r. W uzasadnieniu wskazał, że jego obecna sytuacja materialna znana jest Burmistrzowi [...]. Wniósł także o wyłączenie organu podatkowego od rozpoznania wniosku, z uwagi na występowanie okoliczności uzasadniających wątpliwości co do bezstronności organu w załatwieniu sprawy. Decyzją z dnia [...] października 2023 r. Burmistrz [...] odmówił umorzenia zaległości podatkowych w łącznym zobowiązaniu pieniężnym. W odwołaniu skarżący zarzucił, że decyzje Burmistrza [...] stanowią potwierdzenie "uprawiania prywatnej zemsty politycznej" wobec jego osoby. Wskazał, że zasadność jego wniosku potwierdzają: postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 5 września 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 67/23, które zwalnia skarżącego od kosztów sądowych, a tym samym uznaje jego warunki materialne i dochodowe jako przemawiające za przyznaniem pomocy publicznej oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 152/23, w którym zostało wywiedzione wystąpienie przesłanek i zarzutów naruszenia bezstronności Burmistrza [...] w zakresie celowego pozbawienia skarżącego prawa do uzyskania pomocy publicznej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ w odniesieniu do zarzutu braku bezstronności Burmistrza [...] wskazał, że Burmistrz uprawniony był do rozpoznania wniosku strony o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowej i wydania decyzji. Analiza akt przedmiotowej sprawy (metryka sprawy) wskazuje, że żadnej czynności (włącznie z wydaniem decyzji) nie podejmował osobiście Burmistrz [...], a tylko działający z jego upoważnienia pracownicy. W przedmiotowej sprawie strona nie złożyła wniosku o wyłączenie pracownika organu podatkowego. W zakresie zaistnienia przesłanek do udzielenia ulgi Kolegium wskazało, że organ podatkowy pierwszej instancji dążył do zebrania materiału dowodowego niezbędnego do rozpatrzenia wniosku strony. W tym celu, wzywał stronę do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. Podkreślił, że decyzja co do umorzenia zaległości podatkowej pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu podatkowego. Organ wskazał, że składając wniosek podatnik powinien go uzasadnić. W interesie podatnika leży bowiem podanie do wiadomości organu wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Jeżeli podatnik powołuje się na przesłankę ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego musi wykazać, na czym one w jego konkretnym przypadku polegają. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Kolegium wskazało, że do złożonego wniosku o udzielenie ulgi strona nie dołączyła żadnych dokumentów potwierdzających sytuację ekonomiczną, majątkową, rodzinną czy też zdrowotną. Organ podatkowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia złożonego wniosku przez złożenie będących w jego posiadaniu wszelkich dowodów obrazujących jego aktualną sytuację finansową, majątkową, rodzinną, tj. uzyskiwanych dochodów własnych i osób pozostających w gospodarstwie domowym (np. odcinków rent, emerytur, wynagrodzeń za pracę, decyzji z MOPS o przyznanych zasiłkach, wyciągów z rachunków bankowych), wydatków własnych (i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) (np. rachunków za opłaty, spłaty kredytów, pożyczek, wydatków na leki) oraz o wypełnienie oświadczenia o stanie majątkowym wg przedłożonego wzoru. Postanowienie zostało doręczone stronie w dniu [...] lipca 2023 r. Skarżący, w odpowiedzi na skierowane postanowienie, pismem z dnia [...] lipca 2023 r. wskazał, że w sprawie wcześniej został złożony wniosek o wyłączenie się organu podatkowego od rozpoznania sprawy. Brak uprzedniego rozpatrzenia wniosku o wyłączenie się organu powoduje, iż skierowane postanowienie jest przedwczesne. W tym zakresie Kolegium podało, że pismem z dnia [...] lipca 2023 r. Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazał Burmistrzowi [...], iż nie znalazł podstaw do wyłączenia Burmistrza [...] od prowadzenia sprawy z wniosku strony i wyznaczenia innego organu w celu jego rozpatrzenia. Pismo to skarżący odebrał w dniu [...] lipca 2023 r., zatem wiedział, że organ podatkowy nie został wyłączony od rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Organ podkreślił, że w odwołaniu strona również nie przedłożyła żadnych dokumentów mogących podlegać ocenie z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Mając na uwadze opisany stan faktyczny, w tym skierowane wezwanie do strony do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację materialną, ekonomiczną i zdrowotną, Kolegium uznało, że trudno jest zaakceptować zarzut braku pozytywnego rozpatrzenia złożonego wniosku o zastosowanie ulg w oparciu tylko o złożony wniosek. Organ podatkowy ze swej strony przez wezwanie wnioskodawcy do przedłożenia wskazanych informacji i dokumentów dążył do zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Odnosząc się do twierdzeń strony, iż jej sytuacja materialna znana jest organom z uwagi na wcześniej prowadzone postępowania organ podał, że tut. Kolegium prowadziło postępowanie odwoławcze od decyzji Burmistrza [...] dotyczące odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od nieruchomości (sygn. akt [...]) oraz odmowy umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (sygn. akt [...]). W postępowaniach tych strona również nie przedłożyła organowi podatkowemu pierwszej instancji - pomimo wezwań - dokumentów obrazujących jej sytuację materialną. W zakresie podnoszonej przez skarżącego argumentacji, iż organ podatkowy przedstawił całkowicie odmienne stanowisko w sprawie spełnienia warunków do otrzymania pomocy publicznej w zakresie przedmiotu sprawy od stanowiska wyrażonego przez WSA w Bydgoszczy w postanowieniu z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 67/23, który zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, Kolegium wskazało, że czym innym są kwestie związane z udzielenie ulg w spłacie w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, a czym innym przyznanie prawa pomocy w oparciu o przepisy ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Przyznanie stronie prawa pomocy świadczy o tym, że skarżący - odmiennie od zachowania przed organami podatkowymi - w postępowaniu przed WSA w Bydgoszczy w przedmiocie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył wymagane informacje dotyczące jego sytuacji materialnej i finansowej. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do organu pierwszej instancji, z wyłączeniem jej rozpoznania przez Burmistrza [...], tj. wyznaczenie innego organu niezależnego i bezstronnego, poza obszarem działania Burmistrza [...]. W uzasadnieniu skargi skarżący nie zgadził się ze stanowiskiem organu w zakresie braku bezstronności Burmistrza [...] oraz upoważnionych pracowników urzędu, którzy działali w imieniu Burmistrza. Skarżący podkreślił, że wniosek o wyłączenie organu obejmował cały organ, w tym także upoważnionych pracowników Burmistrza. Odnosząc się do przedmiotu sprawy autor skargi wskazał, że wcześniej przez Burmistrza umorzona została zaległość w podatku od nieruchomości za 2014 r., co jest konsekwentnie ignorowane przez SKO. Ponadto skarżący ponownie podniósł, że w postępowaniach sądowych zwalniany był na podstawie prawa pomocy z kosztów sądowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu pisemne wypowiedzenie się w sprawie, wyznaczając mu 10-dniowy termin. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił C. M. umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym (pierwsza rata za 2023 r.). W skardze skarżący podniósł zarzut bezprawnego pozbawienia go ulgi podatkowej oraz wskazał na konieczność wyłączenia Burmistrza Miasta [...] od rozpoznania sprawy umorzenia powyższej zaległości, z uwagi na brak jego bezstronności. W pierwszej kolejności należy zająć się drugim z wymienionych zarzutów, gdyż jest to zarzut najdalej idący, tzn. jego uwzględnienie czyni przedwczesnym rozpoznawanie zarzutu bezprawnego pozbawienia skarżącego ulgi podatkowej. Powyższy zarzut wnioskodawca podniósł już w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, stwierdzając, że w skardze na decyzję SKO w T. w sprawie I SA/Bd 152/23 na 20 stronach dowiódł wystąpienia przesłanek i zarzutów naruszenia bezstronności Burmistrza [...]. Jego zdaniem Burmistrz [...] "nie spełnia elementarnej bezstronności" w rozpatrzeniu kolejnych jego wniosków o umarzanie zaległości podatkowych, a decyzje odmawiające przyznania mu pomocy stanowią potwierdzenie "uprawniania prywatnej zemsty politycznej" wobec niego. Z kolei w skardze podniesiono, że skarżący po 2019 r. stał się dla Burmistrza "wrogiem publicznym nr [...]" za zawiadomienie CBA o kulisach przetargu na sprzątanie miasta. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 132 § 1 O.p. wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta, marszałek województwa, ich zastępcy oraz skarbnik jednostki samorządu terytorialnego podlegają wyłączeniu od załatwiania spraw dotyczących ich zobowiązań podatkowych lub innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego. Stosownie zaś do art. 132 § 2 O.p. przepis § 1 stosuje się również do spraw dotyczących: 1) małżonka, rodzeństwa, wstępnych, zstępnych albo powinowatych do drugiego stopnia osób wymienionych w § 1; 2) osób związanych stosunkiem przysposobienia, opieki lub kurateli z osobami wymienionymi w § 1; 3) osób pozostających z osobami wymienionymi w § 1 w takim stosunku prawnym, że może to mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wskazany przepis (art. 132 O.p.) reguluje instytucję wyłączenia samorządowych organów podatkowych od załatwiania spraw dotyczących zobowiązań podatkowych, a także ulg, odroczeń, umorzeń lub zaniechania poboru należności. Wyłączenie organu powoduje utratę przez ten organ zdolności do rozpatrzenia sprawy. Organ staje się wówczas niewłaściwy w sprawie. [...] przesłanek powodujących wyłączenie jest zamknięty (por. Ordynacja podatkowa. Komentarz, pod red L. Etel, LEX/el 2023, Komentarz do art. 132) Podkreślenia wymaga, że tut. Sąd w wyroku z dnia [...] listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 152/23 rozpoznawał już sprawę umorzenia zaległości skarżącego w łącznym zobowiązaniu pieniężnym z tytułu I i II raty za 2022 r. Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego, z uwagi na to, że nie odniósł się do twierdzeń C. M. zawartych w odwołaniu, iż Burmistrz [...] nie jest bezstronny i powinien być wyłączony z mocy prawa do rozpoznania jego sprawy z wniosku o umorzenie zaległości podatkowej. W zaskarżonej decyzji Kolegium w szerokim zakresie przytoczyło treść wyroku z dnia [...] listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 152/23 i następnie stwierdziło, że akta przedmiotowej sprawy wskazują, iż żadnej czynności (włącznie z wydaniem decyzji) nie podejmował osobiście Burmistrz [...], a tylko działający z jego upoważnienia pracownicy. Podkreślono, że w przedmiotowej sprawie strona nie złożyła wniosku o wyłączenie pracownika organu podatkowego. W ocenie organu odwoławczego, Burmistrz [...] był uprawniony do rozpoznania wniosku strony o umorzenie zaległości podatkowych. W dalszej części decyzji zaznaczono, że w piśmie z dnia [...] lipca 2023 r. Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdził, iż nie znalazł podstaw do wyłączenia Burmistrza [...] od prowadzenia sprawy z wniosku strony i wyznaczenia innego organu w celu jego rozpatrzenia. Zdaniem Sądu, wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Organ podatkowy, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia zasadzie przekonywania wyrażonej w art. 124 O.p. Nadto, gdy strona postępowania przypisuje określonym okolicznościom decydujące dla wyniku sprawy znaczenie, narusza art. 210 § 4 O.p. takie niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie, które w uzasadnieniu nie odnosi się w sposób rzeczywisty do sformułowanych przez nią zastrzeżeń. Zaskarżona decyzja narusza wymienione przepisy. Kolegium w ogóle nie wyjaśniło, czy między skarżącym a Burmistrzem [...] istnieje, czy nie istnieje jakiś konflikt, a jeśli istnieje to na czym on polega. Nie wyjaśniono także czy konflikt ten (jeżeli istnieje) oraz wskazane przez stronę powody wyłączenia organu odpowiadają przesłankom wyłączenia wymienionym w art. 132 O.p. Jeżeli nie odpowiadają żadnej z tych przesłanek, to organ powinien wskazać dlaczego tak uważa. W rezultacie Kolegium nie ustaliło podstawowej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, tj. czy w świetle regulacji zawartych w art. 132 O.p. Burmistrz [...] był właściwy do rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie zaległości podatkowej. Zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że Burmistrz [...] był uprawniony do rozpoznania wniosku strony nie zostało poparte żadnym wywodem pozwalającym uznać je za zasadne. Za rzeczywiste odniesienie się do zarzutu skarżącego nie można również uznać twierdzenie, iż Burmistrz [...] nie podejmował osobiście żadnej czynności, a tylko działający z jego upoważnienia pracownicy. Skoro bowiem pracownicy działali z upoważnienia Burmistrza, to podejmowane przez nich czynności należy przypisać samemu Burmistrzowi. Nadto, jeżeli organ (Burmistrz) nie byłby właściwy do rozpoznania wniosku skarżącego, to nie sposób przyjąć, aby do załatwienia sprawy "właściwi" byliby pracownicy zatrudnieni w urzędzie obsługującym ten organ. Niczego w sprawie nie wyjaśnia także pismo Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r. odmawiające wyłączenia Burmistrza [...] od prowadzenia sprawy z wniosku strony o umorzenie zaległości podatkowej. P. to nie jest wiążące dla Sądu. Wskazano w nim, że odmowa wyłączenia organu nastąpiła w oparciu o "przekazane informacje i wniosek C. M.. Nie wiadomo jednak na podstawie jakich "przekazanych informacji" Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego tak zdecydował. Jeszcze raz należy podkreślić - Kolegium winno dokonać niezbędnych dla rozpatrzenia zarzutu skarżącego ustaleń i odnieść się do niego. Zarzut ten musi być rzetelnie omówiony i wnikliwie przeanalizowany, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Sąd nie przesądza, czy skarżący ma rację, czy jej nie ma. Stwierdza jedynie, że Kolegium nie odniosło się w sposób rzeczywisty do zarzutu skarżącego dotyczącego braku bezstronności Burmistrza [...] i jego wyłączenia od rozpatrzenia sprawy. To z kolei czyni przedwczesnym – jak to już zaznaczono - ustosunkowanie się do zarzutu bezprawnego pozbawienia wnioskodawcy ulgi podatkowej. Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium będzie miało na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach sądowych nie orzeczono, ponieważ skarżący został zwolniony z ich ponoszenia.