I SA/Bd 172/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Sędziowie: sędzia WSA Teresa Liwacz sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2016r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku E. S. (skarżącej) oraz jej męża R. S., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] sierpnia 2013 r. wystawionych przez wierzyciela - Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówkę Terenową w G., obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za poszczególne okresy w latach 2006-2013 w łącznej kwocie należności głównej 5.457 zł. Podstawę prawną dochodzonych należności było orzeczenie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ podjął szereg czynności zmierzających do wyegzekwowania zadłużenia. W reakcji na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku PKO BP S.A., skarżąca pismem z dnia [...] października 2015 r. wystąpiła do organu egzekucyjnego z prośbą o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na rzecz KRUS ze względu na brak istnienia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu podniosła, że w 2006 roku przekazała gospodarstwo rolne synowi, dlatego od chwili przekazania gospodarstwa nie ma obowiązku opłacania jakichkolwiek składek na rzecz KRUS. Pomimo braku obowiązku opłacania składek, opłaca je wyłącznie z własnej woli w terminie i na blankietach dostarczonych przez KRUS. Poza tym wskazała, że z załączonego pisma KRUS z [...] listopada 2006 r. wynika wyraźnie, że od dnia [...] października 2006 r. z mocy ustawy nie spełnia wraz z mężem warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku skarżącej i jej męża na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez KRUS w G.. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca złożyła zażalenie, w którym uznała za bezprawne dochodzenie należności przez pracowników KRUS. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki będące podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. dalej: "u.p.e.a."). Organ wyjaśnił, że nieistnienie obowiązku, tj. przesłanka na którą powołała się strona jako przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego. Dodał, że pojęcie "obowiązku" w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy odnosić do tego obowiązku, który jest podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. obowiązku istniejącego, wymagalnego, którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. W tym kontekście organ podał, że podstawą prawną należności dochodzonych tytułami wykonawczymi wystawionymi wobec skarżącej i jej męża jest wskazana w tychże tytułach wykonawczych decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], z której wynika, że mąż strony podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym z uwagi na przyznaną rentę strukturalną. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. Z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.) ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Organ podał, że wprawdzie ww. orzeczenie z dnia [...] czerwca 2013 r. zostało zaskarżone do Sądu Okręgowego - Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T., jednak w myśl art. 36 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wniesienie odwołania do sądu od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacania należności z tytułu składek na to ubezpieczenie nie wstrzymuje wykonania tej decyzji. W konsekwencji, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, prowadzenie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie jest dopuszczalne i dotyczy istniejącego obowiązku. Tym samym w sprawie nie zachodzi przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników objęte tytułami wykonawczymi, na podstawie których jest prowadzone postępowanie egzekucyjne stanowią zaległości męża skarżącej. Natomiast ona sama jest wskazana jako płatnik składek zobowiązany do opłacenia składek za męża. W związku z tym organ uznał za niezasadną argumentację strony, że podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek (tzn. dobrowolnie) w zakresie emerytalno-rentowym, opłacając składki w określonym terminie płatności i w związku z tym nie powinna być wszczynana egzekucja. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela w dniu [...] sierpnia 2013 r. dotyczy innych należności. W skardze do Sądu strona podtrzymała swoją wcześniejszą argumentację zaprezentowaną w pismach do organu egzekucyjnego oraz Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżąca wskazała, że w 2006 roku doszło do przekazania gospodarstwa synowi. Od 2006 roku jej mąż pobiera świadczenie z tytułu renty strukturalnej, natomiast ona została objęta ubezpieczeniem w KRUS na swój wniosek. Strona ponownie przywołała pismo KRUS z dnia [...] listopada 2006 r., z którego treści wynika, że nie spełnia wraz z mężem warunków do podlegania z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wskazała, że dopiero decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. poinformowano jej męża, że jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym z uwagi na przyznaną rentę strukturalną. Zdaniem strony, działanie KRUS stanowi nadużycie prawa. Ponadto skarżąca dodała, że nie wskazano dotychczas podstawy prawnej, z której wynikałoby, że ma obowiązek opłacania składek za męża. Podniosła, że w momencie przekazania gospodarstwa jej mąż miał 42 lata opłacanych składek, z czego 33 lata w ZUS, a 9 lat w KRUS, dlatego przysługuje mu prawo do emerytury. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie i podtrzymano dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo. Spór w przedmiotowej sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ egzekucyjny zasadnie odmówił umorzenia postepowania prowadzonego wobec skarżącej. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku E. i R. S. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówkę Terenową w G., obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Celem wyegzekwowania należności m. in. zawiadomieniem z dnia [...] października 2015 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w PKO BP S.A. W reakcji na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w Banku PKO BP S.A., pismem z dnia [...] października 2015 r., E. S. wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z prośbą o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na rzecz KRUS w G. ze względu na brak istnienia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu podniosła, że w 2006 roku przekazała gospodarstwo rolne synowi, dlatego od chwili przekazania gospodarstwa nie ma obowiązku opłacania jakichkolwiek składek na rzecz KRUS. Pomimo braku obowiązku opłacania składek, opłaca je wyłącznie z własnej woli w terminie i na blankietach dostarczonych przez KRUS. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., po otrzymaniu od wierzyciela informacji, że dochodzenie należności objętych egzekucją jest zasadne, postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku Państwa Szabłowskich na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez KRUS w G.. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o umorzenie egzekucji ze względu na brak istnienia obowiązku opłacania składek, czyli na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Pojęcie "obowiązku" w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy odnosić do tego obowiązku, który jest podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. obowiązku istniejącego, wymagalnego, którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2012 r., II FSK 2370/10; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 marca 2015 r., I SA/Sz 1271/14). Nieistnienie obowiązku jako przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego jest następstwem okoliczności, które wystąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego. Obowiązek nie będzie istniał, np. w przypadku, gdy został określony w decyzji administracyjnej, a decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego po wystawieniu tytułu wykonawczego (por. L. Klat-Wertelecka, Umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego (w:) System egzekucji administracyjnej, pod red. J. Niczyporuka, S. Findowicza, J. Radwanowicza, Warszawa 2004 , s. 278-279). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż podstawą prawną należności dochodzonych tytułami wykonawczymi wystawionymi wobec Państwa Szabłowskich jest wskazana w tychże tytułach wykonawczych decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], wydana na obydwoje małżonków (k. 2). W decyzji tej skarżąca, obok swojego męża, została wskazana jako zobowiązana do opłacania składek. Ponadto z jej treści wynika, że R. S., który w tytułach wykonawczych podany jest jako współmałżonek, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno- rentowym z uwagi na przyznaną rentę strukturalną. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. Z 2008 r., nr 50, poz. 291 ze zm.) ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Organ ustalił, że powyższa decyzja z dnia [...] czerwca 2013 r. została zaskarżona do Sądu Okręgowego - Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T.. Jednakże w myśl art. 36 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wniesienie odwołania do sądu od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacania należności z tytułu składek na to ubezpieczenie nie wstrzymuje wykonania tej decyzji. Dopóki powyższa decyzja nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, dopóty będzie istniał obowiązek podlegający egzekucji. Wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego oznacza, że zobowiązanie nie jest już skonkretyzowane, co sprawia, iż przestaje istnieć podlegający egzekucji obowiązek rozumiany jako kwota dochodzonej należności wskazana w tytule wykonawczym. Ma to ten skutek, że postępowanie egzekucyjne powinno być wówczas umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2015 r., II FSK 844/14). Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, ponieważ organ odwoławczy nie wyjaśnił na jakiej podstawie prawnej jest prowadzona egzekucja w zakresie należności składkowych za kwiecień 2006 r. w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] (t. 1, k. 8) oraz za kwiecień 2007 r. w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] (t. 1, k. 33). Jako podstawę prawną dochodzenia należności za wskazane okresy, w powyższych tytułach wykonawczych, podano decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]. Z decyzji tej wynika jednak, że dotyczy ona ubezpieczenia emerytalno-rentowego R. S. za okres od 1 listopada 2006 r. do 31 marca 2007 r. oraz od 1 czerwca 2007 r., a zatem swoim zakresem decyzja ta nie obejmuje zarówno kwietnia 2006 r., jak i kwietnia 2007 r. Decyzja ta nie może być zatem podstawą prowadzenia egzekucji za kwiecień 2006 i 2007 r. Innej podstawy prawnej w zaskarżonym postanowieniu organ nie wskazał. Na rozprawie w dniu [...] maja 2016 r. pełnomocnik organu nie potrafił wyjaśnić dlaczego we wskazanych tytułach wykonawczych zostały podane okresy (kwiecień 2006 r. i 2007 r.), które nie zostały ujęte w decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. Ponadto należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] (t. 2, k. 7, 41, 60), umarzająca postępowanie w sprawie umorzenia należności za kwiecień 2006 r., z uwagi na to, że Państwo E. i R. S. zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej i nie spełniają warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. W tym kontekście organ odwoławczy nie wyjaśnił też dlaczego mimo umorzenia postępowania jest prowadzona wobec małżonków egzekucja za wskazany okres. W powyższym zakresie organ odwoławczy naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ załączy do akt sprawy uwierzytelnioną kserokopię decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] (w aktach sprawy znajduje się tylko pierwsza strona tej decyzji). Mając powyższe uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów sądowych nie orzeczono, ponieważ przed zamknięciem rozprawy poprzedzającej wydanie orzeczenia skarżąca nie zgłosił wniosku o przyznanie należnych kosztów (art. 210 § 1 p.p.s.a.).