I SA/Bd 177/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Teresa Liwacz asesor WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant: starszy sekretarz sądowy S. M. po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi P. M. K. Sp. z o. o. J.V. w D. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych oddala skargę Decyzją z dnia 28 grudnia 2006r. Dyrektor Izby Celnej w T. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. nr [...] z dnia [...] odmawiającą Przedsiębiorstwu M. zwrotu należności celnych oraz odsetek od tych należności w łącznej wysokości 5.063,90 zł. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił następujący stan faktyczny : w dniu [...]do Naczelnika Urzędu Celnego w B. wpłynął wniosek ww. spółki o zwrot kwoty 5.063,90 zł wraz z należnymi odsetkami, pobranej z jej rachunku bankowego w dniu [...] z tytułu zajęcia dokonanego w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], wystawionych w dniu [...] Z przesłanego w dniu [...] uzupełnienia do ww. wniosku wynika, iż przedmiotowa kwota jest sumą pobranych w wyniku postępowania egzekucyjnego należności celnych wynikających z długu celnego powstałego w odniesieniu do towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszeń celnych nr [...] z dnia [...] oraz [...] z dnia [...] oraz odsetek . Uzasadniając wniosek o zwrot ww. kwoty strona wskazała na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], wystawionych w dniu [...] Naczelnik Urzędu Celnego ustalił, że należności wynikające z długu celnego powstałego w odniesieniu do towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszeń celnych nr [...] i [...] zostały uiszczone w dniu [...] i zaksięgowane. Organ stwierdził, iż kwota należności celnych oraz odsetki od kwot nie uiszczonych w terminie pobrane zgodnie z art. 242 Kodeksu celnego była prawnie należna w związku z czym nie istnieją okoliczności umożliwiające ich zwrot i decyzją z dnia [...] . odmówił zwrotu należności celnych oraz odsetek od tych należności w łącznej wysokości 5.063,90. Spółka pismem z dnia [...] wniosła o zmianę ww. decyzji i zwrot należności celnych pobranych w związku ze zgłoszeniami celnymi nr [...], OGL 190700/00/010143 i [...], w łącznej kwocie 34.775,80 zł wraz z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji utrzymującej decyzję organu I instancji w mocy Dyrektor Izby Celnej wskazał , iż z akt sprawy wynika, że działająca z upoważnienia Strony Agencja Celna A. załączyła do przedmiotowych zgłoszeń celnych z dnia [...] potwierdzenie złożenia zabezpieczenia generalnego ( do kwoty 200.000,00zł) z dnia [...] ważne od dnia 05 października 2003r. do dnia 04 października 2004r. Funkcjonariusz celny przyjmujący potwierdzenie złożenia zabezpieczenia majątkowego z saldem wolnych środków płatniczych wpisanym przez pracownika Agencji Celnej A. potwierdził saldo bez dokładnego sprawdzenia rzeczywistej kwoty wolnych środków płatniczych, co w rzeczywistości doprowadziło do jego przekroczenia. Organ odwoławczy stwierdził, iż towar został zwolniony pomimo niewystarczającego zabezpieczenia i braku zapłaty. Podkreślono przy tym, że potwierdzeniem zapłaty długu celnego nie są adnotacje na zgłoszeniach celnych z dnia [...] o treści "towar zwolniono" bowiem zgodnie z art.76 ustawy Kodeks celny w przypadku zabezpieczenia kwoty długu celnego towar może zostać jedynie zwolniony . Pozostaje zaś do uregulowania kwestia uiszczenia należności celnych. W związku z powyższym należności wynikające z długu celnego zostały pobrane z tytułu zajęcia dokonanego w postępowaniu egzekucyjnym i zaksięgowane w dniu [...] Odnosząc się do faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego organ wyjaśnił, iż umarzając postępowanie egzekucyjne uznano za zasadny zarzut zgłoszony przez Przedstawiciela spółki, natomiast organ egzekucyjny celny nie stwierdził braku wymagalności obowiązku zapłaty należności określonych tytułami egzekucyjnymi. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art.246 § 2 ustawy Kodeks celny, należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych wart. 229 §3 Kodeksu celnego. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w przedmiotowej sprawie, w chwili uiszczenia, kwota tych należności była prawnie należna, zatem nie zaistniały przesłanki umożliwiające ich zwrot. Podkreślono, że nie można mówić o nadpłacie w przypadku kiedy dług celny został uiszczony tylko raz wskutek egzekucji. Odnosząc się do kwestii, iż w postępowaniu przed organem I instancji strona żądała zwrotu należności w kwocie 5.063,90zł, pobranej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] zaś w postępowaniu odwoławczym zażądała zwrotu kwoty 34.775,80 zł, dotyczącej trzech zgłoszeń celnych nr [...],[...] i [...] z dnia [...] organ wskazał na treść art.167 ustawy Ordynacja podatkowa, w myśl którego strona może wystąpić o rozszerzenie zakresu żądania lub zgłosić nowe żądanie, niezależnie od tego czy żądanie to wynika z tej samej podstawy prawnej co dotychczasowe, pod warunkiem że dotyczy tego samego stanu faktycznego do czasu wydania decyzji przez organ I instancji. Podkreślono jednocześnie, że wskazana kwota 34.775,80zł obejmuje również podatek od towarów i usług należny z tytułu importu towaru, do którego zwrotu właściwy jest urząd skarbowy, o czym strona została powiadomiona. Końcowo Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, iż w przypadku gdy mocodawca poniósł szkodę w wyniku działania ustanowionego przedstawiciela, to spór między tymi podmiotami ma charakter cywilny i jest bez znaczenia dla skutków administracyjno-prawnych . Na decyzję organu II instancji strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. przepisów art. 76, art. 246 § 2 i art. 229 § 3 ustawy z dnia 09 stycznia 1997r. Kodeks celny, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu strona podała, że dokonując zgłoszeń celnych w dniu [...] reprezentująca skarżącą spółkę agencja celna przedstawiła potwierdzenie złożenia zabezpieczenia generalnego, po którego obciążeniu dokonano zwolnienia towaru. W ocenie strony fakt zwolnienia towaru świadczył o zapłacie lub należytym zabezpieczeniu należności celnych objętych przedmiotowymi zgłoszeniami celnymi, a zatem o zwolnieniu skarżącego z długu celnego w związku z czym poprzez zajęcie w dniu [...] rachunku bankowego strony i wyegzekwowanie kwoty długu celnego w łącznej kwocie 43.310,64 zł nastąpiła ponowna zapłata tego samego długu celnego. Zdaniem skarżącego późniejsze stwierdzenie przez organy celne, że wskutek błędów pracownika Urzędu Celnego, złożone zabezpieczenia nie wystarczyły jednak na pokrycie długu celnego skarżącego i w związku z tym powinien on ten dług pokryć, rażąco narusza art. 229 § 3 kodeksu celnego, gdyż niewątpliwie błąd ten nie mógł zostać w żaden sposób wykryty przez skarżącego, działającego w dobrej wierze i przestrzegającego przepisów dotyczących zgłoszenia celnego. Wskazano jednocześnie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodowało uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, wobec czego spełnione zostały przesłanki żądania przez skarżącego zwrotu kwot pobranych z zajętego rachunku bankowego wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Poza sporem pozostaje to, że skarżący był zobowiązany do zapłaty należności celnych wynikających z długu celnego powstałego w odniesieniu do towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszeń celnych. Dług celny powstał [...] i stosownie do art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623 ze zm.), zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. kodeks celny (Dz.U. tj z 2001r., Nr 75, poz.802 ze zm.), w zakresie określonym w tym przepisie. Przede wszystkim należy stwierdzić, że organ pierwszej instancji był władny do rozpoznania wniosku strony mimo brzmienia art. 252¹ kc. Przepis ten jako kompetencyjny nie został objęty art. 26 cyt. ustawy. W przypadku zmian prawa, na ustawodawcy ciąży obowiązek starannego uwzględniania za pomocą powszechnie przyjętych technik stanowienia prawa, ze szczególnym uwzględnieniem techniki przepisów przejściowych, ochrony praw słusznie nabytych i ochrony interesów będących w toku (orzeczenie z 2 marca 1993 r., K. 9/92, OTK w 1993, cz. I, s. 71-72; wyrok z 25 listopada 1997 r., jw., s. 448-449). Ustawodawca chcąc pozostawać w zgodzie z klauzulą demokratycznego państwa prawnego musi uwzględniać przy kolejnych modyfikacjach stanu prawnego jego konsekwencje faktyczne i prawne, jakie zrodził on do chwili wejścia w życie nowych uregulowań. W związku z tym, że demokratyczne państwo prawne oznacza państwo w którym chroni się zaufanie obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, ustawodawca dokonując kolejnych zmian stanu prawnego nie może stracić z pola widzenia interesów podmiotów, jakie ukształtowały się przed dokonaniem zmiany stanu prawnego. Oznacza to przede wszystkim zakaz wstecznego działania prawa, w każdym razie, gdy oddziaływuje ono w sposób niekorzystny na te interesy, zwłaszcza na prawa podmiotowe nabyte zgodnie z obowiązującymi dotychczas przepisami (orzeczenia z 25 czerwca 1996 r., K 15/95, OTK ZU Nr 3/1996, s. 196 i z 17 grudnia 1997 r., K 22/96, OTK ZU Nr 5-6/1997, s. 511; wyrok z 15 września 1998 r., K 10/98, OTK ZU Nr 5/1998, s. 407). Trudno dopatrzyć się niekorzystnego wpływu na interesy podmiotu w tym, że nastąpiła zmiana podmiotu uprawnionego do rozpatrywania wniosków o zwrot długu celnego. Art. 26 cyt. ustawy należy odczytywać w kontekście bezspornego stwierdzenia, że był on realizacją obowiązku ochrony interesów podmiotów, jakie ukształtowały się przed dokonaniem zmiany stanu prawnego i stosownie do zasady stosowania bezpośredniego ustawy, przy braku wymienienia przepisów kompetencyjnych, Sąd uznał, że zgodnie z art. 25 cyt. ustawy zmieniającej, w dniu orzekania art. 252¹ kc nie obowiązywał i nie mógł być stosowany. W związku z czym właściwość należało zbadać na podstawie ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622), gdzie stosownie do art. 69 ust. 1 pkt 1), w postępowaniu celnym organami właściwymi jest naczelnik urzędu celnego - jako organ pierwszej instancji. Przechodząc do meritum sprawy, Sąd stwierdził, że w złożonym w postępowaniu administracyjnym wniosku skierowanym do Naczelnika Urzędu Celnego, strona domagała się zwrotu uiszczonych kwot i wskazała na fakt wyegzekwowania ich w wyniku postępowania egzekucyjnego, które następnie umorzono. W przeprowadzonym postępowaniu przyjęto, że egzekucja nastąpiła po tym jak funkcjonariusz organów celnych towar zwolnił, mimo że dług nie został zaspokojony z kwoty złożonego zabezpieczenia. Takie uzasadnienie wniosku sprawiło, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało wyjaśnienia czy organ prawidłowo rozpoznał złożony wniosek przyjąwszy za podstawę swojego działania art. 246 § 2 cyt. kodeksu celnego, zgodnie z którym należności celne są zwracane, jeżeli w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3. Postępowanie wszczęte z woli strony obejmowało stosownie do treści złożonego podania zwrot należności celnych w powiązaniu z umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Jak ustalono, czego strona nie kwestionowała, umorzenie nastąpiło z powodu braku stosownego pouczenia na zgłoszeniach celnych będących podstawą wystawionych tytułów wykonawczych i zwrócono koszty egzekucyjne wraz z kosztami upomnień wraz z odsetkami. Oba rozstrzygnięcia zapadły w formie postanowień, które nie podlegają obecnie ocenie stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika spółki złożonym do protokołu rozprawy sądowoadministracynej, w trakcie postępowania egzekucyjnego były badane zarzuty co do zasadności dochodzonej kwoty i uznano je za niezasadne. Stanowisko wierzyciela było ostateczne w świetle prawa. Zgodnie z art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz.1954 ze zm.), organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Przepisy prawa egzekucyjnego nie łączą z taką sytuacją skutku w postaci konieczności zwrotu wyegzekwowanych kwot ani przez organ egzekucyjny ani wierzyciela, nie czynią pobranej kwoty prawnie nienależną, na co wskazuje skarżący nie podając jednak żadnej podstawy prawnej. Zwrot może nastąpić stosownie do przepisów regulujących konkretne należności. W sprawie należności celnych takim przepisem jest właśnie art. 246 § 2 kc i w zgodzie również z zasadą szybkości postępowania (art. 125 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm.)), organ prawidłowo przyjął za podstawę działania wskazany przepis. W sprawie toczącej się w tym trybie, istotną okolicznością było to, czy wyegzekwowana kwota należności była prawnie należna, co miałoby miejsce w przypadku, gdyby wcześniej należności uiszczono z zabezpieczenia. Zatem sedno kontroli sądowoadministracynej tkwiło w ocenie czy wnioski wyciągnięte przez organ mieszczą się w zasadzie swobody. Stosownie do art. 187 § 1 cyt. ordynacji podatkowej, organ celny jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. To postępowanie dowodowe stanowi poszukiwanie odpowiedzi, czy w określonym stanie faktycznym sytuacja podatnika podpada, czy też nie podpada pod hipotezę (a w konsekwencji i dyspozycję) określonej normy materialnego prawa podatkowego. Ciężar dowodowy w świetle zastosowanego prawa przedstawia się w ten sposób, że to żądający musi udowodnić zasadność wniosku, obowiązkiem organu jest dopilnowanie by materiał dowodowy był zupełny. W sprawie organ sprawdził zapisy ewidencji, z których mogłyby wynikać uprawnienia strony do zwrotu cła i odniósł się do dowodów przedłożonych przez stronę. Wnioski organu były prawidłowe w świetle wymogów prawa. Z żadnego z przedłożonych dowodów nie można było odczytać, że to przedmiotowe należności skarżącego zostały zaspokojone z zabezpieczenia. Wpłata należności przez skarżącego na rachunek agencji celnej, czy dalej wpłata albo złożenie zabezpieczenia przez agencję, ale na konto innych podmiotów nie zwalniają importera z długu celnego. Nie może świadczyć o tym również zwolnienie towaru, które nie ma odzwierciedlenia w faktycznej zapłacie. Art. 76 § 1 kc jest przepisem adresowanym do organów celnych i nie daje podstaw do wywodzenia, że zwolnienie towaru mimo braku zapłaty należności oznacza wygaśnięcie długu celnego (art. 244 i 245 kc). Sąd rozważył, iż organ celny, dysponując stosownym zabezpieczeniem w gotówce udzielonym na pokrycie kwot wynikających z długu celnego, w przypadku nieterminowego wykonania tego zobowiązania przez dłużnika pokrywa te kwoty ze złożonego zabezpieczenia. Użycie przez ustawodawcę w art. 242 § 1 Kodeksu celnego zwrotu "pokrywa" w tym kontekście oznacza "zaspokoić pod względem finansowym", "spłacie", "wynagrodzić stratę". Ustawodawca dla pokrycia długu celnego w sposób określony w ww. przepisie nie wymaga jakiejkolwiek formy decyzyjnej, co oznacza, iż jest to czynność techniczna (wyrok z dnia 11 grudnia 2000 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie, I SA/Lu 1007/99). Jednakże wobec braku możliwości "pokrycia" całości kwot wynikających z długu celnego z zabezpieczenia żaden przepis Kodeksu celnego nie ogranicza w sposób obligatoryjny możliwości organu celnego do podjęcia działań zmierzających do zapłaty tego długu przez osobę zobowiązaną, wręcz odwrotnie, art. 65 § 6 Kodeksu celnego obliguje organ celny do określonego działania z urzędu, jeżeli dług celny nie został uiszczony w całości lub w części. Mając na względzie powyższe oraz art. 151 cyt. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. T. Liwacz M. Łent E. Kruppik – Świetlicka