I SA/Bd 220/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Asesor sądowy Urszula Wiśniewska Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2006r. na rozprawie sprawy ze skargi E. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2006r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] 2006 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...]2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wystawionego w dniu [...] 2001 r. na R. P. obejmującego należność z tytułu opłaty za nielegalnie pobraną energię elektryczną. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. wszczął postępowania egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...] wystawiony przez E., obejmujący należności z tytułu opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej w łącznej kwocie głównej 4.997,14 zł. Postanowieniem z dnia [...] 2005 r. Nr [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne wskazując, iż w sprawach nielegalnego poboru energii obowiązek poddany egzekucji winien wynikać z decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia, a nie z faktur wystawionych przez E. Na powyższe rozstrzygnięcie pismem z dnia 20 grudnia 2005 r. wierzyciel złożył zażalenie z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i prowadzenia egzekucji na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego. Zaskarżonym rozstrzygnięciom zarzucono naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego. Wskazano, iż zgodnie z przepisem art. 2 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, egzekucji tej podlegają należności pieniężne na podstawie przepisu szczególnego i takim przepisem jest art. 57 Prawa energetycznego, który stanowi, iż w razie nielegalnego pobierania energii z sieci przedsiębiorstwa energetycznego pobiera ono opłaty za nielegalnie pobraną energię w wysokości określonej w taryfie lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych, przy czym opłaty określone w taryfie podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Podkreślono również, że bezpośrednią podstawą egzekucji w świetle powołanego przepisu jest taryfa energii elektrycznej zatwierdzona przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, będącego centralnym organem administracji rządowej, którą ogłasza się w Biuletynie Urzędu Regulacji Energii. Taryfa ta obowiązuje nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia jej publikacji. Stąd, zdaniem skarżącego, zatwierdzenie taryfy należy uznać za decyzję administracyjną w rozumieniu art. 104 kpa. Podkreślono przy tym, iż protokół nielegalnego poboru jest aktem indywidualnym, który wraz z taryfą zatwierdzoną przez Prezesa URE i w oparciu o powołane wyżej przepisy stanowi podstawę prawną wystawienia noty obciążeniowej (obecnie faktury), a następnie tytułu wykonawczego o charakterze administracyjnym i w związku z tym jest to inne orzeczenie w rozumieniu art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozpatrując sprawę w toku postępowania odwoławczego, Dyrektor Izby Skarbowej zważył, co następuje. W myśl art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Zobowiązany jest również zbadać czy obowiązek wskazany w tytule wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej, a także czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi formalne, które określa art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W niniejszej sprawie, organ egzekucyjny w 2001 r. stwierdził poprawność tytułu wykonawczego i nadał mu klauzulę wykonalności, a następnie skierował go do realizacji. Zobowiązanemu doręczono odpis tytułu wykonawczego, ale należności nie wyegzekwowano nawet częściowo. Organ egzekucyjny po ustaleniu, iż orzeczenie, na podstawie którego wystawiono tytuł wykonawczy to faktura VAT – umorzył wszczęte uprzednio postępowanie egzekucyjne. Stwierdzono, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogu określonego w art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż nie zawiera podstawy prawnej obowiązku dokonania, przez wskazaną w nim osobę, opłaty z tytułu nielegalnego poboru energii. W myśl art. 3 § 1 powołanej ustawy, egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 ( w tym m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw), gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Jest to dodatkowy warunek, który w przedmiotowej sprawie nie został spełniony. Dostarczenie energii elektrycznej odbywa się na podstawie umowy uregulowanej w przepisach prawa cywilnego, a jego dostawca nie jest ani organem administracji rządowej ani też jednostką samorządową, a wysokość opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej nie wynika z indywidualnego aktu administracyjnego, ani wprost z przepisu prawa. Ponadto stwierdzono, że protokół nielegalnego poboru energii elektrycznej czy wystawienie faktury VAT nie jest "innym orzeczeniem" w rozumieniu art. 4 powołanej ustawy, bowiem nie spełnia wymogów określonych w kpa. Dyrektor Izby Skarbowej w B. wyjaśnił, iż podstawa prawna obowiązku, objętego tytułem wykonawczym i podstawa prawna prowadzenia egzekucji nie są pojęciami tożsamymi. Przez wskazanie podstawy prawnej obowiązku należy rozumieć powołanie decyzji lub postanowienia właściwego organu, z mocy których na zobowiązanych ciąży egzekwowany obowiązek, a w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – wskazanie aktu prawnego, przepisu nakładającego obowiązek. Ponadto wskazał, że z przepisu art. 57 ust 1 Prawa energetycznego wynika wyłącznie, iż w razie nielegalnego pobierania energii przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobraną energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Organ odwoławczy podkreślił, że z przepisu tego nie wynika więc podstawa prawna obowiązku zapłaty określonej w tytule wykonawczym kwoty. Dalej Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w myśl art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w tytule wykonawczym należy podać nie tylko treść podlegającego egzekucji obowiązku, ale także podstawę prawną tego obowiązku, która nie tylko nakłada ten ciężar na dłużnika, ale także określa go co do wysokości. Podstawę prawną prowadzenia egzekucji stanowi natomiast przepis, na mocy którego dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej obowiązków danego rodzaju. Taka podstawa prawna wynika z art. 57 ust 2 Prawa energetycznego, który stanowi, że opłaty za nielegalnie pobraną energię w wysokości określonej w taryfach podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. Sygn. akt III SA 2559/02, gdzie uznano, że w przypadku nielegalnego poboru energii, zakład energetyczny ma prawo do pobrania opłaty wynikającej z taryfy. Na powyższe postanowienie skarżąca Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów art. 57 ust. 2 ustawy Prawo energetyczne poprzez jego błędną interpretację i jego nieuwzględnienie, a w szczególności na tle art. 2 § 1 pkt 5 i art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, błędną interpretację art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że faktura VAT jest uznawana za inne orzeczenie w sytuacji, gdy odrębne przepisy prawa nakładają obowiązek sporządzenia protokołu nielegalnego poboru energii elektrycznej, błędną interpretację art. 27 ust. 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na przyjęcie, iż w sytuacji konkretnej taryfy energii elektrycznej określającej wysokość za nielegalny pobór, wysokość należności nie została skonkretyzowana. Dodała, że naruszono przy tym art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że przekazanie do egzekucji administracyjnej należności za nielegalny pobór energii elektrycznej nie nastąpiło. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma zastosowanie do przedmiotowych należności, które nie wynikają z decyzji lub postanowień określonych w art. 3 i art. 3a cyt. ustawy, natomiast wynikają z innych orzeczeń skierowanych na drogę egzekucji administracyjnej na mocy wyraźnego przepisu art. 57 ust. 2 ustawy Prawo energetyczne. Odmienna wykładnia zdaniem skarżącej Spółki pozbawiłaby ten przepis prawnej doniosłości (byłby on martwy). W związku z tym, skoro dopuszczalność egzekucji administracyjnej opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej wynika wprost z art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego w związku z art. 2 § 1 pkt 5 i art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji to wystarczającą podstawą prowadzenia egzekucji administracyjnej jest tytuł wykonawczy wystawiony przez przedsiębiorstwo energetyczne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie została uwzględniona, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu, o jakim mowa w art. 145 cyt. ustawy, ocenione według kryterium zgodności z prawem, jak wymaga tego przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269). Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie organ egzekucyjny umorzył postępowanie prowadzone wobec majątku zobowiązanego dłużnika z tytułu opłaty za nielegalny pobór energii. Na podstawie art. 2 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) egzekucji podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Niewątpliwie takim przepisem jest art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2003r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.). Zgodnie z art. 57 ust. 1 przedmiotowej ustawy w razie nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych. Na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy opłaty, o których mowa w ust. 1, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z art. 3 i 3a ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika do jakich obowiązków stosuje się egzekucję administracyjną. W myśl powyższych przepisów egzekucję administracyjną stosuje się: • do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo bezpośrednio z przepisu prawa w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego; • do należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5, wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych na podstawie ustawy o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne; • do należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, wynikających z orzeczeń lub innych aktów prawnych wydanych przez obce państwa; • do zobowiązań określonych w art. 8 i art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, długów celnych określonych w art. 201 ust. 1 oraz art. 209 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) z dnia 12 października 1992r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, podatków wykazanych w zgłoszeniu celnym, składek na ubezpieczenie społeczne, opłat paliwowych za wprowadzanie na rynek krajowy paliw silnikowych oraz gazu wykorzystywanych do napędu pojazdów; • jeżeli wynikają one z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika, ze zgłoszenia celnego złożonego przez zobowiązanego, z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, z informacji o opłacie paliwowej. Analiza powyższych przepisów wskazuje, iż opłat z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej, których skarżąca Spółka dochodzi w trybie egzekucji nie można zaliczyć do żadnego z wyliczonych tam przypadków. Sąd rozpatrujący skargę prezentuje pogląd, iż nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa jest stan, w którym egzekucja mogłaby być prowadzona w stosunku do odbiorców energii z tytułu nielegalnego jej poboru na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez E. bez uzyskania orzeczenia właściwego sądu powszechnego. Nie można zaakceptować sytuacji, w której tak dotkliwe instrumenty prawa egzekucyjnego byłyby stosowane wobec odbiorców praktycznie w oparciu o jednostronne i arbitralne oświadczenie dostawcy energii. Sąd podzielił, więc w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyrokach: z dnia 23 lipca 2002r., sygn. akt III SA 1034/02 oraz z dnia 23 sierpnia 2000r., sygn. akt III SA 1262/99. Zważywszy, że dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy, za uprawnione należy uznać stanowisko organów egzekucyjnych, iż roszczenia z tytułu nielegalnego jej poboru mają charakter cywilnoprawny, a nie administracyjny i w stosunku do konkretnej osoby obowiązek wniesienia tych opłat powinien wynikać z orzeczenia sądu (wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 lipca 2002r., sygn. akt III S.A. 1034/02). W związku z tym należy stwierdzić, iż nie jest wystarczające do faktycznego wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej to, że dany obowiązek podlega windykacji w tym trybie mocą danego przepisu prawa. W sprawie będącej przedmiotem skargi konieczne jest, aby obowiązek uiszczenia opłaty za nielegalny pobór energii był stwierdzony orzeczeniem właściwego sądu. Egzekucja należności za nielegalny pobór energii może być prowadzona w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po uprzednim uzyskaniu wyroku sądu powszechnego stwierdzającego obowiązek poniesienia tych opłat. Dopiero po wydaniu wyroku przez sąd powszechny wierzycielowi będzie przysługiwało prawo do wystawienia tytułu wykonawczego i dochodzenia należności na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji ( wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2000r., sygn. akt III S.A. 1262/99). W konsekwencji należy stwierdzić, iż organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153. poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.