I SA/Bd 236/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 15 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od czerwca 2004r. do września 2005r. postanowił: oddalić wniosek W dniu [...] 2012 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF wynika, że wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Jego żona nie pracuje zaś skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości około [...] zł miesięcznie. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, budynek handlowy oraz samochód osobowy zajęty w ramach postępowania egzekucyjnego. Podał, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu oraz wyżywieniem kształtują się na poziomie około [...] zł. Wnioskodawca oświadczył również, że czasami finansowo wpiera go matka kwotą od [...] do [...] zł miesięcznie. Innego majątku nie posiada. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. W tym miejscu godzi się podnieść, że prawomocnym postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2012r. wydanym w tej samej sprawie referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając na uwadze brzmienie cytowanego przepisu należy podkreślić, iż przepisy wspomnianej ustawy przewidują możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku możliwa jest wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę, a rozpoznanie kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia zawartych we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 3 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest więc dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają - pogarszają sytuację materialną strony. W obecnie rozpoznawanym, drugim wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie wskazano na żadne nowe, istotne okoliczności, które mogłyby prowadzić do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnieść należy, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kopią pierwotnego wniosku strony skarżącej w tym zakresie. Skarżący w swoim wniosku ponownie lakonicznie przedstawił sytuację materialną wskazując, że jedyny dochód gospodarstwa domowego stanowi kwota [...] zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Tymczasem z przedłożonych na etapie poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynika, że dochód wnioskodawcy (zeznania roczne PIT-36) za lata 2010-1011 wyniósł odpowiednio: [...] zł i [...] zł. W prawomocnym postanowieniu z dnia 26 kwietnia 2012r. obszernie uzasadniono przyczyny odmowy przyznania prawa pomocy wskazując, że strona dysponuje majątkiem i dochodem z którego jest w stanie wygospodarować środki na prowadzenie procesu sądowego. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego wykazana w ponownie złożonym wniosku o prawo pomocy prowadzi do konkluzji, że skarżący nie wskazał, aby sytuacja ta uległa pogorszeniu. Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie orzekającego strona wnioskująca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym bardziej, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi. Skoro na wcześniejszym etapie postępowania strona nie kwestionował prawomocnego postanowienia z dnia 26 kwietnia 2012r., uiszczając stosowny wpis, a więc mieścił się on w granicach możliwości płatniczych strony, to na obecnym etapie postępowania skoro wpis od skargi kasacyjnej wyniesie połowę wpisu od skargi stwierdzić należy, że kwota ta również mieści się w granicach finansowych strony. Tym bardziej, że jak wskazano powyżej na obecnym etapie postępowania wnioskodawca nie przedstawił nowych okoliczności świadczących o pogorszeniu się jego sytuacji materialnej. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 oraz art. 170 w zw. z art. 258 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.