I SA/Bd 239/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 239/14 UZASADNIENIE W dniu [...]2014r. wpłynął do tut. Sądu złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że po opłaceniu rachunków i wykupieniu leków pozostaje mu do dyspozycji kwota [...] zł. Wskazał, że choruje na arytmię serca i nadciśnienie. Nie stać go na remont i opłaty za nieruchomość. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz pełnoletnim synem, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł brutto z tytułu świadczeń emerytalnych wnioskodawcy oraz jego żony. Jako majątek wskazał, dom o powierzchni [...] m² oraz działkę na wsi. Zarządzeniem z dnia 02 kwietnia 2014r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów obrazujących jego sytuację finansową i majątkową oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi wnioskodawca oświadczył, że nie posiada wyciągów i wykazów rachunków bankowych, nie posiada oszczędności oraz samochodu, utrzymuje się z emerytury, nie posiada zaświadczenia o posiadaniu przez syna statusu osoby bezrobotnej. Wskazał również, że wysokość świadczenia emerytalnego za kwiecień 2014r. wyniosła [...]zł. Koszty związane z utrzymaniem wnioskodawca określił na kwotę [...] zł (prąd, gaz, odbiór nieczystości, zakup lekarstw, podatek od nieruchomości). Wyjaśnił, że działka wskazana na urzędowym formularzu PPF zabudowana jest budynkiem gospodarczym. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Ponieważ informacje zawarte w formularzu PPF z uwagi na zbyt ogólnikowy charakter nie pozwalały na obiektywną ocenę zasadności wniosku, kwestie te znalazły wyraz w skierowanym do strony wezwaniu. Udzielenie na nie odpowiedzi umożliwiłoby ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości jej aktualnej kondycji finansowej i w przypadku potwierdzenia, że jest zła, na przyznanie prawa pomocy. Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie dysponuje środkami, których nie mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie sprowadzają się do uiszczeniu wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przemawia przede wszystkim okoliczność, że skarżący nie przedłożył dokumentów źródłowych, które pozwoliłby zweryfikować jego możliwości finansowe, pozbawiając tym samym orzekającego możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jego sytuacji materialnej. Przedstawione przez skarżącego informacje były niewystarczające do wydania korzystnego dla niego rozstrzygnięcia, nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej i w związku z tym skarżący powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie przedstawił w związku z dodatkowym wezwaniem odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; zaświadczeń o wysokości emerytur wnioskodawcy oraz jego żony; wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych (w tym osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym) z okresu ostatnich trzech miesięcy, które standardowo są dla klientów dostępne "od ręki", o ile w ogóle nie są przesyłane na adres domowy lub strona nie ma do nich stałego dostępu przez Internet. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Ponadto nadal pozostaje niejasna sytuacja dorosłego syna wnioskodawcy z którym skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Otóż na urzędowym formularzu w rubryce dochody wnioskodawca w ogóle nie wskazał syna, natomiast w uzupełnieniu wniosku oświadcza, że nie posiada zaświadczenia o posiadaniu przez niego statusu osoby bezrobotnej. Tym samym domniemywać należy, że syn osiąga dochody których jednak wnioskodawca nie chce ujawnić. W tym miejscu godzi się również podnieść, że jak wynika z urzędowego formularza oraz jego uzupełnienia strona oprócz domu w którym zamieszkuje posiada również nieruchomość w postaci działki o pow. [...] m² zabudowaną budynkiem gospodarczym, tym samym dysponuje majątkiem którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.