I SA/Bd 244/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2014 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Jako majątek skarżący wskazał mieszkanie o pow. [...] m˛. Oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: alimenty – [...] zł miesięcznie; kredyt [...] – [...] zł rata miesięczna; kredyt [...] – [...] zł rata miesięczna; kredyt [...] [...] zł rata miesięczna; kredyt [...] – [...] zł rata miesięczna; karta [...] [...] zł rata miesięczna; miesięczne utrzymanie [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2014-2016; potwierdzenia wykonania przelewu; wyciąg z rachunku bankowego; zaświadczenie o zarobkach; akt notarialny; umowę pożyczki gotówkowej; umowy pożyczki gotówkowej; umowę kredytu; zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej; zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej; zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę; zwolnienie lekarskie. Ponadto skarżący oświadczył, że: nie korzysta z pomocy społecznej; jest właścicielem lokalu mieszkalnego przy. [...] T.; nie jest właścicielem nieruchomości wskazanej w pkt 2 formularza; nie posiada oszczędności; jedynym źródłem utrzymania jest umowa o pracę; nie posiada samochodów ani innych pojazdów; nie prowadzi działalności gospodarczej; nie pozostaje w związku małżeńskim; nie posiada statusu osoby bezrobotnej; łączne wydatki związane z opłatami i kredytami wynoszą [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący na urzędowym formularzu PPF podał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód w kwocie [...]zł netto. Z przedłożonego zaświadczenia o zarobkach wynika, że miesięczne przeciętne wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy wynosi [...] zł netto. Na urzędowym formularzu skarżący wskazał, że ponosi miesięczne wydatki w kwocie [...]zł (alimenty, kredyty, karta i miesięczne utrzymanie). W oświadczeniu (załącznik nr5) nadesłanym w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że wydatki związane z kredytami i opłatami wynoszą [...] zł. Ponadto wskazał, że wydatki związane z zakupem żywności, lekarstw oraz ubrań opłaca z kart kredytowej gdzie limit wynosi [...] zł. Zdaniem orzekającego nie do zaakceptowania jest sytuacja, że skarżący spłaca regularnie raty kredytów, a jednocześnie żąda pomocy Państwa w zakresie finansowania kosztów związanych z wniesieniem skargi do Sądu. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Podkreślenia wymaga, że miesięczne raty kredytów (załącznik nr [...]) wynoszą [...] zł, natomiast wpis od skargi do Sądu wynosi [...] zł. Podkreślenia również wymaga, że wpis od skargi jest opłatą jednorazową. Ponadto skarżący nie przedłożył wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (przedłożono tylko wyciąg z rachunku bankowego który skarżący posiada w banku [...], natomiast nie przedłożono wyciągów z rachunków bankowych które skarżący posiada w [...] oraz [...] – przedłożono jedynie potwierdzenia dokonania przelewu). W pkt 2 wezwania wysłanego do pełnomocnika strony skarżącej jednoznacznie wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy z wszystkich posiadanych rachunków bankowych w tym lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunku w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji obciążeniowych na rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Jest to w rzeczywistości bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Wskazać również należy, że skarżący samodzielnie podjął decyzję o sfinansowaniu udziału profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. jak podaje skarżący braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Końcowo zaakcentować również należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takich osób nie należy. W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.