I SA/Bd 244/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2014 r. postanowił: odmówić zmiany postanowienia z dnia 26 kwietnia 2017 r. Wraz ze skargą wpłynął do Sądu złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...]. referendarz sądowym odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie referendarza sądowego. Wyrokiem z [...]. Sąd oddalił skargę strony. Wraz ze skargą kasacyjną wpłynął ponowny wniosek skarżącego złożony na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Jako majątek skarżący wskazał mieszkanie o pow. [...] m˛. Oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: alimenty – [...] zł miesięcznie; kredyt [...] – [...] zł rata miesięczna; kredyt [...] – [...] zł rata miesięczna; kredyt [...] [...] zł rata miesięczna; kredyt [...] – [...] zł rata miesięczna; karta [...] [...] zł rata miesięczna; miesięczne utrzymanie [...] zł. Do wniosku dołączono kartę informacyjną leczenia szpitalnego; decyzję ZUS o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego od [...]. do [...] W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: umowę o pracę oraz ugody z bankiem. Ponadto skarżący oświadczył, że: nie korzysta z pomocy społecznej; zamieszkuje z siostrą oraz szwagrem, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego; koszty utrzymania lokalu ponosi siostra i szwagier skarżącego; lokal położony przy. [...] T. jest przez skarżącego wynajmowany i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje dochód w kwocie [...]zł miesięcznie; skarżący nie posiada udziałów w spółkach prawa handlowego; nie posiada oszczędności; nie posiada żadnych kont oszczędnościowych, lokat ani kont dewizowych; źródłem utrzymania jest otrzymywane wynagrodzenie i dochód z wynajmu; nie posiada samochodów ani innych pojazdów; nie prowadzi działalności gospodarczej; łączne wydatki związane ze spłatą zaciągniętych kredytów wynoszą [...] zł; z majątku skarżącego nie jest prowadzona egzekucja sądowa ani administracyjna. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę informacje przedstawione przez skarżącego stwierdzić należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...]. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. W przedmiotowej sprawie brak takich okoliczności. Jak wynika z nadesłanych oświadczeń oraz dokumentów skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe którego miesięczny dochód wynosi [...] zł (świadczenie rehabilitacyjne oraz dochód z tytułu wynajmu lokalu mieszkalnego). Jak wynika z oświadczenia skarżącego koszty związane z miesięcznym utrzymaniem skarżącego wynoszą [...] zł. Zatem po odliczeniu powyższych wydatków, od uzyskiwanych dochodów skarżącemu do dyspozycji pozostaje kwota ok. [...] zł. Tym samym skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. Tym bardziej, że skarżący nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkuje (koszty utrzymania lokalu ponosi siostra skarżącego oraz szwagier skarżącego) oraz z majtku skarżącego nie jest prowadzone żadne postępowanie egzekucyjne. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków, związanych z ratami kredytowymi przypomnieć należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy, bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Przypomnieć należy, że opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Końcowo podnieść wypada, iż w świetle omówionych regulacji odnoszących się do instytucji prawa pomocy, nie godzi się by prawa pomocy udzielać stronom, których sytuacja majątkowa jest na tyle dobra, że mogą pozwolić sobie na zaciąganie zobowiązań prywatnych (kredytów). Gdyby przyjąć stanowisko odmienne, to konieczność spłacania takich zobowiązań zawsze stanowiłaby przeszkodę w ponoszeniu kosztów sądowych. Ponadto uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając przy tym prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji finansowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia tych zobowiązań. Próby wykorzystywania omawianej instytucji w opisanej sytuacji oceniać należy negatywnie również z tego względu, że wiążą się one z przeniesieniem kosztów w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, skoro to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.