I SA/Bd 244/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2025 r. nr UP - 120/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę W dniu [...] października 2024r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako: "ZUS") wpłynął wniosek, w którym O. K. (dalej także jako: "Skarżąca", "Wnioskodawczyni") zwróciła się o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek powołując się na swoją trudną sytuację finansową oraz życiową. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z [...] grudnia 2024r. odmówił Skarżącej umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: - ubezpieczenia społeczne za okres 12/2018 r. - 02/2020 r., 10 - 12/2020 r. w łącznej kwocie [...]zł, - ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2020 r. - 05/2023 r. w łącznej kwocie [...]zł. Organ podał, że odsetki naliczono na dzień wpływu wniosku, tj. [...] października 2024r. ZUS zweryfikował zadłużenie Skarżącej w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Organ podał, że dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Wobec zaległości figurujących na koncie Wnioskodawczyni za okres 12/2018r. - 02/2023r. podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, tj. od wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, tj. [...] maja 2023r. do [...] lipca 2023r. (do dnia, w którym ww. decyzja się uprawomocniła). Ponadto zawarcie umowy ratalnej obejmującej spłatę całości zadłużenia w dniu [...] października 2023r. również zawiesiło bieg terminu przedawnienia do dnia obowiązywania umowy ratalnej. Wobec powyższego dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. W uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 2024 r. podano, że: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.; dalej także jako: "u.s.u.s."); - Skarżąca nie wykazała, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego; - Skarżąca nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; - Skarżąca nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Skarżąca wskazała, że nie zalegała ze składkami w ZUS, gdyż pracowała na podstawie umowy o pracę, zatem to pracodawca odprowadzał wymagalne składki. Z uwagi na fakt, że była jedynym wspólnikiem spółki będącego pracodawcą, ZUS w drodze decyzji przekwalifikował jej status na osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Wówczas opłacone składki zostały zwrócone na konto byłego pracodawcy jednak ze względu na ogłoszenie upadłości spółki nastąpiło to do syndyka. Dodała, że były pracodawca jest u schyłku procesu upadłościowego. Z podziału majątku dokonanego przez syndyka wynika, że Wnioskodawczyni nie otrzyma zwróconych pieniędzy z opłaconych składek z uwagi na brak wystarczających środków w upadłej spółce. Dodała, że w zaistniałej sytuacji musi drugi raz opłacić składki. Uważa, że skoro do czerwca 2023r. składki były opłacone z tytułu umowy o pracę to bezpodstawnie organ naliczył odsetki. Decyzją z [...] lutego 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2024r. W uzasadnieniu organ podał, że Skarżąca: jest zamężna z P. K., który jest prezesem zarządu w [...] Sp. z o.o. w upadłości; od [...] lutego 2022r. jest zatrudniana na podstawie umowy o pracę w [...] Sp. z o.o., nie wskazała wysokości dochodu otrzymywanego z tego tytułu; nie pobiera renty czy emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera zasiłku ani świadczenie z Urzędu Pracy; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej; nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe wydatki: z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł, inne w wysokości [...] zł, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; posiada zobowiązania finansowe: z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości [...] zł, których miesięczna rata wynosi [...] zł, w bankach w kwocie [...]zł, których miesięczna rata wynosi [...] zł, zobowiązania są spłacane w układzie ratalnym w łącznej kwocie raty [...] zł; na własność posiada dom o powierzchni 170 m2 w T.; posiada samochód marki [...] model [...], rok produkcji 2013; nie posiada mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych, innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności. Skarżąca jest właścicielem domu, który jest zabezpieczony hipoteką bankową na najbliższe 25 lat, a rata miesięczna kredytu wynosi [...] zł. W spłacie pomaga jej rodzina. Ponadto samochód uległ wypadkowi, udało się uniknąć kasacji, lecz stracił na wartości. Pojazd służy jako środek transportu do pracy. Ponadto organ ustalił, że Skarżąca: [...] listopada 2023 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej; jest wspólnikiem w [...] Sp. z o.o. w upadłości i posiada 49 udziałów o łącznej wartości [...] zł; od [...] lutego 2022 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w [...] Sp. z o.o., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne równe są wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (10-12/2024 w wysokości [...] zł); jest właścicielką nieruchomości, tj. terenów mieszkaniowych o powierzchni 0,1200 ha w T.; na majątku wpisane są hipoteki na rzecz ZUS oraz Banku Spółdzielczego w T.. ZUS zweryfikował zadłużenie Wnioskodawczyni w zakresie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że należności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z [...] grudnia 2024r. i pozostają aktualne. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; - przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe; - nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – Skarżąca zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem Skarżąca jest właścicielką nieruchomości, tj. terenów mieszkaniowych o powierzchni 0,1200 ha w T.; na majątku wpis hipoteki dokonany przez ZUS i Bank Spółdzielczy w T.; - przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość odsetek od nieopłaconych składek, o umorzenie których Skarżąca wnosiła przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021r. poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł; - przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek; - przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec Skarżącej nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, jednakże dysponuje ona składnikami majątkowymi mogącymi podlegać egzekucji; na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; obecnie Skarżąca realizuje podpisany [...] października 2023 r. układ ratalny z ZUS. Organ stwierdził, że ponieważ nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Dalej organ rozpatrzył możliwość zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej także jako: "Rozporządzenie"). ZUS podał, że przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma w stosunku do Skarżącej zastosowania, ponieważ nie prowadzi już ona działalności gospodarczej. Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem wystąpienia tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. W składanych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca nie powołała się na swoją sytuację zdrowotną. Nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej. Tym samym nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która nie została podniesiona. Zdaniem ZUS również ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Sytuacja materialna gospodarstwa domowego Skarżącej jest również na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem. Ponadto mąż Skarżącej zameldowany jest pod tym samym adresem co Skarżąca i posiada własne źródła dochodu, więc zapewne partycypuje w kosztach utrzymania domu. Organ wskazał, że [...] października 2023r. Skarżąca zawarła z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Tym samym potwierdziła swoje możliwości finansowe. Skarżąca realizuje układ ratalny w miesięcznej kwocie około [...] zł. Organ dodał, że atutem spłaty zadłużenia w systemie ratalnym jest nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia zadłużenia w trybie egzekucji. W ocenie organu Skarżąca nie udowodniła, że definitywnie nie ma możliwości spłaty odsetek od nieopłaconych składek. Natychmiastowe umorzenie tych należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Całokształt ww. argumentów nie pozwolił na podjęcie decyzji o umorzeniu, ponieważ Zakład Ubezpieczeń Społecznych dostrzega realną szansę na uregulowanie zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek w najbliższej perspektywie czasowej. ZUS nie znalazł w związku z powyższym podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy Rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie: - art. 28 pkt 3 u.s.u.s przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że nie jest możliwe jego zastosowanie, podczas gdy w rzeczywistości występują jasne przesłanki pozwalające stwierdzić, że należy umorzyć istniejące zaległości ze składek mimo braku ich całkowitej nieściągalności; - art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej także jako: "k.p.a.") przez brak dokładnego rozważenia stanu faktycznego sprawy w szczególności przez niedostrzeżenie faktu, iż po dokonaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekwalifikowania statusu z osoby zatrudnionej na osobę prowadzącą działalność gospodarczą Skarżąca nie zalegała w żaden sposób ze składkami ZUS, ponieważ były one wcześniej uiszczane przez jej ówczesnego pracodawcę, któremu przedmiotowa nadpłata tytułem składek została zwrócona; że ze względu na posiadany przez [...] status upadłego niemożliwe było wyegzekwowanie ww. środków na rzecz Skarżącej; powyższe okoliczności w konsekwencji doprowadziły organ do niewłaściwej oceny stanu faktycznego, bowiem w tym stanie rzeczy mamy do czynienia z uzasadnionym przypadkiem pozwalającym na umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na mocy art. 28 pkt 3a u.s.u.s. W skardze Wnioskodawczyni złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: decyzji ZUS z [...] lutego 2025r., pisma syndyka z [...] grudnia 2023r. i z [...] listopada 2023r., pisma ZUS z [...] grudnia 2022r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a.") – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Istota sporu dotyczy odmówienia Skarżącej przez ZUS umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne za okres grudzień 2018 r. – luty 2020 r., październik – grudzień 2020r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres sierpień 2020r. – maj 2023r. Na wstępie należy zaznaczyć, że umorzenie należności z tytułu składek to definitywne zwolnienie z długu danego podmiotu względem wierzyciela publicznoprawnego, jakim jest ZUS. Przedmiotem umorzenia mogą być "należności z tytułu składek". Z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wynika, że pojęcie to obejmuje składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Zgodnie z art. 32 ust. 1 u.s.u.s. do składek m.in. na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Z uwagi na to, że odsetki od należności z tytułu nieopłaconych składek, o umorzenie których Skarżąca wnosiła, dotyczyły okresu grudzień 2018r. – luty 2020r., październik – grudzień 2020r. (ubezpieczenie społeczne) oraz za okres sierpień 2020r. – maj 2023r. (ubezpieczenie zdrowotne) w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii ich wymagalności. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Ponadto w myśl art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Nadto zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W tym kontekście ZUS wskazał, że wobec zaległości figurujących na koncie Skarżącej za okres grudzień 2018r. – luty 2020r. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, tj. [...] maja 2023r. do dnia, w którym ww. decyzja się uprawomocniła [...] lipca 2023r. Ponadto w dniu [...] października 2023r. została zawarta umowa ratalna obejmująca spłatę całości zadłużenia co również skutkowało zawieszeniem terminu przedawnienia do dnia obowiązywania umowy ratalnej. Mając na uwadze wyżej wskazane przepisy art. 24 ust. 4, ust. 5f i ust. 5a u.s.u.s., organ zasadnie stwierdził, nie doszło do przedawnienia dla należności objętych wnioskiem o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne. Jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl art. 28 ust. 3u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Odnosząc się do zarzutów i argumentacji skargi wskazać należy, że przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej także jako: "Rozporządzenie"). Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Oceniając zastosowanie omówionych wyżej przesłanek umorzenia związanych z nieściągalnością należności z tytułu składek organ zasadnie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie one nie wystąpiły. Fakt, że wobec Skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, czy likwidacyjne wykluczało przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. Ponadto nie została spełniona przesłanka umorzenia przewidziana w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym wynoszącą [...] zł (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej). Nie zachodzi też okoliczność wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., ponieważ Skarżąca jest osobą żyjącą. Nie zachodzi przesłanka umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż choć Skarżąca zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, to posiada majątek, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Jak wskazał ZUS w zaskarżonej decyzji Wnioskodawczyni na własność posiada dom o powierzchni 170 m2 w T., posiada samochód marki [...], model [...], rok produkcji 2013. Organ zaznaczył, że nieruchomość jest obciążona hipoteką, jednak raty są regulowane na bieżąco. Wobec powyższego organ zasadnie przyjął, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności przewidziane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Odnosząc się natomiast do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie ich płatnikami pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia, zdaniem Sądu należy wskazać, że organ również prawidłowo ustalił, że w rozpoznawanej sprawie one nie wystąpiły. Nie ulega wątpliwości, że nie zaszła przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia). Skarżąca bowiem, jak wynika ze złożonego wniosku o umorzenie, nie prowadzi już działalności gospodarczej. Organ zasadnie też wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie zaszła przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia). W toku postępowania Skarżąca nie podnosiła wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, ani nie przedłożyła żadnej dokumentacji w tym zakresie. Wobec powyższego zasadna jest konkluzja organu, iż omawiana przesłanka nie zachodzi. W ocenie Sądu, w sprawie nie zaszła też przesłanka umorzenia w postaci pozbawienia Skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia). Aby stwierdzić wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, Skarżąca winna wykazać jakim miesięcznym budżetem dysponuje oraz przedstawić jak kształtują się jej miesięczne wydatki związane z niezbędnymi potrzebami życiowymi. W toku postępowania Skarżąca wskazała, że pracuje na podstawie umowy o pracę nie wskazując wysokości osiąganego wynagrodzenia. Organ ustalił na podstawie dostępnych mu rejestrów, że Wnioskodawczyni osiąga miesięczny dochód na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę - [...] zł netto. Z przedłożonych oświadczeń, dokumentów i przekazanych informacji wynika, że Skarżąca ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych – [...] zł oraz inne [...] zł. Skarżąca spłaca również zobowiązania z tytułu kredytów ([...] zł), a także układ ratalny z ZUS. Łączna miesięczna kwota spłaty została przez Skarżącą określona w wysokości [...] zł (k. 5 akt adm.). Dodatkowo ZUS wskazał, że Skarżąca realizuje zapisu zawartej z Zakładem umowy o rozłożenie należności na raty – miesięczna wysokość raty kształtuje się na poziomie ok. [...] zł. Organ zwrócił przy tym uwagę, że nie przedstawiono pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, a wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie dłużnik musi ponosić. Skarżąca oświadczyła natomiast, że przy spłacie kredytu pomaga jej rodzina (k. 7 akt adm.). W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu to Wnioskodawczyni zobowiązana była wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla ZUS do wydania decyzji o umorzeniu odsetek od należności z tytułu składek. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał bowiem na Skarżącej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 marca 2013r., sygn. akt II GSK 2410/11). Rzeczą Skarżącej było zatem rzetelne, pełne i zgodne z rzeczywistością przedstawienie swojej sytuacji materialnej - czego w ocenie Sądu - Wnioskodawczyni nie uczyniła. Zdaniem Sądu, analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń Skarżącej oraz dokumentów, które przedłożyła w toku postępowania. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Podkreślić należy, że jeżeli Skarżąca osiąga dochód jedynie w wysokości [...] zł netto miesięcznie a nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej (oświadczenie na k. 3 akt adm.) to doświadczenie życiowe wskazuje, że albo jest na utrzymaniu bliżej nieokreślonych osób trzecich, albo posiada dodatkowe nieujawnione źródła dochodu. Wskazać w tym miejscu należy, że z akt sprawy wynika, że Skarżąca jest mężatką (oświadczenie na k. 2 akt adm.). Organ ustalił, że pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania Skarżącej zameldowany jest również mąż Wnioskodawczyni P. K., który posiada własne źródła dochodu. Skarżąca, pomimo powyższego, w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Równocześnie oświadczyła jednak, że przy spłacie kredytu pomaga jej rodzina. Tym samym stwierdzić należy, że oświadczenia Skarżącej odnośnie do źródeł jej utrzymania nie są jednoznaczne i wyczerpujące. Podkreślenia wymaga, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość – tak jak w kontrolowanej sprawie - wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 22 maja 2025 r., sygn. akt I SA/Rz 130/25). Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że choć ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia spoczywa, co do zasady, na wnioskodawcy, to jednak organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy materiał dowodowy zgromadzony został w sposób wystarczający dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w jakiej znalazła się Skarżąca jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jej wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS. Ponownie podkreślić należy, że Skarżąca dysponuje znacznie wyższymi kwotami niż deklarowany dochód z tytułu umowy o pracę, ponieważ w spłacie ciążących na niej zobowiązań pomaga Wnioskodawczyni rodzina. Ponadto Skarżąca posiada ruchomości (pojazd) oraz nieruchomość. Powyższe słusznie zdaniem Sądu, organ uznał za okoliczności przemawiające za odmową udzielenia Skarżącej ulgi w postaci umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. Zdaniem Sądu, organ administracji przed wydaniem decyzji zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy dotyczący wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Z akt administracyjnych wynika, że ZUS dopuścił dowody przedłożone przez Skarżącą na okoliczność jej sytuacji finansowej. Przeprowadził również szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ww. okoliczności. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. W takim stanie rzeczy stwierdzić należało, że postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. Organ działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a przyjęte stanowisko zostało szczegółowo uzasadnione. Nie stwierdzono także uchybienia art. 8 § 1 k.p.a., formułującego zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, gdyż o jego naruszeniu nie świadczy przyjęcie rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez stronę, w sytuacji, gdy organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy oraz wskazał i wyjaśnił zastosowaną podstawę prawną. Nie naruszono również zasady przekonywania, wynikającej z art. 11 k.p.a., gdyż w uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy załatwieniu sprawy. Materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co spełnia wymogi art. 77 § 1 k.p.a. Nie uchybiono również zasadzie swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., która oznacza, że organ według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych oraz wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z akt sprawy wynika również, że umożliwiono Skarżącej wypowiedzenie się co do zebranego materiału i przeprowadzonych dowodów. Stąd też zarzuty w tym względzie dotyczące naruszenia wskazanych przepisów postępowania należało uznać za nieuzasadnione. Sąd nie stwierdził także, by zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. Organ zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Z dokonanych ustaleń wynika, że nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności z tytułu składek wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ obszernie wyjaśnił również przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia i słusznie uznał, że nie miały miejsca w sprawie. W skardze Wnioskodawczyni podniosła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał przekwalifikowania statusu Skarżącej z osoby zatrudnionej na osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Zdaniem Skarżącej nie zalegała ona w żaden sposób ze składkami, ponieważ były one wcześniej uiszczane przez ówczesnego pracodawcę Skarżącej. Przedmiotowa nadpłata tytułem składek została zwrócona pracodawcy Skarżącej, przy czym ze względu na ogłoszenie upadłości spółki zatrudniającej Wnioskodawczynię, niemożliwe było wyegzekwowanie ww. środków na rzecz Skarżącej. Zdaniem Wnioskodawczyni powyższe uzasadnia zastosowanie względem niej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Złożony przez Skarżącą wniosek o umorzenie został rozpatrzony przez ZUS z uwzględnieniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz analizy stanu faktycznego sprawy pod kątem wypełnienia przesłanek wynikających z tego przepisu prawa oraz z przepisów Rozporządzenia wydanych na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Jak wskazano powyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3b u.s.u.s. stanowi natomiast, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Z powyższego wynika zdaniem Sądu, że "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie dotyczą okoliczności związanych z powstaniem zaległości. Treść art. 29 ust. 3b u.s.u.s. oraz wydanego na tej podstawie Rozporządzenia nie odnosi się również do kwestii powstania zaległości względem ZUS bowiem opisane we wcześniejszej części uzasadnienia przesłanki wynikające z § 3 Rozporządzenia dotyczą tego, czy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W analizowanych przepisach u.s.u.s. i Rozporządzenia nie ma odniesienia do kwestii powstania zaległości wobec ZUS a jedynie do okoliczności związanych z bieżącą (aktualną na dzień rozpoznawania wniosku o umorzenie) sytuacją majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Tymczasem argumentacja skargi zmierza do podważenia ustalenia ZUS, że Skarżąca podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Ustalenie tego obowiązku nastąpiło w decyzji ZUS nr [...] z [...] października 2022r. (k. 62 akt adm.). Odwołanie od decyzji ZUS nr [...] z [...] października 2022r. zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w T. z [...] stycznia 2023r. (k. 66 akt adm.). W ocenie tut. Sądu argumentacja skargi dotyczy okoliczności wykraczających poza zakres sprawy podlegającej kontroli przez tut. Sądem w niniejszym postępowaniu, ponieważ nie dotyczy istoty sporu pomiędzy ZUS a Skarżącą, tj. rozpatrzenia wniosku o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: decyzji ZUS z [...] lutego 2025r., pisma syndyka z [...] grudnia 2023r. i z [...] listopada 2023r., pisma ZUS z [...] grudnia 2022r., załączonych do skargi. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle zajętego przez Sąd stanowiska przeprowadzenie dowodu z powyższych dokumentów nie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę. Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl J. Ziołek T. Wójcik L. Kleczkowski