I SA/Bd 247/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Wójcik Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi P. Ł. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lutego 2024 r. w przedmiocie oddalenia zarzutu nieistnienia obowiązku i zarzutu wygaśnięcia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi uchyla zaskarżone postanowienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi wobec skarżącego egzekucję należności z tytułu składek na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...]. W toku postępowania skarżący pismem z dnia 20 września 2023 r. wniósł zażalenie, w którym wskazał na brak zadłużenia z tytułu składek za okres objęty postępowaniem egzekucyjnym, ponieważ w tym samym czasie podlegał ubezpieczeniu społecznemu na Słowacji. Ponadto wskazał, że ewentualne zadłużenie z tytułu składek za okres od 2011 r. do 2016 r. uległo przedawnieniu. Postanowieniem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działający jako wierzyciel, oddalił zarzut w zakresie nieistnienia obowiązku. W zażaleniu skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 oraz 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a."). Postanowieniem z dnia 21 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił w całości zaskarżone postanowienie z dnia 23 listopada 2023 r. oraz orzekł co do istoty sprawy przez oddalenie wniesionego przez zobowiązanego zarzutu nieistnienia obowiązku oraz zarzutu wygaśnięcia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi o nr od [...] do [...]. W uzasadnieniu organ odnosząc się do kwestii uchylenia zaskarżonego postanowienia wskazał, że wydane w pierwszej instancji postanowienie wierzyciela, w zakresie podjętego rozstrzygnięcia, nie odnosi się do wniesionego przez stronę zarzutu wygaśnięcia obowiązku składkowego z powodu przedawnienia. Tym samym postanowienie wierzyciela z dnia 23 listopada 2023 r. należało uchylić i rozpoznać sprawę co do istoty. Zakład podał, że decyzją z dnia [...] r. orzekł, iż skarżący podlegał ustawodawstwu polskiemu w okresie od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. oraz od 1 lipca 2011 r. do 31 maja 2016 r. Sąd Okręgowy we W. oddalił odwołanie strony i tym samym decyzja uprawomocniła się z dniem [...] r. Z powyższych względów należało uznać, że obowiązek opłacenia przez skarżącego składek za okres objęty tytułami wykonawczymi o nr od [...] do [...], tj. od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. oraz od 1 lipca 2011 r. do 31 maja 2016 r., został potwierdzony prawomocnym wyrokiem sądu, wiążącym wszystkie strony postępowania. Tym samym ZUS nie znalazł podstaw do uznania wniesionego przez stronę zarzutu nieistnienia obowiązku składkowego. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia zadłużenia z tytułu składek za okres od 2011 r. do 2016 r. organ wyjaśnił, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel dokonał ponownej analizy danych zaewidencjonowanych na koncie płatnika, jak również dokumentów znajdujących się w aktach płatnika składek i potwierdził, że w dniu wystawienia tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] na koncie skarżącego istniało zadłużenie z tytułu niezapłaconych składek za okres od października 2010 r. do maja 2011 r. oraz od lipca 2011 r. do maja 2016 r. Zadłużenie to nie zostało uregulowane, nie uległo również przedawnieniu lub wygaśnięciu z innych przyczyn. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego poprzedziło skierowanie do strony wydanej w dniu 10 lutego 2020 r. decyzji określającej zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od listopada 2010 r. do maja 2011 r. oraz od lipca 2011 r. do maja 2016 r., a na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2010 r. do maja 2011 r. oraz od lipca 2011 r. do maja 2016 r. Decyzja uprawomocniła się [...] r. na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w G.. Z powodu braku wpłat, które pokryłyby należności wykazane w ww. decyzji określającej zadłużenie zostało wszczęte wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...]. Na podstawie ww. tytułów wystawiono zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zgromadzonych na rachunkach bankowych skarżącego w [...] S.A., [...]SA oraz [...] SA. Tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu [...] Organ dalej podał, że dla najstarszej nieopłaconej przez stronę składki, czyli składki za październik 2010 r., termin płatności przypadał na dzień 10 listopada 2010 r. Na wprost należności przedawniłyby się w dniu 1 stycznia 2017 r., jednakże wskazane powyżej działania, podjęte przed tą datą, zawiesiły bieg terminu ich przedawnienia. Organ wskazał, że podjęcie we wrześniu 2023 r. czynności zmierzających do wyegzekwowania należności ponownie zawiesiło ten bieg. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności trwa nadal - do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym brak jest podstaw do uznania wniesionego przez skarżącego zarzutu wygaśnięcia obowiązku z powodu jego przedawnienia. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżący zarzucił wydanie postanowienia przez organ nieuprawniony, bowiem w jego nagłówku widnieje jako organ wydający Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., a nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto wskazał, że postanowienie nie ma numeru. Stwierdził, że organ nie miał prawa wszczęcia egzekucji, wobec braku wydania podstawowego rozstrzygnięcia, tj. decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej na terenie Polski działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącego, na chwilę obecną zadłużenie objęte przymusowym dochodzeniem nie powstało, względnie uległo przedawnieniu. Skarżący podniósł także zarzut braku doręczenia upomnienia, które jest obligatoryjnym elementem postępowania egzekucyjnego, a bez którego egzekucja nie może być wszczęta i prowadzona. Zarzucił, że Zakład wszczął postępowanie i wydał decyzję w sprawie zadłużenia przed uprawomocnieniem się decyzji o ustaleniu ustawodawstwa właściwego oraz wydaniem decyzji o podleganiu ubezpieczeniom w spornych okresach. W ocenie skarżącego, brak przedłożenia przez Zakład informacji z systemu ESSI świadczy o tym, iż w spornym okresie strona figuruje jako osoba podlegająca ubezpieczeniu w innym państwie członkowskim z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to narusza prawo. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że ZUS jako organ egzekucyjny prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o numerach od [...] do [...] z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. oraz od 1 lipca 2011 r. do 31 maja 2016 r. W toku egzekucji skarżący podniósł zarzut nieistnienia obowiązku oraz zarzut wygaśnięcia obowiązku z powodu przedawnienia. Rozpoznając sprawę w pierwszej instancji ZUS postanowieniem z dnia [...]. oddalił zarzut nieistnienia obowiązku. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...]r. ZUS uchylił w całości postanowienie z dnia [...] r. i orzekł co do istoty sprawy, oddalając wniesiony zarzut nieistnienia obowiązku oraz zarzut wygaśnięcia obowiązku. Wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a., b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a., c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. W myśl natomiast art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż: 1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części. Najdalej idącym zarzutem podniesionym w skardze jest zarzut wygaśnięcia obowiązku z powodu przedawnienia. W tym względzie w postanowieniu z dnia 21 lutego 2024 r. stwierdzono, że bieg terminu przedawnienia składek został zawieszony odpowiednio: 1) za okres od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r.: - od 11 października 2011 r. do 17 sierpnia 2020 r. (od wszczęcia postępowania wyjaśniającego do uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego we W., po decyzji Wydziału Ubezpieczeń i Składek z [...] r., znak [...] stwierdzającej, że skarżący podlegał ustawodawstwu polskiemu w okresie od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. oraz od 1 lipca 2011 r. do 31 maja 2016 r.), - od 30 sierpnia 2019 r. do 7 czerwca 2023 r. (od wszczęcia postępowania wyjaśniającego do uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego w G., po decyzji określającej wysokość zadłużenia z [...] r., znak [...]); 2) za okres od 1 lipca 2011 r. do 31 maja 2016 r.: - od 16 września 2013 r. do 17 sierpnia 2020 r. (od wszczęcia postępowania wyjaśniającego do uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego we W., po decyzji Wydziału Ubezpieczeń i Składek z [....] r., znak [...] stwierdzającej, że skarżący podlegał ustawodawstwu polskiemu w okresie od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. oraz od 1 lipca 2011 r. do 31 maja 2016 r.), - od 30 sierpnia 2019 r. do 7 czerwca 2023 r. (od wszczęcia postępowania wyjaśniającego do uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego w G., po decyzji określającej wysokość zadłużenia z [...] r., znak [...]). W postanowieniu tym stwierdzono też, że podjęcie we wrześniu 2023 r. czynności zmierzających do wyegzekwowania należności ponownie zawiesiło ten bieg. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności trwa nadal - do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym, w ocenie organu, brak jest podstaw do uznania wniesionego zarzutu wygaśnięcia obowiązku z powodu jego przedawnienia. Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne postanowienia zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia, z przytoczeniem przepisów prawa. Motywy postanowienia winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzącego do zastosowania konkretnych przepisów prawa. Szczególne znaczenie ma wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Oznacza to konieczność dokonania wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu wraz z argumentami przemawiającymi za jej przyjęciem. Innymi słowy postanowienie, które otrzymuje strona, powinno w uzasadnieniu wskazywać jakie przepisy i dlaczego zadecydowały o takim, a nie innym określeniu jej praw lub obowiązków. Tylko postanowienie spełniające te kryteria może w pełni realizować zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażające się w prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji (art. 8 k.p.a.), oraz przekonywaniu polegającym na wyjaśnieniu stronie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia powyższych wymagań nie spełnia. Wobec tego, że najstarsze zaległości składkowe dotyczą października 2010 r. szczególnego znaczenia w rozpatrywanej sprawie nabierają regulacje dotyczące przedawnienia należności składkowych. Regulacje te ulegały na przestrzeni lat zmianom. Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności (por. wyrok SN z dnia 11 października 2022r., sygn. akt II USKP 8/22). W zaskarżonym postanowieniu organ nie przytoczył żadnych przepisów, uwzględniając ich zmiany na przestrzeni lat, dotyczących terminu przedawnienia i zawieszenia jego biegu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i nie wyjaśnił tych przepisów. Według Zakładu nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia od wszczęcia postępowania wyjaśniającego, czy na skutek czynności zmierzających do wyegzekwowania należności, jednakże organ nie wskazał, jakie konkretne zdarzenia spowodowały zawieszenia biegu terminu przedawnienia i na jakiej podstawie prawnej. Zatem zaskarżone postanowienie narusza art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. W odniesieniu do zarzutu nieistnienia obowiązku należy zauważyć, że w myśl art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Decyzją z dnia [...]. ZUS orzekł, że skarżący podlegał ustawodawstwu polskiemu w okresie od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. oraz od 1 lipca 2011 r. do 31 maja 2016 r. Wyrokiem z dnia [...]., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy we W. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego od ww. decyzji. Z kolei decyzją z dnia [...] r. ZUS stwierdził, że P. Ł. jest dłużnikiem ZUS z tytułu nieopłaconych składek powyższych tytułów. Wyrokiem z dnia [...] r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy we W. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego od tej decyzji. Apelacja od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r., sygn. akt [...] W konsekwencji zarzut nieistnienia obowiązku nie jest zasadny. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut, że postanowienie zostało wydane przez nieuprawniony organ. Wskazać należy, że zgodnie z art. 83c ust. 1a u.s.u.s. do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez Zakład jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepis art. 83 ust. 4 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Wynika z tego, że postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym wydaje Zakład. Zakładem zaś kieruje Prezes. W myśl § 4 pkt 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 marca 2021 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Zakładu realizuje zadania należące do zakresu swojego działania za pomocą terenowych jednostek organizacyjnych. Terenową jednostką organizacyjną jest m.in. Oddział w Toruniu. Ponownie rozpatrując sprawę ZUS będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Na obecnym etapie przedwczesne byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący został zwolniony z obowiązku ich ponoszenia.