I SA/Bd 258/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Agnieszka Zakrzewska-Wiśniewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. I SA/Bd 258/12 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. A. A. wystąpił o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne powołując się na przewlekłą chorobę uniemożliwiającą uzyskiwanie dochodu. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia odsetek w łącznej kwocie [...] zł na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Organ wskazał, że w sytuacji strony nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, albowiem strona osiąga dochody, które umożliwiają prowadzenie egzekucji. Wskutek wniesionego środka zaskarżenia decyzją z dnia [...] października 2008 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Strona ponadto nie wykazała, że zachodzą szczególne przesłanki uzasadniające umorzenie zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W wyniku wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 761/08 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd wskazał, że wydana decyzja narusza § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w zw. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych albowiem organ nie uzasadnił, dlaczego sytuacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie wniosku o umorzenie należności. Zdaniem Sądu, organ zgromadził materiał dowodowy, jednak jego ocena i wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów. Organ nie odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących sposobu i zasad naliczania odsetek, co stanowi naruszenie art. 104 § 2 w zw. z art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję i instancji. Organ podtrzymał wcześniejsze ustalenia dotyczące braku przesłanek do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie organ stwierdził, że skarżący wykazał, iż zachodzą przesłanki szczególne uzasadniające umorzenie określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zobowiązany udokumentował przewlekłą chorobę, oraz wydatki z nią związane, w tym również wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, czym wykazał, że jednorazowa spłata zadłużenia doprowadziłaby do stanu ubóstwa. Organ jednak w ramach uznania administracyjnego postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Odnosząc się do sposobu naliczania odsetek, organ wskazał na stosowne przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 17 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 667/09 ponownie uchylił decyzję odwoławczą wskazując, że zasadnie organ uznał, iż w sprawie nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności. Sąd wskazał, że nie było możliwości zastosowania instytucji uznania, o której to mowa w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawie prawidłowo też, zdaniem Sądu, uznano, że zaistniały stan faktyczny wypełnia przesłanki z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Nie ma w sprawie naruszono art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji powyższego wyroku, decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że wykonując wyrok Sądu, wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentów określających jego aktualną sytuację finansową, materialną i zdrowotną. Zgodnie z przedłożonym kwestionariuszem majątkowym, strona pobiera świadczenie emerytalne wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie [...] zł netto. Na rzecz zadłużenia, ze świadczenia realizowane były potrącenia w wysokości [...] zł. Skarżący jest zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych na rzecz córki w kwocie [...] zł miesięcznie. Strona korzysta z płatnej pomocy ośrodka w postaci usług opiekuńczych, świadczonych w wymiarze dwóch godzin dziennie w dni powszechne. Odpłatność za usługę wynosi [...] zł miesięcznie. Według oświadczenia złożonego przez opiekunkę z Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej we W. – A. K., miesięczna kwota wydatków z tytułu diety cukrzycowej wynosi około [...] zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że nie posiada on żadnych pojazdów ani nieruchomości, zaciągniętych kredytów i pożyczek, rachunku bankowego oraz nie pobiera zasiłków. Strona przedłożyła faktury i rachunki z tytułu zużycia energii elektrycznej, gazu oraz wody. Zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem lekarskim, skarżący choruje na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. Jest osobą niewidomą. Koszty z tytułu leczenia kształtują się na poziomie około [...] zł. Organ uznał, iż nadal nie zachodzą przesłanki do umorzenia ww. zaległości wyrażone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto Zakład podtrzymał swoje stanowisko w zakresie braku ziszczenia się przesłanki określonej w § 3 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednocześnie uznał, że w przypadku wnioskodawcy zachodzą przesłanki szczególnie uzasadniające umorzenie, pomimo braku całkowitej nieściągalności, określone w § 3 ust 1 pkt 1 i 3 wskazanego wyżej rozporządzenia. Zdaniem Zakładu, spłata zadłużenia w ramach posiadanych środków, biorąc pod uwagę wydatki na utrzymanie, mogłaby doprowadzić do stanu ubóstwa. Zwłaszcza, że stosowana przez stronę dieta cukrzycowa jest kosztowna. Organ wskazał, że przeanalizował szczególnie trudną sytuację, w której zobowiązany się znalazł, jednak w ramach uznania administracyjnego postanowił podtrzymać decyzję organu pierwszej instancji. Zaznaczył, że w toku prowadzonego postępowania uznał dowody potwierdzające trudną sytuację finansową strony, jednakże w ramach uznania stwierdził również, iż ww. przypadku wystąpiły okoliczności nie pozwalające na zastosowanie instytucji umorzenia, tj. brak woli spłaty zadłużenia. Tym samym organ orzekł o odmowie umorzenia zaległości z tytułu odsetek. Odnosząc się do kwestii prawidłowości wyliczenia istniejącego zadłużenia, organ wskazał, że przeprowadził postępowanie, w ramach którego potwierdził wysokość zaległości z tytułu odsetek i okresu, którego zadłużenie dotyczy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez pozbawienie prawa do rozpatrzenia sprawy w dwóch instancjach. Ponadto strona podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, oraz naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzucił również, że organ nie wykonał zaleceń zawartych w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 761/08. W uzasadnieniu podniesiono, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa albowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę przeprowadził w całości postępowanie dowodowe, przez co naruszył zasadę dwuinstancyjności. Tym samym, zaskarżona decyzja naruszyła art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 tej ustawy powinna zostać uznana za nieważną. Ponadto skarżący stwierdził, że decyzja dowolna, ponieważ organ pomimo wskazania na spełnienie przesłanek umorzenia należności, odmówił ich umorzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 6 października 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 468/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko ZUS w kwestii uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych w sprawach dotyczących umorzenia należności składkowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji ZUS nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów, odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego. Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 marca 2012 roku, sygn. akt II GSK 203/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Stosownie zaś do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarga A. A. analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy za NSA wskazać, na naruszenie przez organ przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku, na którym oparta została zaskarżona decyzja, poprzez jego błędną wykładnię. ZUS wyraził błędne stanowisko, według którego przesłanką dla umorzenia należności na podstawie wspomnianego przepisu jest istnienie po stronie dłużnika-wnioskodawcy woli spłacenia wnioskowanych do umorzenia należności składkowych. Taka przesłanka, nie wchodzi w zakres hipotezy przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 omawianego rozporządzenia. W świetle bowiem tego przepisu, przesłanką dla umorzenia wspomnianych należności jest wykazanie przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tę zaś przesłankę skarżący wykazał, co wyraźnie przyznał ZUS. Również za nietrafne uznać należy stanowisko organu odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności składkowej z powołaniem się jedynie na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych. W sytuacji wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, co w okolicznościach niniejszej sprawy miało miejsce, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawiłby i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Jak podkreślił NSA w swoim orzeczeniu bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawy odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych. Organ nie wykazał, czy w sprawie zaistniał ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku skarżącego o umorzenie wnioskowanej należności składkowej. W każdym zaś razie, zdaniem Sądu, odmowy umorzenia należności składkowych nie uzasadnia sam tylko wzgląd na zdyscyplinowanie omawianej kategorii wnioskodawców-dłużników do terminowego płacenia swych należności względem ZUS, a w szczególności dokonywanie przez nich wpłat na poczet należności składkowych, o których umorzenie występują. Po pierwsze, prowadziłoby to do pogłębiania po stronie takich wnioskodawców-dłużników i ich rodzin i tak już głębokiego stanu niezaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Po drugie, takie stanowisko organu w swej istocie niweczyłoby sam sens istnienia przepisów zezwalających na umorzenie należności składkowych względem osób będących w stanie głębokiego ubóstwa. Reasumując, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw dla umorzenia należności składkowych ZUS, stosownie do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony. W tym stanie sprawy, skoro organ odwoławczy zaakceptował odmowę uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie wnioskowanej należności składkowej uzasadniając to uznaniowym charakterem wspomnianej decyzji bez jednoczesnego skontrolowania, czy w sprawie zaistniał ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku skarżącego, mimo należytego udokumentowania przez skarżącego takiego wniosku w świetle przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. J. Wichrowski Z. Pietrasik U. Wiśniewska