I SA/Bd 265/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 01 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. D. i A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2005 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą na wskazaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. J. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący wskazał, iż ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podał, że stan finansowy nie pozwala jemu na opłacenie kosztów postępowania w sześciu sprawach, tym bardziej, że toczą się one od 2005 roku i ponownie zawisły przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy. Podniósł, że na prowadzenie procesu zaciągnął pożyczkę u rodziny oraz kredyt w banku, spłacany obecnie w miesięcznych ratach. Opisując swój stan rodzinny podał, że wraz z żoną utrzymują dwoje dorosłych, uczących się dzieci, przy czym córce, A. D., została przyznana na czas nauki renta rodzinna w kwocie 690 zł. Co do wysokości miesięcznych dochodów wspólnego gospodarstwa domowego zainteresowany udokumentował, że z tytułu umowy o pracę zarabia 1.317 zł brutto oraz oświadczył, że dochód żony wynosi 1.800 zł brutto. Wśród wydatków rodziny zainteresowany wyszczególnił: koszt utrzymania domu - 730 zł, dojazdy do szkoły w B. - 630 zł, zakup lekarstw - 100 zł. Pismo Sądu z dnia 09 kwietnia 2010 r., którym skarżący został wezwany do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz wyjaśnień pozostało bez odpowiedzi ze względu na niepodjęcie w terminie. Postanowieniem z dnia 06 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uzasadniając, że przedstawione informacje oraz dokumenty nie zawierają dostatecznych danych, koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych zainteresowanego. W sprzeciwie z dnia 23 maja 2010 r. wnioskodawca wyjaśnił, że w okresie od 10 kwietnia 2010 r. do dnia 11 maja 2010 r. przebywał poza miejscem zamieszkania na terenie Unii Europejskiej i z tego powodu nie podjął adresowanych przesyłek z dnia 09 kwietnia 2010 r. Strona wskazała, że referendarz sądowy nie uwzględnił obciążeń finansowych rodziny, które ponoszą w związku ze spłatą pożyczki zaciągniętej w banku. Podała, że z rodzinnego budżetu nie jest w stanie ponieść opłat w 6-ciu skarżonych sprawach, głównie opłacenie wynajętego profesjonalnego pełnomocnika, co winno być dla sądu oczywiste ze względu na znaczną kwotę. Pismem z dnia 28 czerwca 2010 r. Sąd wezwał stronę do uzupełnienia braków wniosku poprzez złożenie zaświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów osiąganych przez żonę, odpisów zeznań podatkowych małżonków za lata 2008-2009, wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę osobistych rachunków bankowych lub lokat terminowych za okres ostatnich trzech miesięcy oraz informacji o posiadanym ewentualnie samochodzie. W odpowiedzi w piśmie z dnia 29 lipca 2010 r. skarżący podał, iż wymagane dokumenty przesłał w dniu 14 lipca 2010 r. błędnie wskazując, iż dotyczą one wyłącznie spraw o sygn. akt. I SA/Bd 264/10 i I SA/Bd 269/10, podczas gdy pismo dotyczyło spraw o sygn. akt. od I SA/Bd 264/10 do I SA/Bd 269/10. Pomyłkę uzasadnił problemami z wzrokiem wskutek przeprowadzonej operacji oka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy jest szczególną instytucją, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak należy, że prawo to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe regulacje należy stwierdzić, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazano wyżej warunkiem skorzystania przez jednostkę z pomocy prawnej w zakresie całkowitym jest uprawdopodobnienie, że nie posiada ona jakichkolwiek środków na uiszczenie kosztów sądowych. Oznacza to, że strona znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, że bieżące dochody nie są wystarczającymi na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb bytowych. W konsekwencji instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje osoby pozbawione jakiegokolwiek majątku oraz dochodów lub mające wyjątkowo niskie dochody, które dodatkowo wykażą, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Sama konieczność wygospodarowania z bieżących wydatków środków na pokrycie kosztów wszczętego postępowania nie może przesądzać o przyjęciu przez Skarb Państwa obowiązku ich ponoszenia. W kontekście powyższej argumentacji Sąd pragnie jednak podkreślić, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy zostaje rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. W przedmiotowej sprawie Sąd stoi na stanowisku, iż wnioskodawca nie wykazał podstawowej przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miało to, iż zgodnie z informacjami skarżącego jego rodzina dysponuje kwotą stałego dochodu w wysokości ok. 3.800 zł miesięcznie zaś wysokość ponoszonych kosztów utrzymania wynosi zgodnie z oświadczeniem 1.460 zł. Podkreślenia wymaga również fakt, iż z przesłanych wyciągów bankowych wynika, że skarżący posiada na rachunkach bankowych oszczędności w wysokości 15.362,50 zł. W ocenie Sądu wskazana we wniosku okoliczność obciążenia dochodu spłatą kredytu (ok. 1.140 zł miesięcznie) nie może stanowić podstawy do zmiany oceny faktu zaistnienia przesłanki uzyskania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim także przy takim obciążeniu strona ma możliwość uiszczenia kosztów świetle wyżej wykazanych ustaleń. Poza tym, w orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Jednocześnie wskazać należy, iż skoro skarżący wykonuje inne ciążące na nim zobowiązania, to przyjąć można, iż w obecnej sytuacji materialnej jest w stanie ponieść również koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Ocena ta jest tym bardziej uzasadniona, iż mimo, że strona skarżąca zainicjowała postępowanie sześciu sprawach zawisłych przed tut. Sądem (zarejestrowanych w repertorium pod sygn. akt od I SA/Bd 264/10 do I SA/Bd 269/09), to jednak ich opłacenie na obecnym etapie postępowania (tj. wniesienia skargi) sprowadza się do uiszczenia łącznie kwoty 600 zł, co nie wykracza poza możliwości płatnicze skarżącego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.