I SA/Bd 271/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 10 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 4 sierpnia 2016 r. w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2012 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wspólników postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W dniu 28 czerwca 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci którego miesięczny dochód wynosi 3.850 zł. Oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył zeznania podatkowe za lata 2014-2015, umowę o pracę czynsz za mieszkanie, fakturę za energię, potwierdzenie dokonania opłaty za przedszkole, rachunek za kuchenkę, kserokopię umowy kredytowej. W piśmie z dnia 14 lipca 2016r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych; nie korzysta z pomocy społecznej, lokal zamieszkuje w ramach użyczenia, wydatki na utrzymanie mieszkania to kwota ok. 1.100 zł ( czynsz, prąd, przedszkole syna, telefon, telewizja); nie posiada oszczędności; korzysta z programu 500+ - na syna. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2016r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od ½ wpisu od skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i zwolnienie go od poniesienia opłaty od skargi w całości. Podniósł, że świadczenie "500+" nie powinno być brane pod uwagę jako element dochodu rodziny, a uszkodzonego samochodu pomimo starań nie jest w stanie sprzedać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego uznał, że skarżący nie wykazał, iż całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego jego rodziny. Należy stwierdzić, że zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu PPF, dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi ok. 3.500 zł netto. Ponadto żona skarżącego korzysta z programu "500+" i z tego tytułu dochód gospodarstwa domowego jest zasilany miesięcznie kwotą 500 zł. Zatem łączny dochód wynosi 4.000 zł netto. Po odjęciu kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania do dyspozycji strony pozostaje kwota ok. 2.900 zł. Tym samym należy uznać, że przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem skarżący ma możliwość opłacić jednorazowo ½ wpisu od skargi w kwocie 1.000 zł, gdyż nawet w tej sytuacji w budżecie jego gospodarstwa domowego po uiszczeniu opłat związanych z mieszkaniem pozostanie kwota ok. 1.900 zł. Warto zauważyć, że koszty sądowe mają charakter należności publicznoprawnych, zatem powinny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy pozostaną wolne po rozdysponowaniu środki. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki wnioskodawcy nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Istotne przy tym jest, że dla oceny możliwości finansowych strony skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy zasadnicze znaczenie mają jedynie wydatki niezbędne (konieczne), tj. związane z bieżącym zaspokojeniem potrzeb egzystencjalnych (mieszkanie, wyżywienie itp.). Wydatków takich nie stanowią natomiast spłacane przez skarżącego raty kredytu czy pożyczki. Spłata kredytu ponadto nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu), niezależnie jakiemu celowi służą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r. I GZ 587/14; z 19 listopada 2014 r. I OZ 1036/14; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęcie przez stronę skarżącą innego priorytetu w wydatkach nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa powinien w pełnym zakresie kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Biorąc pod uwagę wskazane wydatki rodziny należy stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącego nie przedstawia się w sposób zagrażający zapewnieniu minimum warunków socjalnych, a zatem skarżący jest w stanie ponieść opłatę wpisu sądowego w kwocie 1.000 zł. Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Skarżący posiada samochód, będący jego majątkiem ruchomym, natomiast sprawność skarżącego w zakresie działań polegających na sprzedaży auta nie należy do oceny Sądu. Także podniesiony argument, że kwota uzyskiwana z programu "500+" nie wchodzi w skład dochodu gospodarstwa domowego, nie jest trafne, gdyż kwota ta odciąża jednak budżet rodziny skarżącego. Zaspokajając potrzeby dzieci, na które jest przyznana, pozostawia większą kwotę w budżecie gospodarstwa domowego, którą skarżący może wykorzystać na inne potrzeby, takie jak prowadzenie sporów sądowych. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.