I SA/Bd 271/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Wójcik Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi T. O. G.Sp. z o.o. w T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 stycznia 2024 r., nr 560200.71.21066.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz T. O. G. Sp. z o.o. w T.kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] września 2023 r. spółka wystąpiła do Inne o umorzenie części należności z tytułu składek. Skarżąca podała, że wnosi o umorzenie należności z tytułu składek, których wysokość została ustalona w decyzjach organu wydanych w kwietniu 2023 r. wraz z należnymi od nich odsetkami, w części, tj.: należności z tytułu opóźnienia w spłacie należności z tytułu składek (odsetek), których wysokość została ustalona w decyzjach organu wydanych w kwietniu 2023 r. - od dnia wymagalności do dnia złożenia niniejszego wniosku (z wyłączeniem opłaconej już części w wysokości [...] zł). Strona podała, że wniosek obejmuje składki (tj. odsetki od składek) na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzją z dnia [...] października 2023 r. Inne odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku spółki o umorzenie należności z tytułu składek, których wysokość została ustalona w decyzjach pokontrolnych wydanych w dniu [...] kwietnia 2023 r. Spółka wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku w następstwie czego organ wydał decyzję z dnia [...] listopada 2023 r. o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W związku z wątpliwością dotyczącą zakresu przedmiotowego wniosku Zakład wezwał spółkę do doprecyzowania wniosku - o umorzenie jakiej należności spółka wnioskuje, tzn. należności z tytułu składek wskazanych w decyzjach pokontrolnych Zakładu wydanych w dniu [...] kwietnia 2023 r., czy należności z tytułu odsetek od niezapłaconych należności. P. z dnia [...] stycznia 2024 r. oraz w rozmowie telefonicznej z pracownikiem Zakładu przeprowadzonej [...] stycznia 2024 r. spółka doprecyzowała wniosek, wskazując, że przedmiotem sprawy jest umorzenie należności wskazanych w prawomocnych decyzjach pokontrolnych Zakładu wydanych w dniu [...] kwietnia 2023 r. oraz należności z tytułu odsetek od tych należności. Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. Inne umorzył postępowanie w sprawie wniosku spółki o umorzenie należności wskazanych w prawomocnych decyzjach pokontrolnych Zakładu wydanych w dniu [...] kwietnia 2023 r. oraz należności z tytułu odsetek od tych należności. W uzasadnieniu organ podał, że w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż na dzień złożenia wniosku, tj. [...] września 2023 r. konto spółki jako płatnika składek nie wykazuje zaległości. Zakład wyjaśnił, że wpłaty rozliczane są zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia [...] września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Inne. Składki opłacane są jednym przelewem. Każdą wpłatę Zakład dzieli proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej. Podzieloną wpłatę Zakład rozlicza w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. Wskazując na treść art. 105 § 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") organ stwierdził, że w sprawie spółki zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku zaległości na dzień [...] września 2023 r. na koncie płatnika składek. W skardze spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie: 1) art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 105 § 1 i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego i pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na wynik sprawy przez nieuwzględnienie i nieodpowiednie ustalenie stanu konta spółki na dzień złożenia wniosku, nieuwzględnienie i nieustosunkowanie się do dowodów przedłożonych przez spółkę oraz nieuwzględnienie płynących z nich wniosków; 2) art. 24 ust. 6a-6c ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") przez błędną wykładnię, a w efekcie niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że organ miał prawo do: - zaliczenia wpłat dokonanych na poczet bieżących składek na poczet zaległości, - uznania, że w niniejszej sprawie w związku z dokonaniem wpłaty z zastrzeżeniem zwrotu postępowanie było bezprzedmiotowe oraz nieuwzględnienie prawa spółki do żądania zwrotu dokonanej wpłaty, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że doszło do powstania nadpłaty, w związku z czym postępowanie jest bezprzedmiotowe; 3) art. 28 ust. 1, 3a i 4 u.s.u.s. przez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do umorzenia należności, mimo że przepis ten nie przewiduje jako warunku umorzenia braku zaległości na koncie płatnika, a ściśle określone kryteria związane z trudną sytuacją finansową spółki, co doprowadziło do nieumorzenia składek; 4) § 3 ust. 1-4, § 11 ust. 1 i 3 i § 12 ust. 1-5 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Inne przez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że należności zapłacone tytułem bieżących składek mogą być zaliczone na poczet składek zaległych, co doprowadziło do umorzenia postępowania z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość mimo, że na dzień złożenia wniosku istniała zaległość w płatności składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia [...] maja 2024 r. spółka podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu pisemne wypowiedzenie się w sprawie, wyznaczając mu 10-dniowy termin. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] września 2023 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o umorzenie części należności z tytułu składek. Wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, których wysokość została ustalona w decyzjach organu wydanych w kwietniu 2023 r. Decyzją z dnia [...] października 2023 r. Zakład odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku spółki o umorzenie należności z tytułu składek, których wysokość została ustalona w decyzjach pokontrolnych wydanych w dniu [...] kwietnia 2023 r. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. Zakład uchylił swoją decyzję z dnia [...] października 2023 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. P. z dnia [...] grudnia 2023 r. Zakład zwrócił się do skarżącej o doprecyzowanie wniosku, a następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. umorzył postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności wskazanych w prawomocnych decyzjach pokontrolnych wydanych w dniu [...] kwietnia 2023 r. oraz należności z tytułu odsetek od tych należności. W tej ostatniej decyzji organ stwierdził, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku zaległości na dzień [...] września 2023 r. (wpływu do organu wniosku strony) na koncie płatnika składek. W decyzji tej wskazano, że wpłaty są rozliczane zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia [...] września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Inne. Organ stwierdził, że podzieloną wpłatę rozlicza się w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. Jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzącego do zastosowania konkretnych przepisów prawa. Oznacza to konieczność wskazania prawnie relewantnych faktów oraz dokonania wykładni przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. Innymi słowy decyzja, którą otrzymuje strona, powinna w uzasadnieniu wskazywać jakie przepisy oraz fakty zadecydowały o takim, a nie innym określeniu jej praw lub obowiązków. Tylko decyzja spełniająca te kryteria może w pełni realizować zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażające się w prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji (art. 8 k.p.a.), oraz przekonywaniu polegającym na wyjaśnieniu stronie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji powyższych wymagań nie spełnia. Organ nie wyjaśnił bowiem z jakich w ogóle powodów sprawa administracyjna stała się bezprzedmiotowa. Organ przytoczył wprawdzie art. 105 § 1 k.p.a., lecz nie wyjaśnił go, jak i nie wskazał faktów prawnie relewantnych uzasadniających zastosowanie tego przepisu. Uzasadnienie decyzji jest lakoniczne. Można się jedynie domyślać, że spółka dokonała wpłaty na konto ZUS i wpłata ta została zaliczona przez organ na najstarsze zaległości składkowe, tak że na moment złożenia wniosku o umorzenie na koncie płatnika nie było żadnych zaległości. Nie wiadomo jednak kiedy, w jakiej wysokości i na poczet jakich należności spółka dokonała wpłaty. Nie wyjaśniono również jakich okresów i jakich składek dotyczą zaległości, a także w jakich sposób oraz na jakiej podstawie prawnej Zakład wpłatę zaliczył na zaległe składki. Wprawdzie organ wskazał, że zaliczenie nastąpiło na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Inne, jednakże nie wskazano w tym względzie żadnego konkretnego przepisu tego rozporządzenia, jak i nie wyjaśniano jego znaczenia. Bliżej powyższe kwestie zostały wyjaśnione w odpowiedzi na skargę. Jednakże odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako uzupełnienie istotnych braków decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji. Wyłączną podstawę oceny zgodności z prawem stanowi uzasadnienie ostatecznej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6549/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 836/21). Zatem wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę ZUS będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku. Na obecnym etapie przedwczesne byłoby odnoszenie się do zarzutów zawartych w skardze. Jednocześnie Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenia dowodów załączonych do skargi. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma charakter wyjątkowy i następuje gdy jest ono konieczne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. Załączone do skargi dokumenty nie są konieczne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości, tym bardziej, że większość z nich znajduje się w aktach administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Na koszty te składa się wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie [...]zł.