I SA/Bd 275/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 maja 2012 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników skarżący wskazał na trudną sytuacją finansową, w jakiej znalazł się w związku z zalaniem wodą [...] ha pola obsianego pszenicą. Podał, że z tytułu zalania upraw otrzymał pomoc w postaci umorzenia podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2011 r. Decyzją z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 01 lipca 2011 r. do 19 grudnia 2011 r. w kwocie [...] zł. Organ wskazał, że powoływane przez stronę straty poniesione w wyniku zalania upraw były brane pod uwagę przy rozpatrywaniu podania z dnia 20 czerwca 2011 r., gdzie decyzją z dnia [...] r. skarżący otrzymał ulgę w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 01 stycznia 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. w kwocie [...] zł. W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał na straty poniesione w wyniku zalania [...] ha pola obsianego pszenicą, suszę w maju i czerwcu 2011 r., zły stan zdrowia i związane z tym koszty leczenia oraz konieczność ponoszenia opłat za wodę, gaz, prąd, zakup węgla oraz wyżywienia. Podniósł, że zalanie upraw pszenicy było spowodowane brakiem należytej konserwacji rowu i urządzeń odprowadzających wodę znajdujących się na sąsiednich gruntach użytkowanych przez innego rolnika. Nadmienił, że z tytułu zalania upraw decyzją z dnia [...] r. otrzymał ulgę w postaci umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 01 stycznia 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. w łącznej kwocie [...] zł. Wskazał, że z powodu choroby został na stałe uznany za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego tytułu decyzją z dnia [...] r. przyznano mu prawo do świadczenia rentowego. Koszty związane z leczeniem oraz zakupem lekarstw skarżący oszacował na ok. [...] zł miesięcznie, koszty związane z zakupem gazu przeznaczonego do przygotowywania posiłków na kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Koszty związane z ogrzewaniem pomieszczeń mieszkalnych oraz zużywanej energii elektrycznej ponosi obecny właściciel gospodarstwa – S. W. Decyzją z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący wraz z małżonką do dnia [...] r. (akt notarialny z dnia [...] r.) prowadził działalność rolniczą na gruntach o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowych). Obecnie małżonkowie otrzymują świadczenia emerytalne wypłacane przez KRUS w łącznej kwocie ok. [...] zł netto miesięcznie. Strona nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W wyniku przeprowadzonej wizytacji, organ ustalił, że na podstawie dożywotniego prawa zamieszkania zobowiązany zajmuje wraz z małżonką 1 kuchnię oraz 1 pokój o łącznej powierzchni użytkowej ok. [...] m2. Strona obecnie nie prowadzi żadnej hodowli zwierząt inwentarskich oraz nie posiada żadnych maszyn rolniczych. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, organ nie stwierdził wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej strony, która uniemożliwiałaby spłatę zadłużenia. Ponadto nie stwierdził wystąpienia braku źródeł, z których można by efektywnie dochodzić należności. W ocenie organu, opłacenie zaległych składek nie pozbawi rodziny strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał, że utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wziął pod uwagę wcześniej udzieloną pomoc z tytułu zalania upraw oraz fakt polepszenia sytuacji finansowej, które związane jest z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej i zwiększeniem wysokości wypłacanych małżonkom świadczeń emerytalnych. Jednocześnie organ poinformował zobowiązanego, że jeżeli nie stać go na jednorazową spłatę zadłużenia, może zwrócić się do KRUS o przyznanie ulgi w spłacie należności w formie rozłożenia spłaty na dogodne raty. W złożonej skardze skarżący wskazał, że ma [...] lat, w rolnictwie przepracował [...] lat i obecnie nie jest zdolny do żadnej pracy w gospodarstwie. Podał, że w 2011 r. jego gospodarstwo zostało zatopione przez powódź. Ukształtowanie terenu spowodowało, że woda na obszarze [...] ha utrzymywała się do końca ubiegłego roku. Do dnia dzisiejszego na zalanych terenach pozostało błoto. Skarżący podał, że żyje z żoną na krawędzi biedy, nędzy i ubóstwa, dlatego też w jego budżecie liczy się każda złotówka. Wskazał, że poza skorzystaniem z umorzenia należności podatkowych w sumie [...] zł oraz należności składkowych w kwocie [...] zł, innej pomocy nie otrzymał. W zakresie dochodów i ponoszonych wydatków podał, że razem z małżonką otrzymuje emeryturę w łącznej wysokości [...] zł, ponosi wydatki na prąd – [...] zł, wodę – [...] zł, gaz – [...] zł oraz leki – [...] zł. Zatem po odliczeniu wydatków, z emerytury na dwie osoby pozostaje kwota [...] zł miesięcznie. Majątek strony stanowią 2 pomieszczenia, pies i stary rower. Podsumowując, skarżący wniósł o umorzenie należności składkowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy w sposób merytoryczny, lecz dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia podjętego przez organy administracji publicznej. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd nie rozstrzyga zatem o tym, czy zaległość powinna być umorzona. Takie rozstrzygnięcie należy bowiem wyłącznie do kompetencji organów administracyjnych. Przedmiotem sporu jest zasadność odmowy umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 lipca 2011 r. do 19 grudnia 2011 r. w kwocie [...] zł. Zgodnie z przepisem art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., dalej w skrócie jako: "u.s.r."), który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Z cytowanej wyżej regulacji prawnej wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawia organom w omawianej kwestii uznanie (luz decyzyjny) polegający na możliwości (a nie na obowiązku) umorzenia tych należności. Z uznaniem administracyjnym, a więc możliwością wyboru przez organ określonego rozstrzygnięcia, mamy jednak w tego typu sprawach do czynienia dopiero po ustaleniu istnienia wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. Z kolei, wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ może skorzystać z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, tzn. nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07). W przywołanym art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., ustawodawca posługuje się pojęciem niedookreślonym "ważnym interesem zainteresowanego". Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami bytowymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA z dnia 21 stycznia 2009 r., III SA/Gl 1245/08). Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, jak i w skardze swoje żądanie w zakresie umorzenia całości ciążących na nim zaległości, uzasadniał swoją trudną sytuacją materialną, spowodowaną zatopieniem gospodarstwa rolnego w 2011 r., z powodu którego utracił plon z [...] ha zasianych pszenicą. Rozpatrując żądanie skarżącego, organ w sposób należyty zbadał jego stan majątkowy, w szczególności poprzez przeprowadzenie wizytacji w należącym do niego gospodarstwie rolnym. Organ ustalił, iż w dniu [...] r. skarżący wraz z A. W. (żoną) darowali S. W. (synowi) gospodarstwo rolne. Z kolei S. W. ustanowił na rzecz rodziców dożywotnią nieodpłatną służebność mieszkania, polegająca na prawie do korzystania przez uprawnionych z dwóch pokoi oraz ze wspólnego pomieszczenia kuchennego i łazienki. Ponadto, zobowiązał się ogrzewać na własny koszt pomieszczenia objęte służebnością i ponosić koszty zużycia przez uprawnionych energii elektrycznej i wody. Źródłem dochodu skarżącego i jego żony jest emerytura rolnicza. Od 1 grudnia 2011 r. I. W. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł netto, natomiast A. W. od dnia 29 grudnia 2011 r. nabyła prawo do emerytury rolniczej w wysokości [...] zł netto. Z protokołu wizytacji, podpisanego przez skarżącego, wynika, że ponosi on co miesiąc wydatki na leczenie i zakup lekarstw w wysokości [...] zł oraz kwotę [...] zł na zakup gazu do przygotowania posiłków. Innych wydatków skarżący nie wskazał. Strona nie ma maszyn rolniczych, ani zwierząt gospodarskich. Nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z wypisu orzeczenia Komisji Lekarskiej z dnia 16 maja 2001 r. wynika, że I. W. został uznany za stale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym (k. 88 akt administracyjnych). Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego nie uniemożliwia mu spłaty zadłużenia. Zdaniem organu, opłacenie zaległych składek nie pozbawi zobowiązanego i jego żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wydając zaskarżoną decyzję organ uwzględnił również okoliczność, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. umorzono skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 stycznia 2011 r. do 30 czerwca 2011 r. w kwocie [...] zł z uwagi na straty jakie poniósł w wyniku zalania pola. Organ uwzględnił także fakt, że począwszy od dnia 29 grudnia 2011 r. A. W. otrzymuje emeryturę rolniczą w wysokości [...] zł netto, a zatem dochód gospodarstwa domowego zwiększył się. W świetle powyższego, organ zasadnie ocenił sytuację skarżącego i trafnie uznał, że po jego stronie nie zachodzi ważny interes przemawiający za zastosowaniem umorzenia. Łączne dochody miesięczne małżonków z tytułu emerytury rolniczej wynoszą [...] zł (netto), natomiast miesięczne wydatki podane przez stronę do protokołu z wizytacji - [...] zł. W tym kontekście należy zauważyć, że zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) prawo do pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł. Odwołanie się do przepisów o pomocy społecznej jest o tyle uzasadnione, że celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. W rozpatrywanej sprawie łączny dochód uzyskiwany przez małżonków po odliczeniu wydatków wskazanych w protokole z wizytacji jest wyższy, niż dochód uprawniający do pomocy społecznej. W skardze strona wskazała, że do zapłaty jest także rachunek za prąd w wysokości [...] zł (miesiąc sprzedaży: styczeń 2012 r.) oraz rachunek za wodę (I kwartał 2012 r.) w kwocie [...] zł. Zgodnie jednak z aktem notarialnym z dnia z dnia [...] r. tego typu wydatki zobowiązany jest ponosić S. W., a nie skarżący. Zdaniem Sądu organ rozpatrzył podnoszone przez skarżącego wnioski i twierdzenia, zaś okoliczność, iż nie przychylił się do reprezentowanego przez skarżącego żądania, nie przesądza o uchybieniach organu. Zobowiązany nie wykazał, że uregulowanie należności składkowych zagroziłoby jego egzystencji. Podnieść też należy, że organ nie wymaga jednorazowej spłaty zadłużenia. Proponuje stronie rozłożenia jego spłaty na dogodne raty, co organ wyraźnie wynika z zaskarżonej decyzji. Powyższe względy przekonują, że dokonana w sprawie ocena sytuacji wnioskodawcy nie wykracza poza swobodę uznania administracyjnego i nie nosi znamion dowolności. W ocenie Sądu, Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Dokonana przez organ ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, stosownie do dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., znalazła swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w którym organ wyjaśnił podstawy podjętego rozstrzygnięcia. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie przez Prezesa KRUS. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku. E. Kruppik – Świetlicka L. Kleczkowski M. Łent