I SA/Bd 276/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Liwacz po rozpoznaniu w dniu 03 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 276/14 UZASADNIENIE W dniu 04 września 2014r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że jest osobą ubogą bez majątku. Pozostałe rubryki formularza zostały przekreślone. Zarządzeniem z dnia 05 września 2014r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową i majątkową oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że: składał zeznania podatkowe drogą elektroniczną, dlatego nie posiada ich odpisów; nie posiada aktywnych rachunków bankowych, nie ma żadnych wynagrodzeń, emerytury, rent, honorariów i innych należności; z nikim nie zamieszkuje; nie ponosi wydatków z tytułu utrzymania domu, samochodu, lekarstw, itp.; nie posiada oszczędności; nie posiada stałych źródeł utrzymania, ewentualna pomoc od rodziny nie ma charakteru fiskalnego; nie posiada samochodu i innych pojazdów; jest w trakcie rozwodu i żona zabrała mu wszystko. Postanowieniem z dnia 09 października 2014r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 22 października 2014r. wpłynął sprzeciw od powyższego postanowienia w uzasadnieniu, którego skarżący podniósł, że złoży w przedmiotowej sprawie wymagane oświadczenia w związku, z czym zarządzenie zostało wykonane w całości. Wskazał, że jest osoba ubogą, bez majątku, w trakcie rozwodu, żona zabrała mu wszystko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270) – dalej zwana "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 19 października 2014r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 09 października 2014r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) oraz oświadczeniu uzupełniającym skarżący wskazał, że składał zeznania podatkowe drogą elektroniczną, dlatego nie posiada ich odpisów; nie posiada aktywnych rachunków bankowych, nie ma żadnych wynagrodzeń, emerytury, rent, honorariów i innych należności; z nikim nie zamieszkuje; nie ponosi wydatków z tytułu utrzymania domu, samochodu, lekarstw, itp.; nie posiada oszczędności; nie posiada stałych źródeł utrzymania, ewentualna pomoc od rodziny nie ma charakteru fiskalnego; nie posiada samochodu i innych pojazdów; jest w trakcie rozwodu i żona zabrała mu wszystko. W ocenie Sądu, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd za nierzetelne i niewiarygodne uznał oświadczenia złożone przez stronę w trakcie niniejszego postępowania. Przede wszystkim zauważyć należy, że niemożliwym jest, aby osoba, która zamieszkuje sama, nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada żadnych oszczędności oraz nieotrzymująca pomocy finansowej była w stanie sama egzystować. Skarżący nie przesłał zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe wskazując, że składał zeznania podatkowe drogą elektroniczną, dlatego nie posiada ich odpisów. Wniósł o zwrócenie się przez Sąd do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w T. o ich dostarczenie. Nie określił chociażby wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem domu, mieszkania poprzestając na lakonicznym stwierdzeniu, że z nikim nie zamieszkuje i nie ponosi wydatków zawiązanych z utrzymaniem domu, samochodu, lekarstw. Zauważyć należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienia NSA: z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 221/11; z dnia 27 września 2011r., sygn. akt II GZ 427/11; z dnia 18 października 2011r., sygn. akt II FZ 569/1; z dnia 25 października 2011r., sygn. akt II GZ 473/11; z dnia 16 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 479/11 – wszystkie dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). To na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 12 kwietnia 2011r., sygn. akt II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011r., sygn. akt I GZ 455/10 – dostępne j.w.). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Podkreślić należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości, co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał również na etapie sprzeciwu inicjatywy w przedstawieniu dokumentów wykazujących zasadność złożonego wniosku. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie . Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.