I SA/Bd 285/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr) Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 07 września 2011r. sprawy ze skargi M. P. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata M. J. kwotę 295, 00 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Bd 285/11 UZASADNIENIE Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] lutego 2011 roku Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia [...] grudnia 2010 roku, Nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...]. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku M. L. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] oraz z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] obejmujących należności z tytułu kar pieniężnych nałożonych w trybie ustawy - Ordynacja podatkowa w łącznej kwocie [...] zł. Tytuły wykonawcze doręczono zobowiązanemu w trybie art. 44 K.p.a., w dniach [...] stycznia oraz [...] czerwca 2010 r. W toku postępowania, organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych M. L. Ponadto dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnych przysługujących od [...]., [...] oraz [...], a także świadczeń przysługujących zobowiązanemu z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W wyniku realizacji zajęcia rachunku w Banku Spółdzielczym uzyskano kwotę [...] zł. Pozostałe zajęcia okazały się bezskuteczne. Pismem z dnia [...] września 2010 r. M.L. wniósł o "umorzenie lub anulowanie tytułu wykonawczego [...] z dnia [...] maja 2010 r. oraz [...] z dnia [...] grudnia 2009 r." W uzasadnieniu zakwestionował skuteczność doręczenia pism Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. Wskazał, iż ze względu na chorobę psychiczną i pobyty w szpitalu psychiatrycznym nie był w stanie odbierać przesyłanych pism, o czym kilkakrotnie informował organ podatkowy. W konsekwencji, nie miał możliwości ustanowienia pełnomocnika. Ponadto M. L. zarzucił, iż kary pieniężne objęte tytułami wykonawczymi Nr [...] oraz Nr [...] zostały nałożone niezgodnie z prawem i pomimo kierowania w tej sprawie pism do Naczelnika Urzędu Skarbowego w N., nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Jednocześnie wskazał, że organ zajmując rachunek bankowy, pozbawił jego i jego dzieci środków do życia, co jest niezgodne z prawem. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku zobowiązanego wskazując, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające takie działanie, określone w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie organu egzekucyjnego nie została spełniona przesłanka nieistnienia obowiązku poddanego egzekucji w związku z niedoręczeniem Stronie postanowień nakładających ten obowiązek. Przedmiotowe orzeczenia zostały doręczone M. L. w trybie art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa, tj. w trybie doręczenia zastępczego w dniach [...] grudnia 2009 r. (postanowienie z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]) oraz [...] kwietnia 2010 r. (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]). W toku postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego wzywał zobowiązanego do przedstawienia dowodów potwierdzających brak możliwości odbioru przesyłek pocztowych zawierających powyższe postanowienia w okresie, gdy były one doręczane za pośrednictwem poczty. W odpowiedzi została przedłożona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] o przyznaniu zasiłku rehabilitacyjnego na okres od [...] czerwca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. W ocenie organu egzekucyjnego z faktu przebywania na świadczeniu rehabilitacyjnym nie można wywodzić skutku prawnego w postaci niemożności odbioru korespondencji. Dodatkowo wskazano, iż w tym czasie M. L. prowadził osobiście działalność gospodarczą oraz podpisywał i składał deklaracje VAT, co potwierdzają złożone w Urzędzie dokumenty. Organ egzekucyjny nie zgodził się także z twierdzeniem M. L., iż w sprawie zastosowano niedopuszczalny środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego. Egzekucja z rachunku bankowego jest bowiem jednym ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a ustawy – O postępowaniu egzekucyjnym w administracji, natomiast kwestie związane z wysokością kwoty podlegającej zajęciu regulują odrębne przepisy. Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał także, iż nie ma podstaw do twierdzenia, iż zajęcie rachunku pozbawiło M.L. i jego dzieci środków do życia. Zobowiązany w sposób ciągły od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody. Wysokość uzyskiwanych dochodów świadczy o dobrej sytuacji finansowej, która z całą pewnością pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował, iż szczegółowych wyjaśnień dotyczących okoliczności nałożenia kar pieniężnych udzielono Stronie pismem z dnia [...] września 2010 r. nr [...] (korespondencja odebrana osobiście przez adresata w dniu [...] października 2010 r.) Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. Zobowiązany złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu ponownie przywołał argumenty związane z chorobą psychiczną oraz faktem przebywania w szpitalu oraz na zwolnieniach lekarskich, nieprzerwanie od listopada 2008 r. W ocenie strony okoliczności te uniemożliwiły mu odbiór postanowień o nałożeniu kar pieniężnych, to zaś skutkuje niedopuszczalnością prowadzenia egzekucji administracyjnej. Do zażalenia dołączył kopię dwóch zaświadczeń o przebywaniu na zwolnieniach lekarskich w okresie od [...] marca 2010 r. do [...] kwietnia 2010 r. oraz od [...] do [...] kwietnia 2010 r Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, Organ wskazał na treść art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. - O postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym "postępowanie egzekucyjne umarza się: 1/ jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2/ jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3/ jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4/ gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5/ jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6/ w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7I jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8/ jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9/ na żądanie wierzyciela; 10/ w innych przypadkach przewidzianych w ustawach." Na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż M. L. jako przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazał: nieistnienie egzekwowanego obowiązku (w wyniku braku możliwości odbioru postanowień nakładających obowiązek) i wynikającą z tego niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego (zajęcie rachunku bankowego). Organ odwoławczy odnosząc się do zasadności żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na nieistnienie obowiązku stwierdził, iż przesłanka ta w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Podstawę prawną egzekucji stanowią postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] oraz z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]. Organ wskazał, iż orzeczenia te zostały skutecznie doręczone M. L. odpowiednio w dniach [...] grudnia 2009 r. oraz [...] kwietnia 2010 r. Doręczeń dokonano w trybie art. 150 ustawy – Ordynacja podatkowa, tj. w trybie doręczenia zastępczego. Warunkiem uznania doręczenia za skuteczne jest spełnienie wymogów formalnych wskazanych w tym przepisie. Na podstawie analizy akt sprawy organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie wymogi te zostały spełnione, a zatem przedmiotowe postanowienia uznał za skutecznie doręczone zobowiązanemu. W ocenie organu odwoławczego fakt przebywania M. L. na zwolnieniu lekarskim czy zasiłku rehabilitacyjnym w okresie doręczania postanowień o nałożeniu kar pieniężnych nie może stanowić podstawy do podważenia skuteczności doręczenia przesyłek. Nie przesądza to bowiem o nieobecności adresata w miejscu zamieszkania, a co za tym idzie o braku możliwości podjęcia korespondencji. Organ podkreślił, iż zobowiązany w trakcie przebywania na zwolnieniu lekarskim prowadził aktywnie działalność gospodarczą. Zatem w ocenie organu podniesione przez stronę argumenty nie znajdują uzasadnienia. Organ stwierdził, że skoro M. L. posiadał zdolność wykonywania czynności zawodowych, to mógł również odbierać kierowaną do niego korespondencję. W świetle powyższego organ uznał, iż prowadzenie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie jest dopuszczalne i dotyczy istniejącego obowiązku publicznoprawnego. Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się także ze stanowiskiem, iż w sprawie zastosowano niedopuszczalny środek egzekucyjny. Wskazał, iż egzekucja z rachunku bankowego przewidziana została w art. 1a pkt 12 ustawy – O postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zaś szczegółowe zasady stosowania tego środka określają art. 80 do art. 87 tej ustawy. Organ odwoławczy stwierdził, iż działania podjęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. są zgodne z przepisami prawa. Natomiast kwestie związane z ograniczeniami w przekazywaniu organowi egzekucyjnemu środków z rachunku bankowego regulują przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tekst jednolity Dz. U. z 2002r., nr 72, poz. 665). Tym samym, to nie organ egzekucyjny, lecz dłużnik zajętej wierzytelności (bank) decyduje o wysokości przekazywanych środków, uwzględniając przy tym kwotę wolną od zajęcia egzekucyjnego. M. L. zaskarżył postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W skardze ponownie odwołano się do okoliczności związanych z chorobą psychiczną i wynikającym z tego brakiem możliwości normalnego funkcjonowania. W ocenie skarżącego kary pieniężne zostały nałożone niesłusznie, a ponadto został pozbawiony prawa do złożenia wyjaśnień i odwołań w trakcie prowadzonego postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż podtrzymuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Postępowanie w sprawie zainicjował wniosek skarżącego z dnia [...] września 2010 r. (k-45 akt administracyjnych), zawierający w swej treści żądanie "umorzenia lub anulowania tytułu wykonawczego [...] z dnia [...] maja 2010 r. oraz [...] z dnia [...] grudnia 2009r." Podstawę prawną orzekania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowi art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U.z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. dalej u.p.e.a.) . Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek ściśle związany jest z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Ponadto stosownie do art. 59 § 2 tej ustawy postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu powołanego powyżej wniosku skarżący podniósł, iż nie otrzymał postanowień nakładających kary pieniężne objęte wystawionymi tytułami wykonawczymi a zatem wskazał na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. – nieistnienie egzekwowanego obowiązku. W ocenie Sądu organ prawidłowo przyjął , iż powołana przesłanka w niniejszej sprawie nie zaistniała. Podstawę prawną egzekucji stanowią postanowienia o nałożeniu kary pieniężnej z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] (k-4 akt administracyjnych) oraz z dnia [...] kwietnia 2010r.nr [...] (k-8 akt administracyjnych). Doręczenie powyższych postanowień nastąpiło w trybie art. 150 ustawy Ordynacja podatkowa tj. w trybie doręczenia zastępczego, który pozwala na uznanie przesyłki za doręczoną w przypadku jej faktycznego nie podjęcia przez adresata. Warunkiem uznania doręczenia za skuteczne jest jednak spełnienie wymogów formalnych, do których należy zaliczyć - przechowanie przez pocztę pisma przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej, - dwukrotne zawiadomienie adresata o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej (powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni.), - umieszczenie zawiadomienia o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Po spełnieniu tych przesłanek doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Z akt sprawy (k-4-8 akt administracyjnych ) wynika, iż wskazane powyżej wymogi zostały spełnione zatem organy zasadnie przyjęły, iż wymienione postanowienia zostały skutecznie doręczone w dniu [...] grudnia 2009r. (postanowienie z dnia [...] listopada 2009r) i w dniu [...] kwietnia 2010r. (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2010r.). Prawidłowe jest również, zdaniem Sądu, stanowisko organu odnośnie oceny okoliczności związanych z przebywaniem przez skarżącego na zwolnieniu lekarskim czy zasiłku rehabilitacyjnym w okresie doręczenia postanowień o nałożeniu kar. Powołane przez stronę fakty nie przesądzają bowiem o nieobecności adresata w miejscu zamieszkania a w konsekwencji o braku możliwości podjęcia korespondencji. Podkreślić jednoczenie należy (na co zwrócił uwagę organ egzekucyjny i organ odwoławczy), iż przedstawionej przez skarżącego tezie o "niezdolności do odbioru korespondencji" przeczy fakt, iż w tym samym okresie podatnik osobiście dokonywał czynności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą – podpisywał i składał w urzędzie skarbowym deklaracje VAT-7. W świetle powyższe organ zasadnie przyjął, iż w sprawie nie została spełniona żadna z przesłankę art. 59 § 1 u.p.e.a. co skutkowało odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 cyt. ustawy oraz § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Zasądzona kwota zawiera podatek VAT. L. Kleczkowski E. Kruppik – Świetlicka U. Wiśniewska