I SA/Bd 29/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 września 2016 r. umarzającego postępowanie w sprawie ze skargi I. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W dniu 03 lutego 2016 r. (uzupełniony w dniu 15 lutego 2016r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2016r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowiono adwokata. Decyzją Dziekana ORA w B. pełnomocnikiem skarżącego został wyznaczony adwokat Ł. G.. Pełnomocnik występował w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w którym w dniu 24 maja 2016r. wydano wyrok w sprawie. W dniu 27 lipca 2016r. wpłynęła do Sądu opinia prawna pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W piśmie z dnia 29 sierpnia 2016 r. nazwanym "wniosek do skargi kasacyjnej" I. C. wniósł o zmianę pełnomocnika z urzędu do "wystąpienia ze skargą kasacyjną" do NSA. Stwierdził, że nie został powiadomiony przez pełnomocnika o terminie rozprawy, co uniemożliwiło mu przedstawienie argumentacji oraz posiadanej w sprawie dokumentacji. Wskazał na wadliwe przedstawienie stanu faktycznego przed sądem przez pełnomocnika. Na wezwanie referendarza sądowego przesłał w zakresie ustanowienia nowego pełnomocnika wniosek o przyznanie prawa pomocy, który wpłynął do Sądu w dniu 12 września 2016 r. (w swojej treści wniosek ten, co do zasady, odpowiada treści wniosku z dnia 3 lutego 2016 r.). Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie, ponieważ sprawa prawa pomocy dla skarżącego została już rozstrzygnięta. Postanowienie to zostało doręczone I. C.. We wniesionym sprzeciwie z dnia 28 września 2016 r. skarżący podał, że wymuszenie złożenia ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF w terminie 7 dni w odpowiedzi na jego wniosek do skargi kasacyjnej pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, a następnie umorzenie postępowania jako już rozstrzygnięte jest niezrozumiałe. Stwierdził, że wnosząc o zmianę pełnomocnika do złożenia skargi kasacyjnej jednoznacznie wskazał tego przyczyny i sformułował prośbę o pomoc w ustanowieniu innego pełnomocnika zgodnie z przepisami prawa. W jego przekonaniu nadmierny formalizm pozbawiający pokrzywdzonego możliwości dochodzenia sprawiedliwości przed sądami, konstytucyjnego prawa do obrony własnych interesów oraz prawa do rzetelnego postępowania dla wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z prawdą, stanowi ubezwłasnowolnienie obywatela wobec korporacji adwokackich. W związku z tym, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 września 2016 r. zostało doręczone I. C., a nie ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi – adwokatowi Ł. G., wskazane postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 2 listopada 2016 r. W sprzeciwie z dnia 8 listopada 2016 r. na to postanowienie, złożonym osobiście przez I. C., ponownie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżący powtórzył też, co do zasady, argumentację zawartą w sprzeciwie z dnia 28 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniesione przez skarżącego sprzeciwy z dnia 28 września 2016 r. oraz z dnia 8 listopada 2016 r., Sąd rozpoznał łącznie. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie prawo pomocy zostało przyznane skarżącemu postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2016 r. we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Ustanowionym z urzędu pełnomocnikiem został adwokat Ł. G.. Należy zauważyć, że przyznane przez sąd prawo pomocy rozciąga się na pełen tok postępowania sądowoadministracyjnego i w przypadku wyznaczenia przez korporację prawniczą pełnomocnika oraz podjęcia przez niego działań, stanowi to wykonanie wydanego przez sąd postanowienia o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Skarżący nie mógł się zatem ubiegać o ponowne ustanowienie pełnomocnika, gdyż prawo to zostało zrealizowane. Zgłoszenie przez stronę wniosku zawierającego żądanie ustanowienia w ramach prawa pomocy kolejnego pełnomocnika z tego powodu, że pełnomocnik już ustanowiony odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej, co było zasadniczym powodem wniesionego sprzeciwu, nie może prowadzić do ponownego rozpoznawania tej kwestii, ponieważ sprawa prawa pomocy została już rozstrzygnięta. Zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że przepis ten należy interpretować w ten sposób, że obejmuje on również takie sytuacje, w których zbędność rozpoznania wniosku zachodziła już w momencie jego złożenia (por. R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2015, str. 990). W przypadku więc gdy strona, której przyznano prawo pomocy, w wyniku czego ustanowiono na jego rzecz pełnomocnika, zwróci się z ponownym wnioskiem pokrywającym się z zakresem przyznanego prawa pomocy, to postępowanie wszczęte w tym przedmiocie należy jako zbędne umorzyć. W świetle art. 253 p.p.s.a., przywołanego przez referendarza w zaskarżonym postanowieniu, rola sądu po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu, kończy się na wystąpieniu do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd administracyjny nie ma natomiast wpływu na wyznaczenie konkretnego pełnomocnika przez organy danego samorządu zawodowego. Kontroli sądu nie podlega też sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z jego mandantem. W tych kwestiach właściwa jest wyłącznie konkretna korporacja prawnicza. To bowiem organ samorządu zawodowego wyznacza imiennie pełnomocnika na podstawie postanowienia sądu, który przyznał stronie postępowania sądowoadministracyjnego prawo pomocy w takim zakresie. Sąd nie może zatem ingerować w sytuacji, gdy stronie nie odpowiada sposób reprezentowania jej przez wyznaczonego pełnomocnika. W przepisach procedury sądowoadministracyjnej brak jest normy uzasadniającej dokonywanie przez sąd zmiany pełnomocnika wyznaczonego dla strony, czy też występowanie przez sąd do organu samorządu zawodowego z takim wnioskiem. W rezultacie, żądanie przez stronę od sądu zmiany osoby pełnomocnika albo wyznaczenia kolejnego pełnomocnika z urzędu, z uwagi na to, że zdaniem skarżącego wyznaczony radca prawny nie spełnia jego oczekiwań (odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej), nie mogło odnieść zamierzonego skutku (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2016 r., I OZ 715/16; postanowienie NSA z dnia 22 września 2016 r., I GZ 520/16; postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 22 września 2016 r., II SA/Ol 63/16; postanowienie WSA w Opolu z dnia 22 lutego 2016 r., II SA/Op 390/15). Okoliczność, że referendarz umorzył postępowanie w przedmiocie ustanowienia nowego pełnomocnika oraz to, że ustanowiony w sprawie pełnomocnik sporządził negatywną opinię co do sporządzenia skargi kasacyjnej, nie oznacza, że skarżący został pozbawiony konstytucyjnego prawa do obrony i dochodzenia sprawiedliwości przed sądami, czy też że został ubezwłasnowolniony przez korporację adwokacką. Jeszcze raz należy podkreślić, że w niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, zostało przyznane skarżącemu na mocy prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2016 r. Podnoszona w sprzeciwach kwestia, czy referendarz sądowy słusznie wezwał skarżącego do złożenia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie ma wpływu na ocenę podjętego przez niego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego, mając na uwadze, że referendarz sądowy zasadnie, na podstawie art. 249a p.p.s.a., umorzył postępowanie, Sąd zaskarżone postanowienie, w oparciu o art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy.