I SA/Bd 301/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości I SA/Bd 301/13 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] r. M. G. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...] obejmującego zobowiązanie z tytułu cła w kwocie [...] zł. Przedmiotowy wniosek skarżący oparł o art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 ze zm.) dalej u.p.e.a., w związku z bezskutecznością prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że należność nie jest egzekwowana od dnia doręczenia tytułu wykonawczego, zaś dług powiększają odsetki za zwłokę, a skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku i nie ma realnej możliwości zaspokojenia wierzyciela. Wypełnia to zatem zdaniem strony przesłanki do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji administracyjnej. To z kolei pozwala stronie wnioskować do wierzyciela, aby ten żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Celnej w T. postanowieniem z dnia [...] r. wydanym na podstawie art. 59 § 2, 3 i 4 u.p.e.a. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ powołał się na przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mówiące o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zaznaczając, że żaden z nich nie stanowi o możliwości jego umorzenia z uwagi na wystąpienie przesłanki "bezskuteczności egzekucji". Odnosząc się do argumentu skarżącego, tj. bezskuteczności egzekucji i powołanego przez niego przepisu art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. organ egzekucyjny zaznaczył m.in., że możliwość żądania przez wierzyciela umorzenia postępowania egzekucyjnego zależy wyłącznie od jego autonomicznej decyzji, którą podejmuje na podstawie własnego oglądu sprawy i gdyby potraktować to żądanie jako skierowane w tym trybie do wierzyciela, to odmowa nie miałaby charakteru odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, ale odmowy wykonania czynności żądanej przez stronę. Organ egzekucyjny uznał zatem, że "blisko konstrukcji bezskuteczności egzekucji jest konstrukcja opisana w art. 59 § 2 ustawy" i żądanie strony rozstrzygnął w oparciu o ten przepis. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Rozstrzygnięciu strona zarzuciła naruszenie: art. 71 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 107 § 3, art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak w zaskarżonym postanowieniu uzasadnienia prawnego i faktycznego kwestionującego zasadnie i logicznie wniosek skarżącego o umorzenie wobec bezskuteczności egzekucji, art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie, wadliwą kwalifikację prawną żądania skarżącego. Zarzucono również zaniechanie wykonania postanowień art. 71 u.p.e.a. i naruszenie przez to art. 2 i 7 Konstytucji RP. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ przywołał treść art. 59 § 1 u.p.e.a. wskazujący przypadki, w których umarza się postępowanie egzekucyjne. Według organu na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W myśl art. 59 § 3 u.p.e.a., w przypadkach o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu żaden z przywołanych przepisów regulujących zagadnienie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie wskazuje na okoliczność bezskuteczności egzekucji jako przesłankę umorzenia egzekucji. Z kolei wskazywany przez skarżącego art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. mówi o umorzeniu egzekucji na żądanie wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej w B. wyjaśnił ponadto, że w postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel żąda wykonania obowiązku, stąd też jest dysponentem tego postępowania. Może w każdym jego stadium zgłosić wniosek o jego umorzenie na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., który jest dla organu egzekucyjnego wiążący. W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Izby Celnej w T. jest zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym. Rozstrzygając wniosek skarżącego z dnia [...] r. zapoznał się zatem z jego treścią również jako wierzyciel i nie uznał konieczności żądania umorzenia przedmiotowego postępowania. Tym samym nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego również w oparciu o art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zdaniem organu strona w oparciu o omawiane uregulowanie prawne nie mogła wnioskować do wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ponieważ organem właściwym w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest organ egzekucyjny, a nie wierzyciel. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dot. odmowy przeprowadzenia postępowania w trybie przepisów art. 71 u.p.e.a. organ wskazał, że z treści tego przepisu, wystąpienie do sądu z wnioskiem o wyjawienie majątku dłużnika ma charakter fakultatywny, podlega zatem swobodnej ocenie wnioskodawcy i fakt wcześniejszego wnioskowania o wpisanie zobowiązanego do rejestru dłużników niewypłacalnych nie obliguje go do działania w trybie art. 71 u.p.e.a. Organ odwoławczy wskazał również, że argument skarżącego dotyczący bezskuteczności egzekucji jako przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ I instancji rozpatrzył, dokonując oceny możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. W konsekwencji Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się z zarzutem naruszenia tego przepisu. Organ podkreślił, że instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w art. 59 u.p.e.a. i na tej podstawie rozpatrzono wniosek strony, która żądała umorzenia tego postępowania. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz rozstrzygnięcia organu I instancji. Wyrokiem z dnia 09 sierpnia 2011r. sygn. akt I SA/Bd 283/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę. Jak wskazał Sąd I instancji umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Istotą umorzenia jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji zauważył, że organ dokonał oceny pod kątem przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego i wywiódł, iż nie występuje żadna z nich, w tym również wskazana przez skarżącego określona w art. 59 §1 u.p.e.a. (umorzenie postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela), albowiem w przedmiotowej sprawie wierzyciel nie żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście WSA za prawidłowe uznał stanowisko organu, który przyjął, że skoro wolą skarżącego było umorzenie postępowania egzekucyjnego, a wobec nie wystąpienia przesłanki wskazanej we wniosku o umorzenie (art. 59 § 1 pkt 9) rozpoznał także wniosek strony w zakresie wystąpienia przesłanki, o której mowa w § 2 art. 59 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie stwierdził, iż wskazana w tym przepisie okoliczność wystąpiła, stwierdzając, że skarżący prowadzi w ramach spółki cywilnej działalność gospodarczą, z której osiąga przychód. Sąd I instancji nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 71 u.e.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wskazując, że w przepisie art. 71 u.e.p.a. przewidziano uprawnienie, a nie obowiązek jak twierdzi skarżący, przysługujące organowi egzekucyjnemu oraz wierzycielowi zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. W wyniku wniesionej przez M. G. skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2013r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. W uzasadnieniu NSA podniósł, że podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego – na zasadzie uznania administracyjnego – w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przypadku wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, organ - przed wydaniem postanowienia o odmowie umorzenia w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z uwagi na art. 7, 77 i 80 k.p.a. mających odpowiednie zastosowanie na mocy art. 18 u.p.e.a. Niezbędne jest zatem uprzednie przeprowadzenie przez organ kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje : Sąd, któremu sprawa została przekazana, zgodnie z art. 190 p.p.s.a., związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa. W pozostałym zakresie jednakże ocena wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże sąd rozpoznający sprawę ponownie. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy: a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny; b) po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny. A zatem konsekwencją uchylenia zaskarżonego orzeczenia jest powrót do sytuacji, która istniała przed wydaniem orzeczenia przez Sąd I instancji a to oznacza, że aktualnie Sąd I instancji rozpoznający niniejszą sprawę nie jest związany poglądem prawnym wyrażonym w uchylonym wyroku z dnia 09 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. Analiza zarzutów skargi doprowadziła Sąd do przekonania, że skarga jest zasadna zatem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z orzeczeniem NSA organy przed wydaniem rozstrzygnięcia winny dokonać oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa bo zdaniem NSA sprawa wymaga ustalenia czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Dalej NSA wskazał, że w przypadku wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego, organ - przed wydaniem postanowienia o odmowie umorzenia w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego z uwagi na art. 7, 77 i 80 k.p.a. mających odpowiednie zastosowanie na mocy art. 18 u.p.e.a. Niezbędne jest zatem uprzednie przeprowadzenie przez organ kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W związku z powyższym organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien zastosować się do powyższych wskazań Sądu. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) uchyla zaskarżone postanowienie. O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy.