I SA/Bd 309/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Protokolant Natalia Nawrocka po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J.J.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. 1. oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa (Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokata M. W. kwotę [...]zł ( słownie [...]zł) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec J. R., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 28 listopada 2006 r. wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w G., obejmujących należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, które zostały określone w decyzji ww. organu z dnia [...]. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną - nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. Zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone stronie w dniu 23 czerwca 2009 r. W związku z czym, zobowiązany wnioskiem z dnia 07 lipca 2009 r. wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na nieistnienie dochodzonego obowiązku. W odpowiedzi na wniosek Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny uznał, że argumenty strony sprowadzają się do podważania poprawności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektorat w G. z dnia [...] nakładającej na stronę obowiązek zapłaty należności, podlegających aktualnie wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej i są związane wprost z postępowaniem wymiarowym, prowadzonym przez wierzyciela. Organ, mając na uwadze fakt, że powyższa decyzja jest prawomocna, uznał, iż nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułami wykonawczymi i dlatego wniosek zobowiązanego rozstrzygnął odmownie. W zażaleniu na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego strona wniosła o jego uchylenie. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że należności objęte tytułami wykonawczymi z dnia 28 listopada 2006 r. wynikają z prawomocnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w T. Oddział w G. z dnia [...]. Organ podał, że decyzja z dnia [...] była przedmiotem oceny przez Sąd Rejonowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, który wyrokiem z dnia 05 grudnia 2005 r. sygn. akt IV U 51/04 oddalił odwołanie od tej decyzji. Natomiast Sąd Okręgowy w Toruniu V Wydział Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 14 czerwca 2006 r. sygn. akt V Ua 13/06 oddalił apelację wniesioną przez stronę od powyższego wyroku. W tej sytuacji organ stwierdził, że argumenty strony sprowadzające się do podważenia poprawności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nie mogą zostać uznane. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że tytuły wykonawcze wystawione zostały niezgodnie z punktem II sentencji wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu, organ wskazał, iż w punkcie I sentencji tego wyroku Sąd oddalił odwołanie strony od decyzji, która stanowi podstawę należności wskazanych w tytułach wykonawczych, zatem uznał wymagalność należności ustalonej w decyzji. Natomiast w punkcie II Sąd orzekł o przekazaniu sprawy w części zwrotu składek na ubezpieczenie społeczne E. K. wraz z odsetkami do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Dlatego zdaniem organu zarzut skarżącego o niezgodności tytułów wykonawczych z punktem II sentencji wyroku jest niezasadny. Zdaniem organu kwestią sporną w sprawie jest prawidłowość rozliczeń z ZUS oraz podstawa nałożenia na stronę obowiązku, podlegającego wykonaniu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tym zakresie organ wskazał na treść art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm.), w myśl, którego organ egzekucyjny bada z urzędu jedynie dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ podniósł, że zarzuty i argumenty zgłaszane przez stronę dotyczą postępowania w zakresie zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne. Właściwy w tym przedmiocie jest ZUS i organy nadzorujące jego działanie, a nie organ egzekucyjny. Odnosząc się do żądania strony dotyczącego zwolnienia z kosztów i ustanowienie pomocy prawnej z urzędu, organ wyjaśnił, że w sprawach egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Na gruncie tych przepisów nie ma możliwości ustanowienia dla strony pomocy prawnej w osobie adwokata, zatem zarzut pominięcia tej kwestii w postępowaniu organ uznał za niezasadny. Ponadto, w oparciu o powołane przepisy brak jest również podstaw do orzekania w zakresie wniosku strony dotyczącego kosztów postępowania. Skarżący nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bydgoszczy. Ponownie podniósł, że tytuły wykonawcze są niezgodne z punktem II sentencji wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 05 grudnia 2005 r. W opinii strony są sprzeczne z faktami i stanowionym prawem. Zdaniem skarżącego ZUS nie miał podstaw do zabrania mu lub potrącenia składek odprowadzonych w 2001 r. za nieubezpieczonego pracownika. Wobec tego, przed wystawieniem tytułów wykonawczych, w pierwszej kolejności, bezwzględnej kompensacie podlegały składki z zasądzonym przez Sąd Rejonowy w Toruniu świadczeniem. Strona domaga się od ZUS rozliczenia ze składek odprowadzonych przez nią w 2001 r. za nieubezpieczonego pracownika. Ponadto, skarżący podniósł, że zasadnym było aby Dyrektor Izby Skarbowej, przed wydaniem postanowienia, skierował sprawę do wyjaśnienia w postępowaniu prokuratorskim w związku z pozyskaniem informacji o przestępstwie wobec obywatela. Negatywne rozpatrzenie swojego wniosku w zakresie pomocy prawnej skarżący ocenił w kategoriach ignorancji i dyskryminacji osób niepełnosprawnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Organ ponownie wskazał, że z art. 29 § 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że organy egzekucyjne nie są uprawnione do badania zasadności i wymagalności obowiązku, objętego tytułem wykonawczym. Nie są również uprawnione do weryfikacji poprawności rozliczeń ZUS z ubezpieczonym. Nie są zatem organami właściwymi do oceny, dlaczego ZUS nie zwrócił składek wpłaconych za pracownika na wezwanie strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na rozstrzygnięcia organów w postaci decyzje administracyjnych czy postanowień, które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem, zarówno materialnym jak i procesowym. Uchylenie przez Sąd rozstrzygnięć administracyjnych, względnie stwierdzenie ich nieważności następuje zatem w przypadku wystąpienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy, jak również w sytuacji gdy rozstrzygnięcia te dotknięte są wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa materialnego ani prawa procesowego co oznacza, że skarga podlega oddaleniu. Spór w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy organy egzekucyjnie zasadnie odmówiły skarżącemu umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy skarżący podnosił , iż obowiązek objęty tytułami wykonawczymi nie istnieje. Przystępując do rozpoznania powyższej kwestii należy wskazać, że postępowanie egzekucyjne jest regulowane ustawą z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.)- w skrócie u.p.e.a. Zgodnie z art. 59 cyt. ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Jak wynika z akt sprawy należności objęte tytułami wykonawczymi z dnia 28 listopada 2006 r. wynikają z prawomocnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w T. Oddział w G. z dnia [...]. Decyzja ta była przedmiotem oceny przez Sąd Rejonowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu. który wyrokiem z dnia 05 grudnia 2005 r. sygn. akt IV U 51/04 oddalił odwołanie strony. Natomiast Sąd Okręgowy w Toruniu V Wydział Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 14 czerwca 2006 r. sygn. akt V Ua 13/06 oddalił apelację wniesioną przez skarżącego od wyroku Sądu I instancji. To oznacza, że decyzja ta jest prawomocna i nie podlega już zaskarżeniu. W tej sytuacji należy wskazać, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym – co do zasady – można wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Należy przy tym zaznaczyć, że nie zawsze postępowanie egzekucyjne przebiega przez wszystkie wymienione stadia. Może ono bowiem zakończyć się na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji albo też może przebiegać tylko przez dwa pierwsze stadia i zakończyć się wraz z zakończeniem egzekucji administracyjnej. Badanie dopuszczalności egzekucji oraz ocena, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. przez organ egzekucyjny następuje w pierwszym stadium postępowania egzekucyjnego – stadium poprzedzającym wszczęcie egzekucji administracyjnej. W przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. – organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. W sytuacji, gdy organ egzekucyjny stwierdzi, że egzekucja jest dopuszczalna i tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymogi, nadaje mu klauzulę wykonalności i doręcza jego odpis zobowiązanemu. Po otrzymaniu odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu przysługuje prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zarzuty są środkiem ochrony przysługującym zobowiązanemu przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem do jego majątku egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 cyt. wyżej ustawy egzekucyjnej w skrócie u.p.e.a. Zatem zobowiązany, wobec majątku którego jest prowadzona egzekucja nie jest pozbawiony środków ochrony, może bowiem zgłosić zastrzeżenia zarówno odnośnie do tytułu wykonawczego, jak do należności objętych tym tytułem w tym stadium postępowania tj. po otrzymaniu tytułu wykonawczego. Jak wynika z akt sprawy skarżący domaga się na obecnym etapie umorzenia postępowania egzekucyjnego wywodząc, ze obowiązek wymagalny nie istnieje z uwagi na fakt, że ZUS bezprawnie nie rozliczył się ze skarżącym ze składek wpłacanych przez stronę w roku 2001 za pracownika nieubezpieczonego. W tym miejscu należy stwierdzić, że stanowisko strony nie może zostać uwzględnione pomimo przekonania strony o słuszności swego żądania. Przypomnieć trzeba, że w postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje zasada niekonkurencyjności środków, która wyraża się w niedopuszczalności stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, iż zobowiązany nie może podnosić zarzutów dotyczących tytułu wykonawczego i należności objętych tych tytułem w ramach wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skoro zobowiązany nie może w tym stadium kwestionować tytułu wykonawczego oraz zasadności egzekwowania należności objętych tym tytułem, to i organ nie może na tym etapie badać prawidłowości rozliczeń z ZUS. Dlatego należy uznać za prawidłowe stanowisko organu, który jako przeszkodę w realizacji żądania strony przywołuje przepis art. 29 cyt. ustawy egzekucyjnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 29 § 1 tej ustawy organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, natomiast nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. To oznacza, że organy egzekucyjne nie są uprawnione do weryfikacji poprawności rozliczeń ZUS z ubezpieczonym. Nie są zatem organami właściwymi do oceny, dlaczego ZUS nie zwrócił składek wpłaconych za pracownika na wezwanie strony. Mają natomiast jedynie obowiązek wszczęcia i sprawnego oraz skutecznego prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego przez wierzyciela. Z uwagi na fakt, że przedmiotowe tytuły wykonawcze obejmują należności potwierdzone prawomocnym orzeczeniem, zatem na gruncie obowiązujących przepisów prawa nie można mówić o nieistnieniu obowiązku podlegającemu egzekucji. Sąd stwierdza, że organy egzekucyjne w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Dokonały w związku z tym również oceny dopuszczalności prowadzenia egzekucji w przedmiotowej sprawie oraz prawidłowości wystawionych tytułów wykonawczych w takim zakresie, w jakim zobowiązują je do tego obowiązujące przepisy prawa. Zatem Sąd nie miał podstaw do stwierdzenia, że organy egzekucyjne naruszyły art. 7, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) dalej k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.. Zarzut, co do pozbawienia strony pomocy prawnej na etapie postępowania administracyjnego należało uznać za nieuzasadniony gdyż przepisy ( ustawy egzekucyjnej i kodeksu postępowania administracyjnego) nie przewidują takiej możliwości. W tym miejscu należy zaznaczyć, że Sąd mając na uwadze sytuację strony przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, który reprezentował stanowisko strony. Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 20002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) , orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 tejże ustawy oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm. ).