I SA/Bd 33/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 lutego 2010 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. I SA/Bd 33/10 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy poprzedzającą decyzje z dnia [...] mocą której odmówiono Z. K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy : Skarżący od grudnia 2006r. do listopada 2007 r. prowadził jednoosobową pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie handlu obwoźnego. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku z niewypełnieniem obowiązków wobec ZUS-u przez skarżącego, objął stronę obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. Następnie decyzją z dnia [...] dokonał z urzędu wymiaru składek. W związku z czym, w dniu 24 sierpnia 2009 r. skierowano do strony upomnienie egzekucyjne, zobowiązujące stronę do uregulowania zadłużenia. W odpowiedzi skarżący dnia 31 sierpnia 2009r. złożył wniosek o umorzenie zaległości, powołując się na trudną sytuację finansową. Wskazał, że jest bezrobotny, rozwiedziony , nie posiada żądnego majątku i praktycznie jest osobą bezdomną, gdyż zdarza się, że nocuje w noclegowni, w B. przy ul. [...]. Wskazał, że leczy się na zakrzepowe zapalenie żył, ma problemy ze zdrowiem psychicznym i chorobą alkoholową. Organ w związku z wnioskiem wszczął postępowanie wyjaśniające, zawiadamiając stronę o przysługujących jej prawach uczestnictwa w każdym stadium postępowania. W odpowiedzi skarżący przedłożył kserokopie o : 1. stanie zdrowia , składające się z kart leczenia od października 2007r. do lipca 2009 2. oraz zaświadczenie z [...] z [...] Ośrodka Rehabilitacji, Terapii Uzależnień i Profilaktyki " B". Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w B. odmówił Z. K. umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł. Organ wskazał, że stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1989 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. nr 14, poz. 174 ze zm.) należności wobec ZUS – u mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w siedmiu, ściśle określonych sytuacjach wyliczonych w art. 28 ust. 3. Organ wskazał, że aktualnie wobec skarżącego nie jest prowadzona egzekucja, co oznacza, że nie można orzec o całkowitej nieściągalności w formie określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 tj. gdy naczelnik US lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 a cyt. ustawy Ustawodawca dał organowi możliwość umarzania zaległych składek także w sytuacji, gdy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności a przemawia za tym " ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek". Zgodnie bowiem z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ) – wydanym na podstawie art. 28 ust. 3 b cyt. Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznym - ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. , w szczególności w przypadku gdy: 1. opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić stronę dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości zarobkowania, umożliwiającego opłacenie należności. Reasumując organ stwierdził, że ubóstwo strony jest ta wyjątkową sytuacją, w której sytuacja majątkowa i konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia zagraża dalszej egzystencji - poprzez niezapełnienie minimum socjalnego, tj. w sytuacji braku środków niezbędnych dla zachowania potrzeb życiowych( wyżywienie, ubranie, utrzymanie mieszkania i inne. ) Organ ustalił, że w okresie od 10 grudnia 2007r. do 01 marca 2009 skarżący pracował w M. S.A. ale pracę tę stracił z uwagi na liczne zwolnienia lekarskie. Do 16 sierpnia 2009 r. otrzymywał świadczenie chorobowe około 1.100 zł. Organ przyznał, że sytuacja strony jest trudna ale jednocześnie zauważył, że skarżący nie przedstawił żadnych dodatkowych dokumentów na potwierdzenie podnoszonych okoliczności, wskazujących, ze nie jest w stanie samodzielnie regulować swoich zobowiązań. Zdaniem organu strona należności wobec ZUS – u traktuje jako kredyt, gdyż tylko wobec niego posiada zadłużenie. Organ podniósł, że ryzyko prowadzenia działalności winno obciążać przedsiębiorców a nie ZUS. Organ przywołał wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt Aua 534/08 w którym orzekł, że okoliczność w postaci braku rentowności z określonej działalności nie zwalnia prowadzącego z obowiązku opłacania składek, jak również wyrok SN z dnia 19 marca 2007r. sygn. Akt III UK 133/06 z tezą : Obowiązek ubezpieczenia wynika z przepisów prawa i nie jest uzależniony od woli ubezpieczonego ani woli organu rentownego ( art. 13 pkt 4 , w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 oraz w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ podniósł, że stoi na straży kondycji finansowej Funduszu dlatego niezasadna jest zbytnia przychylność w stosunku do składanych wniosków o umorzenie. Ponadto Ustawodawca otoczył Fundusz szczególną ochroną np. 10 letni okres przedawnienia. Reasumując organ nie znalazł podstaw do umorzenia z uwagi na brak stwierdzonej całkowitej nieściągalności ( art. 28 ust. 3 ) jak i z art. 28 ust. 3 a. Pismem z dnia 10.10.2009 r. skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie wniosku. Wskazał, że jego sytuacja jest tragiczna. Obecnie czeka na operację usunięcia zatorów żylnych, podnosząc, że choroba ta jest śmiertelna. Podał, że w pierwszej kolejności spłaca alimenty na rzecz syna w wysokości 650,00 zł. co powoduje, że nie starcza mu na leczenie i życie. W załączeniu przedłożył kserokopie wpłat alimentacyjnych oraz skierowanie na operację do Poradni Chirurgii Naczyń. Organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, podczas którego zagwarantowano stronie czynny udział w sprawie ( art. 10 Kpa) , z czego strona nie skorzystała stwierdził, że skarżący nie dostarczył nowych dowodów na potwierdzenie swojej trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. W związku z tym organ wskazał, że nie stwierdza ustawowych przesłanek pozwalających na umorzenie zaległości takich jak "ważny interes osoby zobowiązanej" w rozumieniu art. 28 ust. 3 a cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej – rozumianego jako niemożność opłacenia należności z tytułu nieopłaconych składek, w tym w ramach układu, w dogodnych ratach, dostosowanych do możliwości płatniczych dłużnika. Organ wskazał, że strona utrzymuje się z prac dorywczych i z tego opłaca 650,00 zł. alimentów na syna i nie korzysta z pomocy społecznej, co zdaniem organu świadczy o tym, że sytuacja strony nie jest aż tak trudna, jak ją skarżący przedstawia. Organ wskazał, że skarżący jest osoba wykształconą i pomimo leczenia się ( problemy z układem krążenia, choroba alkoholowa) należy założyć, że ma szansę na znalezienie pracy. W podsumowaniu organ wskazał, że nie stwierdził występowania przesłanek do umorzenia należności ani z art. 28 ust. 3 ani z art. 28 ust. 3 a. W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie decyzji. Podniósł, że nie zgadza się z argumentacją organu, iż jego sytuacja nie jest tak zła jak ją przedstawia. Z faktu, ze nie korzysta z pomocy społecznej skarżący wywodzi, iż należy to potraktować jako niewyciąganie ręki po cudze pieniądze, a nie jak pewnik, że takiej pomocy nie potrzebuje. Protestuje przeciwko tezie, że w jego sytuacji znalezienie pracy nie jest sprawą trudną. Wskazuje, że z walczy o swoja godność i zwraca uwagę, że za papierami kryje się on z imienia i nazwiska. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że skarżący mimo wezwań nie przedłożył żadnych nowych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację. Organ podniósł, że z zaświadczenia załączonego do sprawy wynika, że strona jest osobą wykształconą ( studia wyższe) z zawodu jest dziennikarzem, mieszka wraz z rodziną i utrzymuje się z prac dorywczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje : Sąd administracyjny dokonuje kontroli działań i rozstrzygnięć administracji pod kątem ich legalności tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy umorzenia nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł. W sprawie ma zastosowanie ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. 174 ze zm. ) zwana dalej u.s.u.s. Zgodnie z brzmieniem art. 28 ust.2 wskazanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W myśl ust. 3 ww. artykułu całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jak wynika z zacytowanego przepisu wyliczenie sytuacji, w której następuje całkowita nieściągalność jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia należności. W tym miejscu należy podkreślić, że jest to tylko możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Potwierdza ten pogląd uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, w którym SN wskazał między innymi, że "(...): przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." W tym miejscu należy zaznaczyć, że Ustawodawca w art. 28 ust. 3a ww. ustawy u.s.u.s. przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w którym, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to m.in. sytuacji wskazanej w pkt 1 ust.1 § 3 rozporządzenia, tj. gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. , w szczególności w przypadku gdy: 1. opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić stronę dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości zarobkowania, umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust.1 powyższego rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Sąd w tym miejscu podkreśla, że nie wyręcza organu, gdyż do niego należy rozstrzygnięcie w sprawie. Kontrola sądu sprowadza się w istocie do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu organ na podstawie zebranego materiału dokonał błędnej oceny. Sytuacja finansowa i rodzinna została wyjaśniona w sposób wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy ale wnioski, które organ wywiódł SA w opinii Sądu nieuprawnione. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest bezrobotny, utracił prawo do zasiłku w dniu 16 sierpnia 2009 r. Jest rozwiedziony i bezdomny a utrzymuje się z prac dorywczych. Z zarobionych środków łozy alimenty na syna w kwocie 650,00 zł. miesięcznie. Jest osobą schorowaną jak wynika z akt sprawy leczy się na chorobę alkoholową, zakrzepice żylną z powodu, której musi przyjmować drogie leki. Został zakwalifikowany na operację usunięcia zatorów żylnych. W skardze wskazał, że z powodu wieku 54 lata i stanu zdrowia nie może znaleźć pracy i wbrew twierdzeniom organu nie pomaga mu fakt, że kiedyś był dziennikarzem i legitymuje się ukończeniem studiów wyższych. Wskazał, że zdarza się , że nocuje w noclegowni. Dlatego nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że z racji nie korzystania z pomocy społecznej można wywieźć wniosek, że jego sytuacja jest aż tak zła. Zdaniem Sądu każda sytuacja musi być rozpatrzona indywidualnie. Organ wskazał, że tylko ubóstwo strony może być taką przesłanką i że organ stoi na straży Funduszu a ryzyko prowadzenia działalności winno obejmować wyłącznie podatnika a skarżący niepłacąc składek skorzystał z kredytowania państwa. Dlatego należy zadać pytanie, czym jest owe ubóstwo, o którym organ mówi. Czy istotnie skarżący nie spełnia tej przesłanki a ponadto zważywszy na jego stan zdrowia należy rozważyć czy nie zachodzi przesłanka przewlekłej choroby, która uniemożliwia zarobkowanie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien powyższe uwagi Sądu wziąć pod rozwagę. Stosownie do treści art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) - dalej kpa oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 kpa. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa, realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Celem jest doprowadzenie stron do przekonania o trafności wydanego rozstrzygnięcia i uniknięcie w ten sposób wykonania decyzji z zastosowaniem środków przymusu. Warto w tym miejscu przywołać orzeczenie NSA z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), w którym podniesiono, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. W stanie faktycznym sprawy doszło zatem do naruszenia przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a mianowicie art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz.1270) orzekł jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.