I SA/Bd 335/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz- Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2019r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata T. U. kwotę 590,40 zł ( pięćset dziewięćdziesiąt złotych 40/100 ) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Bd 335/19 UZASADNIENIE We wniosku z [...] stycznia 2019 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania składkowe płatnika M. sp. z o.o. Skarżący powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Zakład przeniósł na skarżącego odpowiedzialność za zobowiązania płatnika M. sp. z o.o. z tytułu składek. W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Decyzją z dnia [...] września 2019 r. odmówiono wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego z [...] stycznia 2019 r. w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. organ odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ podał, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy systemowej należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy systemowej należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. W sprawie nie ma zastosowania przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy systemowej. W stosunku do zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, zatem również nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b w/w ustawy. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, więc także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a nie ma zastosowania. W stosunku do skarżącego nie jest aktualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne, istnieje możliwość wdrożenia przymusowego dochodzenia należności. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, organ nie mógł zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy o s.u.s. zaistniały w przypadku skarżącego. Również nie mogły zaistnieć przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., gdyż Zakład skorzystał z możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3a ustawy systemowej i w wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, nie stanowi w niniejszej sprawie podstawy umorzenia. Przesłanki te dotyczą tylko należności osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, tj. za osobę samodzielnie prowadzącą działalność gospodarczą. Zatem argumentacja skarżącego, w której powołuje się na stan swojego zdrowia i sytuację finansową nie może stanowić przesłanki umorzenia należności składkowych, które zostały przeniesione na niego jako osobę trzecią za zobowiązania spółki. Z uwagi na powyższe Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia zobowiązań składkowych skarżącego. W skardze do tut. Sądu skarżący zarzucił organowi brak humanitarnego traktowania, wskazał na swój wiek oraz bezdomność i zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek, jakie powstały w czasie, gdy Skarżący był członkiem zarządu spółki M. . Organ decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. przeniósł odpowiedzialność za ww. zobowiązania spółki powstałe w okresie: grudnia 2012 r., lutego 2013 r., czerwca 2013 r. oraz grudnia 2013 r. w kwocie [...]zł. Zasady odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością regulują przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Odpowiedzialność osób trzecich rozciąga się na zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę od tej zaległości oraz koszty egzekucyjne. Zgodnie z art. 107 § 1 i art. 116 § 1 ww. ustawy, za zaległości podatkowe spółki odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku Spółki okazała się w całości tub częściowo nieskuteczna. Odpowiedzialność dotyczy również byłego członka zarządu obejmując zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływa w czasie pełnienia przez niego obowiązków członka zarządu. Ma rację organ stwierdzając, że odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ma charakter osobisty i obejmuje całość ich majątku. Jest to także odpowiedzialność solidarna ze spółką. Należy zgodzić się z organem, że w stosunku do Zobowiązanego jako osoby trzeciej nie zachodzi żadna przesłanka umorzenia wskazana w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej u.s.u.s. Także rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) nie stanowi w powyższej sprawie podstawy do umorzenia należności, gdyż ww. akt skierowany jest do osób prowadzących działalność gospodarczą. Podstawowym przepisem w sprawie umorzenia składek ZUS jest powołany uprzednio art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek (ust. 1), w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Podkreślić jednak trzeba, że nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...)art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. »uznania administracyjnego«, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Istotnie z treści załączonych przepisów wyraźnie wynika, że organ może a nie musi umorzyć zobowiązanie. To oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy. To jednak nie oznacza, że decyzja taka może być dowolna. (por. wyrok NSA z 18 lipca 2018 r., GSK 1778/2018). W niniejszej sprawie organ nie stwierdził jedynej przesłanki, która ewentualnie mogła być wzięta pod uwagę, a mianowicie całkowitej nieściągalności art. 28 ust. 2 u.s.u.s., gdyż – jak wskazano – Skarżący utrzymuje się z emerytury, a to wyklucza uznanie, że w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność. Nadto, jak wynika z wypowiedzi pełnomocnika Skarżącego złożonej na rozprawie, organ żądanie zaspokojenia należności skierował wyłącznie do Strony, gdy tymczasem nie był on jedynym członkiem zarządu w czasie, gdy mijał termin uregulowania zapłaty należnych składek. Z tej wypowiedzi wynikało, że członkiem i jednocześnie głównym księgowym w firmie był kolejny członek zarządu, odpowiedzialny za prawidłowość rozliczeń z budżetem i ZUS-em. W opinii Sądu ta przesłanka nie została w pełni przeanalizowana. Zamiast tego w podsumowaniu decyzji odmownej organ jednak stwierdził, że: "Istnieje jednak możliwość udzielenie przez Zakład ulgi w spłacie należności w postaci rozłożenia zadłużenia na raty." Według Sądu taka konkluzja powinna również mieć uzasadnienie w materiale dowodowym zebranym przez organ. Nie może organowi umknąć to, że po pierwsze Skarżący jest w podeszłym wieku 81 lat oraz to że jest człowiekiem bardzo schorowanym, co potwierdza załączona przez niego obszerna dokumentacja medyczna w postaci wyników badań z [...] z [...] kwietnia 2019 r., zestawienie przychodów i wydatków za okres lipiec-grudzień 2018 r. Skoro organ stanowczo stwierdził, że istnieje możliwość rozłożenia na raty zaległości, która sięga [...] zł, to zdaniem Sądu organ powinien przedstawić w sposób racjonalny tę możliwość – poprzez wskazanie źródła finansowania rat po odliczeniu niezbędnych do życia kosztach utrzymania i leczenia Zobowiązanego, mając na uwadze również zaawansowany wiek Skarżącego. W przeciwnym razie stwierdzenie organu o możliwościach spłaty ratalnej pozostaje wyłącznie gołosłownym stwierdzeniem. Zatem w opinii Sądu należy jeszcze raz przeanalizować przesłankę całkowitej nieściągalności, gdyż stwierdzenie, że w przypadku Skarżącego istnieje możliwość spłaty w ratach, zdaje się być nieuzasadniona, zważywszy na jego zaawansowany wiek, stan zdrowia i środki, które mogły by zostać przeznaczone na raty po uwzględnieniu minimum socjalnego. Organ powinien swą tezę w sposób racjonalny uzasadnić. Powinien wziąć pod uwagę wysokość zadłużenia i wykazać możliwości jej spłaty, wskazać źródło sfinansowania i okres, w którym spłata ta nastąpi. Dopiero wówczas będzie można stwierdzić, czy istnieje w sytuacji Strony możliwość spłaty w ratach. Nadto należy również mieć na uwadze to, czy Skarżący nie będzie zmuszony do skorzystania z pomocy Państwa, aby móc się utrzymać na godnym poziomie. Skoro z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku, to dokonując samodzielnej oceny organ powinien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych Skarżącego, w ocenie Sądu stanowi wysokość bardzo dużą. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie do wzięcia pod uwagę wskazówek sądu. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdza, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 8 i art. 11 oraz art. 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego i na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c zaskarżoną decyzję uchylił. O kosztach postanowił w oparciu o art. 200 przyznając od Skarbu Państwa kasa WSA w Bydgoszczy adwokatowi T. U. wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu w kwocie [...]zł. wraz z 23 % podatkiem VAT . M. Łent H. Adamczewska-Wasilewicz E. Kruppik-Świetlicka