I SA/Bd 34/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi I. I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz I. I. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania W dniu [...]r. Zarząd Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w B. wystawił tytuły wykonawcze o numerach: [...] i [...]. oraz w dniu [...]r. tytuł wykonawczy Nr [...], które obejmowały zobowiązania z tytułu kar pieniężnych za nieuiszczenie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach, w wysokości po [...] zł należności głównej każdy, gdzie jako zobowiązaną wskazał I. I. Przedmiotowe tytuły wykonawcze przekazano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w I. celem wyegzekwowania należności w trybie egzekucji administracyjnej. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. zawiadomieniem z dnia [...]r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego zobowiązanej. W dniu [...]r. przedmiotowe zajęcie zostało zrealizowane w całości, w związku z tym organ egzekucyjny dokonał rozliczenia uzyskanych kwot, przekazując należne środki wierzycielowi. Pismem z dnia [...]r. zobowiązana złożyła skargę do Dyrektora Izby Skarbowej w B., wnosząc o umorzenie postępowania i wycofanie dokonanego zajęcia. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...]r. skargę oddalił. Postanowieniem z dnia [...]r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I., jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku w przedmiocie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania. Na postanowienie organu I instancji skarżąca złożyła zażalenie, w którym powołała się na dwie okoliczności: błędu co do osoby zobowiązanej do uiszczenia przedmiotowych opłat oraz przedawnienia egzekwowanego obowiązku. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w postępowaniu egzekucyjnym w administracji funkcjonują dwa odmienne sposoby zakończenia egzekucji: poprzez wyegzekwowanie obowiązku poddanego egzekucji administracyjnej i poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że zasadniczym sposobem zakończenia postępowania egzekucyjnego, zgodnie z celem tego postępowania jest wyegzekwowanie obowiązku poddanego egzekucji administracyjnej. Zakończenie postępowania egzekucyjnego poprzez jego umorzenie jest natomiast wyjątkiem i odstępstwem od podstawowego sposobu zakończenia egzekucji, co może nastąpić jedynie w przypadkach określonych przepisami prawa, a mianowicie w okolicznościach wskazanych w art. 59 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ zaznaczył, że w niniejszej sprawie zakończenie egzekucji nastąpiło poprzez wyegzekwowanie wskutek zastosowanego środka egzekucyjnego zobowiązań pieniężnych wskazanych w tytułach wykonawczych wraz z kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi, co nastąpiło w wyniku realizacji w dniu [...]r. zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego zobowiązanej. Zatem postępowanie zostało zakończone – zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej - w sposób nie podlegający rozstrzygnięciu w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ nadmienił, że w toku postępowania zobowiązana nie składała również podstawowego środka prawnego, jakim są zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, którego uwzględnienie może prowadzić do umorzenia postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że organ egzekucyjny wydając dnia [...]r. postanowienie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, wydał je już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, które nastąpiło w wyniku wyegzekwowania należności pieniężnych w dniu [...] r. Zatem zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło bez uwzględnienia aktualnego stanu faktycznego sprawy. Organ wyjaśnił, że zakończenie postępowania egzekucyjnego przed wydaniem rozstrzygnięcia stworzyło taką okoliczność faktyczną, w której przedmiot rozpatrywanej sprawy (żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego) przestał istnieć. W zaistniałym stanie faktycznym, w którym nie toczyło się postępowanie nie było możliwości rozstrzygania o jego umorzeniu. Organ zaznaczył, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia bezprzedmiotowości rozpatrzenia wniosku strony zawierającego żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego w okolicznościach, gdy postępowania tego nie prowadzi się z uwagi na jego wcześniejsze zakończenie. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, w związku z zakończeniem postępowania egzekucyjnego, w wyniku zrealizowania w całości zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, jako bezprzedmiotowe należało uznać również żądanie skarżącej wycofania dokonanego zajęcia, które przestało funkcjonować w obrocie prawnym z racji jego całkowitej realizacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona stwierdziła, iż umorzenie przez organ odwoławczy postępowania organu pierwszej instancji w sprawie żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na jego bezprzedmiotowość wynikającą z zakończenia postępowania egzekucyjnego poprzez wyegzekwowanie dochodzonych kwot jest błędne, gdyż pozbawia dłużnika ustawowo zagwarantowanych środków odwoławczych i możliwości obrony. Zdaniem zobowiązanej, w sytuacji wniesienia przez dłużniczkę skargi zawierającej zarzuty przedawnienia zobowiązania i zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, organ winien zawiesić dalszą egzekucję do czasu zakończenia postępowania. Jednocześnie wskazała, że przed zakończeniem postępowania odwoławczego organ egzekucyjny przekazał należność wierzycielowi. Podkreśliła również, że organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego i nie rozliczył pobranej kwoty z dłużniczką. Ponadto podniosła, iż Dyrektor Izby Skarbowej w B. niesłusznie odmówił rozpoznania merytorycznego skargi, błędnie twierdząc, że granice rozpoznania wyznacza zaskarżone postanowienie. Jej zdaniem granice rozpoznania winna wyznaczać skarga i przepisy prawa. Zaznaczyła, że w przypadku pominięcia w rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji istotnej części skargi, organ odwoławczy ma obowiązek zbadać zgodność z prawem całego postępowania i wszystkie argumenty skargi, a nie jedynie argumenty zawarte w postanowieniu pierwszej instancji. Strona podtrzymała również zarzuty błędu co do osoby zobowiązanego jak i przedawnienia egzekwowanego obowiązku, wnosząc o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w B. i umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 lub 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie w dniu [....] r. skarżąca dodatkowo podniosła, że postąpiła zgodnie z pouczeniem zawartym w tytule wykonawczym, w którym jest mowa o możliwości złożenia skargi w terminie 14 dni do organu nadzoru, stąd zarzut niewykorzystania drogi zaskarżenia czynności egzekucyjnych uważa za nietrafny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo. Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia postępowanie egzekucyjne od egzekucji administracyjnej. Postępowanie egzekucyjne to zorganizowany ciąg czynności procesowych podejmowanych w celu przymusowego wykonania przez zobowiązanych ciążących na nich obowiązków. W ramach tego postępowania stosowana jest egzekucja administracyjna, obejmująca działania organu egzekucyjnego zmierzające do zastosowania i zrealizowania środka egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne przebiega przez trzy stadia: 1) stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, 2) stadium stosowania egzekucji, 3) stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Należy przy tym zaznaczyć, że nie zawsze postępowanie egzekucyjne przebiega przez wszystkie wymienione stadia. Zakończenie egzekucji administracyjnej następuje co do zasady z chwilą zrealizowania środka egzekucyjnego. Zazwyczaj zakończenie egzekucji oznacza jednocześnie zakończenie postępowania egzekucyjnego. Sytuacja taka ma miejsce wtedy, gdy zrealizowanie środka egzekucyjnego powoduje wykonanie obowiązku objętego egzekucją i jednocześnie nie zachodzi potrzeba podejmowania dalszych czynności procesowych w danym postępowaniu. Zakończenie egzekucji administracyjnej nie musi jednak oznaczać zakończenia postępowania egzekucyjnego. Niekiedy bowiem po zastosowaniu i zrealizowaniu środka egzekucyjnego organ egzekucyjny będzie podejmował dalsze czynności procesowe w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Do takich czynności należy m.in. rozpatrywanie środków prawnych wniesionych w toku postępowania, czy też podział kwoty uzyskanej z egzekucji. W tym przypadku, mimo zakończenia egzekucji, postępowanie egzekucyjne będzie kontynuowane, aż do zakończenia wszystkich czynności procesowych (por. T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2003, s.110). Badanie dopuszczalności egzekucji następuje w pierwszym stadium postępowania egzekucyjnego - stadium poprzedzającym wszczęcie egzekucji administracyjnej. Art.29 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że choć w związku z treścią tego przepisu organ egzekucyjny, bada dopuszczalność egzekucji jedynie pod względem formalnym, to jednak zgodnie z art.59 wskazanej ustawy jest obowiązany ustalić, np. czy obowiązek nie wygasł, bo wtedy wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Aczkolwiek więc organ egzekucyjny nie jest w zasadzie uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to jest obowiązany do chociażby sprawdzenia, czy wierzytelność (obowiązek) jeszcze istnieje (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1999 r., III SA 1321/98). Po otrzymaniu odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu przysługuje prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zarzuty są środkiem ochrony przysługującym zobowiązanemu przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem z jego majątku egzekucji. Podstawy zarzutów zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 wskazanej ustawy. Zarzuty są środkiem zaskarżenia, który służy w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co w praktyce oznacza, że nie można się nim posłużyć w następnych stadiach tego postępowania (por. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Wrocław 2005, s. 311). Zarzuty wnosi się bowiem w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. We wszystkich natomiast fazach postępowania egzekucyjnego zobowiązany może występować z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Umorzenie postępowania może nastąpić w każdym jego stadium, zarówno przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, jak i po jej zakończeniu. Przepis art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ustanawia bowiem terminu do wnoszenia żądania wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Żądanie takie zobowiązany może więc wnieść w każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Pogląd ten jest zgodnie prezentowany zarówno w piśmiennictwie (por. T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2003, s.12, D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Wrocław 2005, s. 415), jak i w orzecznictwie sądowym (por. wyrok WSA z dnia 16 lutego 2007 r., III SA/Wa 3125/06). Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego określone są w art. 59 §1 i § 2 cyt. ustawy. Umorzenie może nastąpić na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę (por. L. Klat-Wertelecka, Umorzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego (w:) System egzekucji administracyjnej, Warszawa 2004, s.287), że jako żądanie przez zobowiązanego umorzenia postępowania należy traktować też wniesienie zarzutów, złożenie powództwa przeciwegzekucyjnego, czy skargi na czynności egzekucyjne, jeśli zostaną w nich uprawdopodobnione okoliczności wymienione w art. 59 §1, uzasadniające umorzenie postępowania. W rozpatrywanej sprawie w dniu [...] r. skarżąca otrzymała odpisy tytułów wykonawczych. W dniu [...] r. wniosła do Izby Skarbowej w B. pismo zatytułowane "skarga". Wskazała w nim, że roszczenia z tytułu kar pieniężnych za nieuiszczenie opłat za parkowanie pojazdu przedawniły się oraz że choć jest właścicielką samochodu, to jednak kierowcą pojazdu był jej mąż, z którym pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Wniosła o umorzenie postępowania i wycofanie zajęcia rachunku bankowego. Zajęcie zostało zrealizowane w dniu [...] r. Organ egzekucyjny dokonał rozliczenia uzyskanych kwot i przekazał należne środki wierzycielowi. Dyrektor Izby Skarbowej pismo skarżącej z dnia [...] r. potraktował jako skargę na czynności egzekucyjne (art.54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym) i ją oddalił. W kwestii natomiast rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenia postępowania, akta przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w I., który postanowieniem z dnia [...] r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Uchylając postanowienie organu I instancji i umarzając postępowanie organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia [...] r. już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, które nastąpiło w dniu [...] r. poprzez wyegzekwowanie, wskutek zastosowanego środka egzekucyjnego, zobowiązań pieniężnych. Zakończenie postępowanie egzekucyjnego stworzyło taką sytuację, w której przedmiot sprawy przestał istnieć i brak było podstaw do rozstrzygania o umorzeniu. Ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej nie można się zgodzić. Wprawdzie skarżąca nie wniosła w terminie zarzutów, o których mowa w art.33 ustawy o postępowanie egzekucyjnym, to jednak wniosek o umorzenie postępowania mogła złożyć w każdym stadium tego postępowania. Należy podkreślić, że wniosek taki strona wniosła w dniu [...] r., a zatem jeszcze przed zakończeniem egzekucji ([...] r.). Zakończenie egzekucji nie oznacza w każdym przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy nie odróżnia postępowanie egzekucyjne od egzekucji administracyjnej. W związku z wniesionym przez skarżącą środkiem prawnym i koniecznością jego rozpatrzenia postępowanie egzekucyjne nie uległo zakończeniu, mimo zakończenia samej egzekucji. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom organu, wniosek skarżącej powinien być rozpatrzony w świetle przesłanek umorzenia wskazanych w art. 59 §1 powyższej ustawy. Sąd nie przesądza czy skarżąca ma rację, czy jej nie ma, stwierdza jedynie, że organ odwoławczy nie mógł, na podstawie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art.144 k.p.a., uchylić postanowienie organu I instancji i umorzyć postępowanie z podanych w zaskarżonym postanowieniu przyczyn. Powyższe uchybienia są wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonego postanowienia, do czego zmierzały sformułowane przez stronę zarzuty. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. a) oraz c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art.152 cyt. ustawy Sąd określił, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. L. Kleczkowski I. Najda – Ossowska M. Łent