I SA/Bd 347/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka (spr.) sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania ze Środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym za rok 2016. uchyla zaskarżoną decyzję I SA/Bd 347/18 UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., w odpowiedzi na wniosek M. C. z dnia [...] kwietnia 2016 r. złożony w Dziale Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o dofinansowanie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym za rok 2016 poinformował, iż w roku bieżącym nie ma możliwości udzielenia dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do pobytu na turnusie rehabilitacyjnym. Dodał, że limit środków finansowych w 2016 r. nie pozwolił na udzielenie pomocy Skarżącego i ok. 600 innych wnioskodawców. Skarżący złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., które postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. stwierdziło niedopuszczalność odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 862/16, uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie Kolegium decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, który wydał w dniu [...] sierpnia 2017 r. decyzję odmawiającą przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu od ww. decyzji wniesionym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Skarżący domagał się przyznania dofinansowania na wskazany cel w wymaganej prawem wysokości i wydania decyzji w tym przedmiocie. W uzasadnieniu odwołania zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego i prawa w ogóle, na skutek czego poniósł wysoką szkodę materialną. Zarzucił organowi dyskryminację, a także działanie na jego szkodę. Ponadto podkreślił, że w jego rodzinie są trzy osoby niepełnosprawne, w tym syn wymagający całodobowej opieki, dlatego wyjazd na turnus rehabilitacyjny jest możliwy tylko pod warunkiem, że wszyscy troje będą mogli z niego skorzystać w tym samym terminie. Skarżący jest kierowcą pojazdu, który syn zakupił za dofinansowaniem z PFRON, dlatego musi odwozić go na turnus. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Organ podał, że podstawę prawną przedmiotowej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2046) w zw. z § 5 ust. 14 i 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 15 listopada 2007r. (Dz.U. Nr 230, poz. 1694). Ustawodawca w art. 10e ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych określił warunki przyznawania świadczeń ze środków PFRON na dofinansowanie uczestnictwa osoby niepełnosprawnej w turnusie rehabilitacyjnym, warunkując uprawnienie do tego świadczenia od spełnienia kryterium niepełnosprawności oraz kryterium dochodowego. Szczegółowe warunki, jakie powinny spełniać osoby niepełnosprawne ubiegające się o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie, tryb składania i rozpatrywania wniosków o dofinansowanie, wysokość oraz sposób przyznawania i przekazywania tego dofinansowania ze środków Funduszu, zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 10d ust. 8 pkt 2 ustawy, określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. W § 5 ust. 14 tego rozporządzenia ustawodawca postanowił, że centrum pomocy rodzinie w terminie 7 dni od dnia rozpatrzenia wniosku o dofinansowanie powiadamia w formie pisemnej wnioskodawcę o sposobie jego rozpatrzenia. Informacja o sposobie rozpatrzenia wniosku o dofinansowanie, zgodnie z ust. 15 § 5 wskazanego rozporządzenia, zawiera odpowiednio: 1) imię i nazwisko, adres i numer PESEL albo numer dokumentu tożsamości; 2) informację o wysokości przyznanego dofinansowania; 3) informację o wysokości przyznanego dofinansowania dla opiekuna; 4) uzasadnienie w przypadku nieprzyznania dofinansowania. Uprawnienie Skarżącego do uzyskania świadczenia w postaci dofinansowania kosztów turnusu rehabilitacyjnego wynika zatem z przytoczonych na wstępie regulacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. i rozporządzania z dnia 15 listopada 2007 r., zaś kompetencja orzekającego w sprawie organu do jednostronnego i władczego wypowiedzenie się w kwestii tego uprawnienia wprost z § 5 ust. 14 rozporządzenia z dnia 15 listopada 2007 r. Kolegium ustaliło, że M. C. mieszka na ul. [...], prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i synem. Przeciętny miesięczny dochód netto za kwartał poprzedzający miesiąc złożenia wniosku wynosił na osobę [...] zł. Na podstawie Wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy VII Wydziału Prac i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2011 r. stwierdzono, że M. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji poinformował Skarżącego o wysokości środków finansowych PFRON przeznaczonych na realizację tego zadania kwocie [...]zł oraz o kwocie wnioskowanej przez wszystkie osoby niepełnosprawne w sprawie dofinansowania w turnusie rehabilitacyjnym w wysokości [...] zł. W związku z tym, że kwota wnioskowana wielokrotnie przewyższała możliwości finansowe MOPS w B. przyjęto krytej stanowiące, że dofinansowanie w roku 2016 otrzymają osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat, osoby niepełnosprawne w wieku powyżej 16 do 24 lat, które jednocześnie pobierają naukę, a także osoby niepełnosprawne dorosłe posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zainteresowany został poinformowany, że w oparciu o takie kryteria dofinansowanie otrzymało 485 osób wraz z opiekunami, na łączną kwotę [...]zł, wydatkowanie środków zostało zatem zakończone i rozliczone w dniu [...] grudnia 2016 r. Dofinansowanie otrzymały wyłącznie osoby niepełnosprawne spełniające powyższe kryteria. Kolegium podkreśliło, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana, a organy pomocy społecznej nie są w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Organ wyjaśnił, że ograniczone środki finansowe nie pozwoliły na udzielenie dofinansowania dla części osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz wszystkim wnioskodawcom posiadającym umiarkowany i lekki stopień niepełnosprawności. Stąd organ uznał zarzut o "dyskryminacji jego osoby i rodziny" za bezzasadny. Kolegium podało, iż z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych ustalono zasady, według których nastąpił rozdział posiadanych środków. Przy czym kryteria przyjęte przez organ nie naruszają reguł określonych w § 5 powołanego rozporządzenia w sprawie turnusów rehabilitacyjnych. W ocenie organu nie jest słuszne stanowisko Skarżącego, iż skoro spełnia wszystkie przesłanki określone w przepisach, to powinien otrzymać dofinansowanie. Jak wskazano wyżej art. 10e ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przyznaje jedynie osobie niepełnosprawnej uprawnienie do ubiegania się o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Brak jest jednak przepisu obligującego organ do uwzględnienia wniosku strony w przypadku spełnienia wszystkich kryteriów. Przekroczenie terminu rozpatrzenia wniosku określonego w rozporządzeniu w sprawie turnusów rehabilitacyjnych, również nie daje podstaw do żądania dofinansowania. Termin ten ma bowiem jedynie charakter instrukcyjny i jego przekroczenie nie skutkuje uwzględnieniem wniosku. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego konieczności wyjazdu na turnus rehabilitacyjny całej rodziny organ podkreślił, że rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. przewiduje udzielenie dofinansowania do jednego opiekuna osoby niepełnosprawnej i nie przewidziano dofinansowania wyjazdów rodzinnych. Z akt sprawy wynika, że synowi Skarżącego – D. C., udzielono dofinansowania do pobytu na turnusie rehabilitacyjnym wraz z opiekunem, którym może być jedno z rodziców. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pełnienia funkcji opiekuna-kierowcy dla niepełnosprawnego syna – D. C., organ wyjaśnił, że wynika to z dobrowolnego zobowiązania się M. C. i nie może być podstawą do ubiegania się o przyznanie środków z PFRON, ponieważ zobowiązanie to było koniecznym warunkiem do otrzymania przez nieporuszającego się samodzielnie syna Skarżącego, środków PFRON na zakup samochodu osobowego. Biorąc pod uwagę, że organ I instancji dysponując określonymi środkami finansowymi zobowiązany był do udzielenia dofmansowań dla jak największej liczby osób niepełnosprawnych, przyznanie dofinansowania M. C. byłoby niesprawiedliwe wobec osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności, dla których zabrakło środków finansowych. Ponadto uczestnictwo osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych jest jedną z form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji społecznej. Z analizy akt sprawy wynika, że M. C. radzi sobie z wypełnianiem ról społecznych, jest zaradny w działaniach dotyczących spraw swoich, jak i pozostałych członków rodziny. Na marginesie organ dodał, że Skarżący nie jest "pomijany" cz "dyskryminowany" przy załatwianiu jego wniosków o inne formy dofmansowań ze środków PFRON – przy spełnianiu wymogów formalnych i merytorycznych jego wnioski są rozpatrywane pozytywnie. Przykładowo w dniu [...] maja 2017 r. w ramach likwidacji barier w komunikowaniu się, udzielono pomocy w wysokości [...] zł na zakup sprzętu komputerowego. Powyższe oznacza, że Skarżący nie jest pozostawiony przez organ bez wsparcia. W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o potwierdzenie naruszenia prawa w procedowaniu jego wniosku w sprawie przyznania dofinansowania do turnusu w roku 2016, co skutkowało wymierną szkodą materialną po jego stronie. Zarzucił naruszenia prawa materialnego i prawa w ogóle. Podtrzymał jak dotychczas w składanych wszelkich pismach i wnioskach. Powołał się w tym względzie na rozstrzygnięcie WSA Bydgoszcz (wyrok z dnia 3 grudnia 2013 r. w sprawie sygn. akt II SA /Bd 643/13) w analogicznej sprawie sprzed lat (identyczny przedmiot dofinansowania). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja powinna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] maja 2016 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. wpłynął wniosek skarżącego o dofinansowanie ze środków PFRON uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym w 2016 r. Stwierdzono, że skarżący jest osobą niepełnosprawną o stopniu umiarkowanym. Mimo, że skarżący spełniał przesłanki do otrzymania dofinansowania odmówiono go, z uwagi na wyczerpanie środków finansowych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że wysokość środków finansowych PFRON przeznaczonych na realizację powyższego zadania wynosiła [...] zł, a kwota wnioskowana przez wszystkie osoby niepełnosprawne w sprawie dofinansowania w turnusie rehabilitacyjnym wynosiła [...] zł. W związku z tym, że kwota wnioskowana wielokrotnie przewyższała możliwości finansowe MOPS przyjęto kryteria, według których dofinansowanie w 2016 roku otrzymają osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat, osoby niepełnosprawne w wieku powyżej 16 do 24 lat, które jednocześnie pobierają naukę, a także osoby niepełnosprawne dorosłe posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W oparciu o takie kryteria dofinansowanie otrzymało 485 osób wraz z opiekunami, na łączną kwotę [...]zł. Dofinansowanie otrzymały wyłącznie osoby niepełnosprawne spełniające powyższe kryteria. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych. W myśl art. 10 powyższej ustawy do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w: 1) warsztatach terapii zajęciowej, 2) turnusach rehabilitacyjnych. Zgodnie z art. 10c ust. 1 tej ustawy turnus oznacza zorganizowaną formę aktywnej rehabilitacji połączonej z elementami wypoczynku, której celem jest ogólna poprawa psychofizycznej sprawności oraz rozwijanie umiejętności społecznych uczestników, między innymi przez nawiązywanie i rozwijanie kontaktów społecznych, realizację i rozwijanie zainteresowań, a także przez udział w innych zajęciach przewidzianych programem turnusu. Z kolei w art. 10f ust. 1 pkt 2 tej ustawy sprecyzowano, że osoby niepełnosprawne są kierowane do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym na wniosek lekarza, pod którego opieką znajduje się taka osoba. Natomiast w powyższym rozporządzeniu przewidziano w § 5 ust. 10-13, że w rozpatrywaniu wniosków o dofinansowanie bierze udział pracownik socjalny lub specjalista do spraw społecznych, oceniający sytuację społeczną osoby niepełnosprawnej, jej potrzeby w zakresie rozwijania umiejętności społecznych (ust. 10). Przy rozpatrywaniu wniosków o dofinansowanie bierze się pod uwagę stopień i rodzaj niepełnosprawności wnioskodawcy oraz wpływ niepełnosprawności na możliwość realizacji przez wnioskodawcę kontaktów społecznych w codziennym funkcjonowaniu, a także uwzględnia się na korzyść wnioskodawcy fakt niekorzystania z dofinansowania w roku poprzednim (ust. 11). W ust. 12 z kolei sformułowano zasady pierwszeństwa stwierdzając, że pierwszeństwo w uzyskaniu dofinansowania mają osoby niepełnosprawne, które posiadają orzeczenia o zaliczeniu do znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności albo równoważne, osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat albo w wieku do 24 lat uczące się i niepracujące bez względu na stopień niepełnosprawności. Wreszcie, w ust. 13 wskazano, że uzyskanie dofinansowania w danym roku nie wyklucza uzyskania dofinansowania w roku następnym. W rozporządzeniu przewidziano ponadto sytuację, gdy brak jest środków na zaspokojenie wszystkich potrzeb w regulowanym zakresie. Otóż § 6 ust. 3 stanowi, że w przypadku znacznego niedoboru środków Funduszu w danym roku w stosunku do istniejących potrzeb w zakresie dofinansowania uczestnictwa osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych oraz pobytu ich opiekunów, można obniżyć wysokość tego dofinansowania, nie więcej jednak niż o 20% kwot, o których mowa w ust. 1, albo przyjąć zasadę przyznawania dofinansowania tej samej dorosłej osobie niepełnosprawnej raz na dwa lata. Z powyższych uregulowań wynika, że oceny sytuacji społecznej osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb w zakresie rozwijania umiejętności społecznych dokonuje pracownik socjalny lub specjalista do spraw społecznych. W przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych nie ma dokumentu, z którego wynikałoby, że powyższy wymóg został spełniony w kontrolowanym postępowaniu. Należy również zauważyć, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej i drugiej instancji nie odniesiono się w ogóle do sytuacji społecznej skarżącego i jego potrzeb w zakresie rozwijania umiejętności społecznych, które powinny być ocenione przez pracownika socjalnego lub specjalistę do spraw społecznych. Wobec tego samo stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, że skarżący radzi sobie z wypełnianiem ról społecznych, jest zaradny w działaniach dotyczących swoich spraw, jak i pozostałych członków rodziny, należy uznać za niewystarczające. W związku z tym uznać należy, że organy administracji odmawiając skarżącemu dofinansowania turnusu nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy, gdyż przesłanki z § 5 ust. 10 rozporządzenia, przy rozpatrywania wniosku o pomoc z PFRON, winny być obligatoryjnie wzięte pod uwagę, a ich spełnienie nie zostało wykazane przez organ (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 kwietnia 2016 r., II SA/Ol 1400/15). Nadto, obydwa organy nie odniosły się w ogóle do przepisu § 6 ust. 3 rozporządzenia. Przepis ten przyznaje organowi kompetencję do tego, aby w przypadku znacznego niedoboru środków Funduszu ograniczyć przyznanie dofinansowania: albo w zakresie wysokości świadczenia (nie więcej niż o 20%) albo jego częstotliwości (raz na dwa lata). W sytuacji, gdy powodem odmowy przyznania skarżącemu dofinansowania było jedynie wyczerpanie środków finansowych, obowiązkiem organu było podanie przyczyn nieskorzystania z możliwości zmniejszenia dofinansowania i zwiększenia liczby osób uprawnionych do jego otrzymania. W konsekwencji organ naruszył także § 6 ust. 3 rozporządzenia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że naruszono wskazane wyżej przepisy rozporządzenia, a także art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nie podjęto wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nie zgromadzono w sposób wyczerpujący, jak i nie rozpatrzono całego materiału dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. Sąd nie przesądza rozstrzygnięcia, stwierdza jedynie, że wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył wskazane wyżej przepisy prawne. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący jest zwolniony od obowiązku ich uiszczenia. U.Wiśniewska E. Kruppik-Świetlicka L. Kleczkowski