I SA/Bd 354/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Urszula Wiśniewska sędzia WSA Mirella Łent (spr) Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 maja 2010r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Wnioskiem z dnia [...]r., uzupełnionym w dniu [...]r. Cz. K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wystąpił o umorzenie zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że w latach 1992-1993 prowadziła działalność gospodarczą, która nie przynosiła zysku. Skarżący podał, że wskutek wieloletniego prowadzenia przez sąd spraw majątkowych, zlicytowania nieruchomości i pozostawienia pieniędzy z niej uzyskanych w depozycie, utracił dorobek własny i rodziców, stracił zdrowie i nie ma za co żyć, gdyż spłaca zaległości powstałe nie z jego winy. Skarżący poinformował, ze mieszka w wynajętym pokoju, opłaca rachunki za wodę, gaz i energię elektryczną. Otrzymuje rentę w wysokości 335,74 zł, która starcza jedynie na opłaty. Podkreślił, że jest człowiekiem schorowanym, na co przedłożył dokumenty z wizyt u lekarzy i pobytów w szpitalu, i nie jest w stanie zakupić niezbędnych leków. Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 2.658,54 zł, gdyż nie znalazł podstaw do umorzenia należności wobec barku całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 obecna publikacja Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585) wobec skutecznego postępowania egzekucyjnego ze świadczenia rentowego płatnika, jak również wobec niezaistnienia ustawowych przesłanek z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że decyzja odmawiająca umorzenia zadłużenia jest krzywdząca, ponieważ przedmiotowe zadłużenie powstało nie z jej winy, natomiast ZUS stosunkowo późno podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia. Decyzją z dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. Nr [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ rentowy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie art. 28 ust. 1-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, że skarżący do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączył żadnych aktualnych dokumentów potwierdzających trudności finansowe, ani żadnych rachunków, bądź recept świadczących o ponoszonych kosztach związanych ze złym stanem zdrowia. Organ podkreślił, że w związku z powyższym, podejmując decyzję w przedmiotowej sprawie oparł się na dokumentach przedłożonych do pierwszego wniosku o umorzenie zadłużenia, tj. z dnia 24 listopada 2009r. Zakład podał, że z akt sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż strona jest osobą schorowaną (dusznica bolesna, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2., otyłość) i w związku z tym pobiera świadczenie rentowe w kwocie 512,27 zł, pomniejszone o potrącenia dokonywane w związku z zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek. Ponadto nie posiada nieruchomości, bądź wartościowego majątku ruchomego, wraz z żoną mieszka w pokoju, o powierzchni 10m2 bez kuchni i łazienki, wynajętym od bratanicy. Nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego. Na utrzymaniu skarżącego nie pozostają inni członkowie rodziny, natomiast małżonka strony uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 1.090,00 zł miesięcznie. Organ zaznaczył, że wobec faktu, iż skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci świadczenia rentowego, nie znajduje zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ). W ocenie organu nie można uznać za wyjątkową sytuacji, w której znalazła się strona, a tylko w stosunku do takich, zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 10 stycznia 2006r. (sygn. Aua 2617/04), możliwe jest zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu składek przewidzianej w art. 28 o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto w opinii Zakładu, z uwagi na prowadzoną wobec strony skuteczną egzekucję ze świadczenia rentowego, nie zachodzi w sprawie przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład podkreślił, że decyzje w sprawie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy, a ZUS każdorazowo zobowiązany jest uwzględnić także stan finansowy funduszy celowych, którymi zarządza. Umorzenie zobowiązania wobec ZUS, oznaczałoby rezygnację Zakładu z możliwości zaspokojenia swoich roszczeń ze świadczenia rentowego strony, na rzecz innego wierzyciela publicznoprawnego, co przecież godziłoby w słuszny interes ubezpieczonego, bowiem składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych są należnościami publicznpoprawnymi o szczególnym charakterze i pozostają w ścisłym związku ze swym przeznaczeniem, uwzględniającym różne zdarzenia losowe ubezpieczonych osób. Zaznaczył także, że powód znajdowania się w trudnej sytuacji finansowej nie może uwalniać płatników od obowiązku opłacania wymaganych prawem składek i automatycznego umarzania zaległości z tego tytułu. W skardze na decyzję ZUS z dnia [...]r. strona ponownie powołała się na swój zły stan zdrowia i związane z nim wydatki. Ponadto skarżący podał, ze jego małżonka również choruje, a zakup lekarstw dla obojga wynosi 250 zł miesięcznie. Podkreślił, że nie korzystają z pomocy MOPS, gdyż opiekują się nimi dzieci (zakupy, toaleta, wizyty lekarskie). Skarżący zaznaczył, że zamierza spłacić należność główną, w kwocie 392,34 zł, a wnosi o umorzenie odsetek w wysokości 2 241 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę uznano za zasadną, choć z innych powodów niż w niej podane. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wynikająca z art. 134 § 1 p.p.s.a. zasada niezwiązania sądu administracyjnego zarzutami, wnioskami i powołaną podstawę prawną umożliwia sądowi pełną weryfikację legalności działalności organów administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2009r., II FSK 562/08). Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz.585 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do ust. 3b, Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Taki zapis oznacza, że postępowanie z wniosku skarżącego o udzielenie ulgi powinno przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze organ ma obowiązek ocenić czy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawca nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Po drugie, dopiero, gdy odpowiedź na etapie pierwszym będzie pozytywna, ma możliwość działania w ramach uznania administracyjnego. Przejście do etapu uznania bez badania tego czy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną wnioskodawca nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, jest wadą istotną decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, gdyż czyniłaby ten przepis częściowo martwym. Sąd przyjął, że w ocenie organu, skoro skarżący posiada stałe źródło dochodów w postaci świadczenia rentowego, nie znajduje zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również wydane na jego podstawie rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (s. 3 decyzji). Była to jedyna okoliczność, jaką uznano za istotną w świetle oceny sytuacji wnioskodawcy z punktu widzenia art. 28 ust. 3a ustawy. Wprawdzie wcześniej organ opisał szerzej sytuację skarżącego, ale treść decyzji nie pozostawia wątpliwości, że okolicznością istotną według organu było jedynie to, iż skarżący posiada stałe źródło dochodów. Tymczasem nie można tego w żaden sposób wyczytać z powołanego artykułu. Nie jest istotnym stałość źródła dochodów, ale jego wysokość w zestawieniu z wydatkami. W takim wypadku decyzja ta naruszała prawo materialne poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, co ma istotny wpływ na wynik sprawy, bo, jak już wskazano, od poprawności tej zależy możliwość zastosowania uznania administracyjnego. W takim wypadku Sąd wskazuje, że organ powinien ponownie ocenić wniosek poczynając od zbadania istnienia sytuacji, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3a ustawy, czyli nie tylko opisu tej sytuacji, ale wskazaniu okoliczności istotnych i ich ocenie. Jednocześnie organ musi wziąć pod uwagę to, że art. 28 ustawy w żaden sposób nie ogranicza się do zdarzeń mających miejsce w chwili, gdy zaległość powstała. Wręcz przeciwnie - użyte w art. 28 ustawy pojęcie całkowitej nieściągalności czy sytuacji majątkowej i rodzinnej, wskazuje wyraźnie, że wnioskodawca może powoływać się na fakty, które mają miejsce w chwili rozpatrywania wniosku. Z powyższego wynika jeszcze jedno, mianowicie to, że dalsza ocena treści decyzji przez Sąd byłaby przedwczesne, albowiem z oczywistych powodów, Sąd nie zna stanu faktycznego, w jakim znajdzie się wnioskodawca w chwili orzekania przez organ. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) oraz art. 135 i 152 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.