I SA/Bd 37/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Asesor sądowy Urszula Wiśniewska Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 04 kwietnia2007r. sprawy ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004r 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. przyznaje M. B. wynagrodzenie w kwocie 300 zł (trzysta) za udział w postępowaniu w charakterze kuratora procesowego, 4. zasądza od organu na rzecz P. J. kwotę 177,00 zł (sto siedemdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania, 5. nakazuje zwrócić P. J. z Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 23,00 zł (dwadzieścia trzy ) tytułem nadpłaconego wpisu, 6. nakazuje pobrać od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz Skarbu Państwa (Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) kwotę 300,00 zł (trzysta) tytułem kosztów sądowych. Decyzją z dnia [...] 2005 r. nr [...] Prezydent Miasta W. ustalił P. J. i K. G. podatek od nieruchomości na 2004 r. kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do zwolnienia od podatku od nieruchomości na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.). Od decyzji organu I instancji P. J. złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie decyzji podatkowej dotyczącej nieruchomości będącej obiektem zabytkowym. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że nie został spełniony warunek uprawniający do zwolnienia od podatku od nieruchomości. Bezspornym bowiem jest, że obiekt wpisany jest do rejestru zabytków, a ustawa o podatkach i opłatach lokalnych zwalnia grunty i budynki wpisane do rejestru zabytków pod określonymi warunkami. Decyzją z dnia [...] 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazując na treść art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zaznaczył, że na tle tego unormowania sporne pomiędzy stronami postępowania pozostaje, czy nieruchomość od której wymierzono podatek jest utrzymywana i poddawana konserwacji zgodnie z przepisami o ochronie zbytków. Z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania przed organem I instancji znajdującego się w aktach sprawy wynika, że nieruchomość, od której wymierzono jej współwłaścicielom podatek od nieruchomości za 2004 r. jest wpisana do rejestru zabytków województwa w. na podstawie decyzji z dnia 12 czerwca 1998 r. Wpis do rejestru zabytków oznacza, że zabytek od tej chwili znajduje się pod ochroną, a wszelkie działania o charakterze budowlanym (projektowym, remontowym) wymagają uzgodnienia ze służbami konserwatorskimi. Organ podatkowy I instancji po zasięgnięciu opinii Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków uznał, iż podatnik nie spełnił drugiej przesłanki niezbędnej do zastosowania zwolnienia z art. 7 ust. 1 pkt 6 wskazanej ustawy, czyli przesłanki utrzymywania i konserwacji zabytku wpisanego do rejestru zabytków, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. W piśmie z dnia 27 czerwca 2003 r. organ wyraził stanowisko, że wymieniony obiekt nie jest w pełni użytkowany i utrzymywany zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez konserwatora zabytków wynika, iż pomimo uzyskania zezwolenia na przeprowadzenie prac remontowych i adaptacyjnych budynku prace nie zostały zrealizowane. Podobne stanowisko zaprezentowano w piśmie z dnia 10 marca 2004 r. Z jego treści wynika, iż wyższe kondygnacje budynku, więźba pokrycia dachowego i elewacje wymagają w trybie pilnym przeprowadzenia prac remontowo-konserwatorskich. Wskazane prace nie były prowadzone, gdyż zgodnie z oświadczeniem złożonym do protokołu, brak środków finansowych. Zdaniem organu odwoławczego samo fizyczne sprawowanie opieki nie jest wystarczające do uznania, iż nieruchomość jest utrzymywana i konserwowana zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Wskazuje na to analiza art. 5 oraz art. 71 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.). Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego strona nie dowiodła ani w postępowaniu przed organem I instancji ani przed organem odwoławczym, że nieruchomość była utrzymywana i konserwowana zgodnie przepisami ustawy o ochronie zabytków. Organ wskazał, że oprócz negacji poczynionych ustaleń i polemiki z organem podatkowym strona nie przedstawiła przekonywujących dowodów przemawiających za uznaniem, iż nieruchomość jest konserwowana i utrzymywana zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Przedłożony w postępowaniu protokół z dnia 03 marca 2004 r. nie stanowi w ocenie organu dowodu na wskazaną okoliczność. Wynika z niego jedynie, iż budynek jest zabezpieczony przed dostępem osób trzecich i nie prowadzi się w budynku prac niezgodnych z decyzją konserwatora, co nie jest równoznaczne z uznaniem, że budynek jest utrzymywany zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zabytków. Dodatkowo organ zauważył, że protokół, na który powołuje się strona nie został podpisany przez żadną z osób uczestniczących w inspekcji obiektu. Zdaniem organu materiał dowodowy zebrany w sprawie jest przekonywujący. Nie można odmówić mocy dowodowej opiniom Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków w T. Delegatura we W., na których oparł się organ I instancji przy wydaniu decyzji. Na decyzję organu II instancji P. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Skarżący nie zgodził się z wymierzeniem podatku od nieruchomości - wpisanej do rejestru zabytków - jedynie w oparciu o opinie Delegatury Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków. Organy podatkowe miały prawo na takiej opinii oprzeć swoją decyzję, jednak ani organ I, ani II instancji nie zasięgnął opinii z innego źródła niż Konserwator Zabytków we W. Wskazał, że dokonana przez organ analiza art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami skupia się tylko na art. 5 pkt 2. Stanowisko organu nasuwa wątpliwości czy w przypadku nieprowadzenia robót budowlanych przez właściciela z powodu braku środków finansowych, właściciel ten nie stosuje się automatycznie do ustawy o ochronie zabytków. Podniósł, że opinia Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków w T. - Delegatura we W. została wydana w czerwcu 2003 r., gdy obowiązywała jeszcze poprzednia ustawa o ochronie dóbr kultury. Zaznaczył, że nie zgadza się z opinią konserwatora. Nie mógł się od niej odwołać do innej instytucji, gdyż opinia ta nie miała formy postanowienia, jak również decyzji. Wskazał, że nabył nieruchomość w 1998 r. i nie zobowiązał się, tak jak obecnie stanowi ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w art. 26, do przeprowadzenia w określonym terminie niezbędnych prac konserwatorskich. Zrobił tyle, na ile wystarczyło mu własnych zasobów finansowych. Poczynił czynności w 2000r., by móc przeprowadzić dalszy remont, między innymi opracował dokumentację, gdyż spodziewał się, że otrzyma kredyt. Niestety starania te zakończyły się niepowodzeniem. Mimo to, obiekt od 1998r. zdecydowanie zmienił swój wygląd. Do skargi załączył dokumenty dotyczące korespondencji z Delegaturą Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego, w związku z tym podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Zauważyć należy, że na podstawie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi. Oznacza to, że wniosek skarżącego wyznaczający zakres zaskarżenia nie pokrywa się z granicami rozpoznania przez sąd. Nie będąc związany granicami skargi sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy budynek będący przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości podlega zwolnieniu od tego podatku. Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zwalnia się od podatku od nieruchomości grunty i budynki wpisane indywidualnie do rejestru zabytków, pod warunkiem ich utrzymania i konserwacji, zgodnie z przepisami o ochronie zabytków, z wyjątkiem części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Z wypisu z rejestru gruntów (karta nr 22 akt administracyjnych) sporządzonego na dzień 05 stycznia 2004r. wynika, że współwłaścicielami nieruchomości położonej we W. przy ul. B. są K. G. i P. J. Zgodnie z art. 2 ust. pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w brzmieniu obowiązującym w 2004r. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektu budowlanego. Stosownie do przepisu ust. 4 tego artykułu "Jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5." Nie budzi zatem wątpliwości, że stronami postępowania – zgodnie z art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej - w sprawie podatku od nieruchomości na 2004r. od ww. nieruchomości są K. G. i P. J. Jedną z podstawowych zasad postępowania podatkowego jest zasada czynnego udziału strony wyrażona w art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Na podstawie tego przepisu organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów: materiałów oraz zgłoszonych żądań. W ocenie Sądu organy podatkowe naruszyły powyższą zasadę ogólną postępowania podatkowego, bowiem przeprowadziły postępowanie bez zapewnienia w nim udziału K. G. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że podatnik ten wyprowadził się i nie poinformował organu o nowym miejscu pobytu (karta nr 21). W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podał, że w związku ze zmianą w trakcie trwania postępowania adresu przez jednego ze współwłaścicieli – K. G. i nie powiadomieniem o tym fakcie organu, zaskarżoną decyzję należało uznać za doręczoną pod dotychczasowym adresem stosownie do art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej. Na podstawie art. 146 tej ustawy "W toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o każdej zmianie swego adresu" (art. 146 § 1). "W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1, pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ pozostawia pismo w aktach sprawy" (art. 146 § 2). Przepis art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej ustanawia obowiązek, który powstaje po wszczęciu postępowania podatkowego, a jego wykonanie ma zapewnić skuteczność doręczeń i zapobiegać tamowaniu biegu sprawy. Zauważyć należy, iż w aktach administracyjnych brak dowodu potwierdzającego, że zmiana adresu miała miejsce po wszczęciu postępowania podatkowego w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2004r., o którym to postępowaniu K. G. zostałby zawiadomiony. Brak jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego, że K. G. otrzymał pod dotychczasowym adresem (W., Pl. K.) korespondencję od organu podatkowego w przedmiocie postępowania prowadzonego w zakresie podatku od nieruchomości na 2004r. Z przedłożonego Sądowi materiału dowodowego wynika, że korespondencja w powyższym przedmiocie nie została doręczona temu podatnikowi. Przepis art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej ma zastosowanie wówczas, gdy wobec danego podmiotu zostanie skutecznie wszczęte z urzędu postępowanie podatkowe, strona zostanie zawiadomiona o prowadzonym postępowaniu lub jest wszczęte na skutek złożonego wniosku, po czym – obojętnie na którym etapie wszczętego postępowania - następuje zmiana adresu. Przepis ten należy zatem odnosić do zmiany adresu w toku postępowania podatkowego, o którym to postępowaniu podatnik został zawiadomiony. W zaskarżonej sprawie nie ma dowodu potwierdzającego, że taka sytuacja wystąpiła. Jeżeli zatem K. G. nie został zawiadomiony o prowadzonym postępowaniu, jak również postępowanie nie było wszczęte na jego wniosek, wymienione przepisy art. 146 ww. ustawy nie mają zastosowania. Podkreślić należy, iż w przypadku, gdy wiadomo, że osoba fizyczna jest stroną postępowania, ale nie można jej wezwać do udziału w postępowaniu podatkowym z powodu nieobecności, wówczas organ obowiązany jest do zastosowania instytucji z art. 138 § 1 Ordynacji podatkowej. Na podstawie tego przepisu organ podatkowy występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie kuratora dla osoby niezdolnej do czynności prawnych lub osoby nieobecnej, jeżeli kurator nie został już wyznaczony. Przepis ten dotyczy ogólnej reguły zapewnienia prawidłowej reprezentacji strony w postępowaniu i z tym związanego zakresu obowiązków organów podatkowych. Odnośnie zagadnienia, czy budynek będący własnością P. J. oraz K. G. podlega zwolnieniu od podatku od nieruchomości należy stwierdzić, że zebrany materiał dowodowy nie jest dostateczny do jego rozstrzygnięcia. Zauważyć należy, iż organy oparły się na pismach Wojewódzkiego Oddziału Ochrony Zabytków w T. Delegatura we W., które nie mogą mieć przesądzającego charakteru, bowiem tezy w nich sformułowane nie zostały poparte konkretnymi dowodami. Właściwy organ nie wydał też decyzji w trybie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a tym samym nie można mówić o wystąpieniu zagrożenia zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku. Oczywiście nie wydanie takiej decyzji nie stanowi jeszcze podstawy do stwierdzenia, że istnieją podstawy do zwolnienia od podatku. W aktach administracyjnych brak jednak dowodów potwierdzających stanowisko, że przedmiot opodatkowania nie jest utrzymany i konserwowany zgodnie z przepisami o ochronie zabytków. Jedyny protokół z dnia 03 marca 2004r. podpisany przez pełnomocnika – M. J. (kopię podpisanego protokołu załączono do skargi – k. nr 3 akt sądowych), nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że opieka nad zabytkiem nie odpowiada wymogom z art. 5 ww. ustawy. Organ podatkowy nie może – przy ocenie czy została spełniona przesłanka zwolnienia od podatku z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych – opierać się wyłącznie na niezaskarżalnych opiniach, ocenach organów nadzoru konserwatorskiego, na poparcie których brak w aktach dowodów (np. protokołów oględzin), przy jednoczesnym kwestionowaniu przez stronę skarżącą treści tych opinii. Na podstawie art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 191 tej ustawy organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem – art. 180 § 1 ww. ustawy. W ocenie Sądu organy nie uczyniły zadość powyższym wymogom postępowania podatkowego. W obecnym stanie prawnym nie można przesądzić, czy nieruchomość będąca zabytkiem podlega opodatkowaniu, czy też jest zwolniona. Na okoliczność, czy zabytek jest utrzymywany zgodnie z przepisami o ochronie zabytków należy zebrać dowody. Zauważyć także należy, że – na wezwanie Sądu – została doręczona decyzja organu I instancji z dnia 31 marca 2005r. W konsekwencji w aktach administracyjnych są dwie decyzje w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2004r. (decyzja z dnia [...] 2004r. – karta nr 20; decyzja z dnia [...]2005r.). Brak natomiast decyzji, która wyeliminowała z obrotu prawnego pierwszą decyzję, co umożliwiło wydanie kolejnej w tym samym przedmiocie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ww. ustawy, Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 200 wskazanej ustawy. Wobec ustanowienia przed Sądem dla nieobecnego K. G. kuratora (na podstawie art. 79 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) wynagrodzeniem z tego tytułu (art. 213 pkt 1 w zw. z art. 200 ww. ustawy) obciążono organ odwoławczy.